Boerenblog

3297 x bekeken 12 reacties

Blinde passagier

Al leek het bloemetje sprekend op jacobskruiskruid, dat was het niet. Ik voelde steeds meer onbehagen opkomen. Het zat me niet lekker.

Afgelopen week ging ik op bezoek bij een oud boerenechtpaar dat vlakbij ons in de buurt woont. Toen de boer vroeg waarom ik niets tegen dat Grieskraut deed, keek ik hem vragend aan. Het kruid bloeit niet alleen naast het land waar we de afgelopen jaren mais hadden staan, maar sinds dit jaar ook op het erf. "Het is geen Jakobskreuzkraut",  zei ik hem, dat wist ik zeker. De bladeren zijn niet eikenbladvormig, maar heel smal en stekelig. De boer glimlachte een beetje en zei er verder niets meer over. Maar het zat me niet lekker, die glimlach.

Onkruidenbijbel
Thuisgekomen pakte ik mijn 'onkruidenbijbel',  zoals ik mijn inmiddels 35 jaar ouwe trouwe Reader's Digest Gids voor geneeskrachtige planten noem. Ik ploos het uitgebreide determineerschema nog eens door. Maar nee hoor, niets te vinden. Jakobskruiskruid was het absoluut niet. Al leek het bloemetje er sprekend op. Ik voelde steeds meer onbehagen opkomen. We hebben namelijk heel wat problemen gehad met de gezondheid van onze koeien sinds we de achter onze stal verbouwde,  ingekuilde mais voeren. Maar wat was het dan voor plantje?  Ik kroop achter de computer en toen vond ik hem: bezemkruiskruid! Ik heb meteen onze veearts gebeld. Toen hij langskwam liet ik het plantje zien met de vraag of dat de oorzaak zou kunnen zijn van onze problemen. Ik zag aan zijn gezicht dat ook hij het niet wist. Hij nam het plantje mee voor verder onderzoek.

Heksenbezem
Bezemkruiskruid wordt zo genoemd omdat de takken onderaan de plant zo verhout zijn dat dit net een ouderwetse heksenbezem lijkt. De naam kruiskruid komt waarschijnlijk van een foute vertaling van het Duitse woord Kreuzkraut wat eigenlijk grijskruid betekent. Hier in de Eifel word het Grieskraut genoemd. Bezemkruiskruid komt in onze omgeving bijna niet voor.

Geïmporteerd
In Europa fokte men eeuwenlang schapen voor de wolproductie. In de achttiende eeuw kwam hierin verandering. Vanaf die tijd werd schapenwol vooral geïmporteerd uit Zuid-Afrika, Zuid-Amerika, Australië en Nieuw-Zeeland. In Europa werd de ruwe geïmporteerde wol verder verwerkt tot onder meer textiel.
In de jaren dertig van de vorige eeuw werd wol uit Zuid-Afrika afgeleverd bij een wolwasserij in Verviers, in de Waalse provincie Luik. De wol was afkomstig van schapen van de rotsige berghellingen in de omgeving van Lesotho. Wat men niet wist was dat er zaden van het Zuid-Afrikaanse bezemkruiskruid in deze wol waren meegelift. De medewerkers van de wolwasserij wasten de wol in de rivier de Weser. Het zaad kwam zodoende in de Maas terecht. Bezemkruiskruid ontkiemde op de oevers in de Maasvallei tot in Maastricht en verspreidde zich pas vanaf eind jaren zeventig over Nederland.

