Weinig animo uientelers voor keurmerk PlanetProof

De uienhandel heeft moeite uientelers te vinden die PlanetProof-uien willen telen. Het verbod op het metalen afsluitclipje om uiennetjes, komt daar bovenop. Dat heeft grote impact op de kostprijs.De retail, met supermarkt Jumbo voorop, wil alle aardappelen, groenten en fruit (AGF) in haar AGF-schap ‘On the way to PlanetProof’ gecertificeerd hebben, dus ook de jaarrond uien. De uienhandel committeert zich aan de eis van de supermarkten, omdat het graag