Meeliften met trein
Bezemkruiskruid voelt zich behalve op oevers ook goed thuis op arme grond en  rotsige hellingen en kan goed tegen zout. Het verspreidde zich vanaf de jaren tachtig via het treinverkeer razendsnel over Nederland én over Duitsland, dat in die tijd ook een grote wolindustrie had. Het kruid kwam via het Bremen en het Ruhrgebied Duitsland binnen. Zo vond er een steeds snellere verspreiding plaats richting de rest van Europa.
Vanaf 1987 begon een explosieve verspreiding van de plant in Nederland. De NS gebruikte in die tijd afval uit de steenkoolmijnen voor de schouwpaden naast het spoor. De mijnsteenbergen stonden vol met bezemkruiskruid. Vandaar dat er in een mum van tijd opnieuw een enorme hoeveelheid bezemkruiskruidzaadjes via treinen verspreid werd door het hele land. Zo reisden de zaadjes tot in de uithoeken van Groningen en voelden ze zich vooral thuis op braakliggende terreinen, straten, muren en haven- en industrieterreinen. Het woekerde maar door.
Inmiddels breidt de plant zich de laatste jaren ook sterk uit in de duinen. Ook rukt het op naar natuurgebieden, waar het zeldzame inheemse plantensoorten verdringt.

Langs snelwegen
Toch is de trein niet het enige vervoer, denk ook aan snelwegen. Daar zie je op dit moment enorme bossen bezemkruiskruid bloeien! De zaadjes reizen op de wind mee, maar ook in autobandprofielen, en zijn waarschijnlijk zo vanuit vanaf onder Maastricht, met de loonwerker meegelift en bij ons terecht gekomen. Ook op de opritten naar de windmolens die in de weilanden staan, groeien en bloeien ze tegenwoordig. Maar dat mooie teer uitziende bloemetje die je aan een kruising tussen een margrietje en een zonnebloem en aan de zon zelf laat denken, is gevaarlijker dan je zo zou denken.

Gifstoffen
Veel mensen vinden het prachtig, dat plantje met een zee van gele bloempjes, vaak te vinden midden in de stad. De heer Dijksterhuis, verslaggever bij volgens Wikipedia de Nederlandse kwaliteitskrant Trouw, schreef nota bene twee jaar geleden in een van zijn artikelen het volgende: "De vee- en paardenhouders hebben hun hetze tegen jakobskruiskruid nog niet uitgebreid naar bezemkruiskruid. Toch bevat bezemkruiskruid vergelijkbare gifstoffen, die paarden en koeien beter niet kunnen eten. Maar het gaat in hetzen zelden om rationele overwegingen, het gaat om geloof in zondebokken, en tegen geloof helpt geen argumenteren. Daarbij hebben de meeste vee- en paardenhouders nog nooit van bezemkruiskruid gehoord, durf ik te wedden, en wat niet weet wat niet deert. Niet lezen dit, vee- en paardenhouders!" Waar meneer Dijksterhuis, samen met vele anderen, niet aan heeft gedacht is dat dit plantje ook voor mensen gevaarlijk kan zijn.

Schaap als kruidbestrijder
Bezemkruiskruid bloeit van juni tot december, in zachte winters zelfs tot in februari. De bestuiving vind plaats via insecten. Bezemkruiskruid bloeit van juni tot december, en in zachte winters zelfs tot in februari. De bestuiving vind plaats door middel van insecten. Maar als bijen van deze plant honing verzamelen, kunnen de giftige pollen hele bijenvolkeren doden. Voor een paard is 40 gram van elk deel van deze plant giftig, voor een koe is dat 140 gram. In kuilvoer of in hooi word dit plantje door het vee niet herkend. Maar dat is nog niet alles: heeft de koe dit plantje gegeten, dan kan het gif via de melk in de mens terechtkomen, wat tot leverbeschadigingen kan leiden en de vruchtbaarheid van de man kan beïnvloeden.

In Zuid-Afrika komt de voor de meeste onkruidverdelgers resistente plant als akkeronkruid telkens weer in tarwe bestemd voor brood voor. Dat kan dodelijke vergiftigingen bij de mens veroorzaken. De gehele plant bevat pyrrolizidine alkaloïden. Dit zijn stoffen die de lever ernstig kan beschadigen, wat uiteindelijk tot de dood lijdt. Schapen en konijnen zijn er minder gevoelig voor. Het advies luidt zelfs om 's winters schapen als kruidbestrijder in te zetten. Juist hét dier dat de oorzaak is geweest van de verspreiding van dit onkruid,  inzetten tegen de bestrijding ervan? Ik vind het een goed idee. Maar welk ras zou daarvoor het geschiktst zijn?

Foto

  • Jacobskruiskruid zag ik toevallig een dorp verderop. Ik heb het naast bezemkruiskruid op de scanner gelegd om te vergelijken.

    Jacobskruiskruid zag ik toevallig een dorp verderop. Ik heb het naast bezemkruiskruid op de scanner gelegd om te vergelijken.

Laatste reacties

  • Ferm

    Interessant verhaal Monique, zo zie je dat een mondiaal werkende wereld voor verassingen kan zorgen. Naast vele voordelen die dit geeft, ook nadelen dus.
    Niet alleen als de wereld naar je toe komt zorgt dit voor verassingen, maar ook als je zelf verder die wereld ingaat.
    Zo boeren wij nu 5 jaar in Frankrijk en twee weken geleden hadden we een koe met een dikke bek. Na enig aankijken bleek het niet af te zakken en de veearts gebeld. Die constateerde een 'langue de Bois' ( houten tong) bij de koe. Een tong die opzet en geheel verhard waardoor eten onmogelijk wordt, dit als gevolg van sporen van een paddenstoel. Dit gaat niet vanzelf over dus werd een infuus van kalium-jodide toegevoegd. De volgende dag begon ie weer voorzichtig te eten en met een week was de zwelling zo goed als weggetrokken.
    Mochten we nu weer eerste ziekteverschijnselen zien dan kunnen we het medicijn in korrelvorm door het voer doen.
    Niet leuk zulke verassingen, maar wel leerzaam.

  • alco1

    Ook vooral de bijensterfte is door jouw 'openbaring' (onkruidenbijbel) reden temeer om dit ook eens te onderzoeken.
    Een oproep dus aan @ Tennekes.

  • @meelmuisje

    Ja dat zei Henk ook al, dat het sommigen misschien tot nadenken zet i.p.v. altijd maar met een beschuldigende vinger naar de boer te wijzen, als veroorzaker van de bijensterfte.

  • Vera Wijnveen

    Hey Monique, wat goed dat je weer zoveel blogs kunt schrijven. Ga zo door :-) Interessant verhaal. Is weer het zoveelste bewijs dat wij, de mens van vandaag, ver van de natuur afstaan. De veearts heeft kennelijk tijdens de opleiding ook niets over planten geleerd, die giftig voor vee kunnen zijn! Ben benieuwd wat jullie gaan doen (kunnen doen) om deze plant weg te krijgen. Wat zijn trouwens de klachten / problemen bij jullie koeien? Groet, Vera

  • j.verstraten1

    als ik het zo lees is het niet erg om het plantje te verwarren met jakobskruiskruid, de gevolgen zijn idem. De noodzaak om het te verwijderen dus ook.

  • cocoma

    Goed naar die duitse boer luisteren lijkt mij.

  • koestal

    Bij de natuurorganisaties en in wegbermen zijn deze planten volop te vinden

  • koestal

    Wees voorzichtig met de aankoop van hooi of kuilvoer die van natuurland of wegbermen komen,ze kunnen dodelijk voor het vee zijn

  • Burnetti

    Als je de ambrosia App. download zie je hoe ingewikkeld determinatie is.

  • vandenbrandcv1

    Hetzelfde geldt voor rivierkruiskruid. Tijdens voorlichtingsavonden voor scholen en bejaarden werd recent verkondigt dat men dit giftige kruid wil introduceren bij in de inrichting van KRW oevers langs de Maas die onder de verantwoordelijkheid van RWS vallen. Kennelijk heeft men niks geleerd van het verleden.

  • trijnie

    Dank je wel voor deze interessante info, Monique, ik zal er toch eens op letten.

  • agratax2

    In dit blog komt duidelijk naar voren, dat mijn oude landbouwvoorlichter gelijk had door te zeggen; 'Ik weet niet veel, maar ik luister en kijk goed om me heen, pik het goede op en onthoud het slechte, om jouw zo te adviseren wat wel en wat niet past.' Heeft Monique ook ervaren na de opmerking van de oude boer, die waarschuwde voor de gevaren van dit ons onbekende kruid.

Laad alle reacties (8)

Of registreer je om te kunnen reageren.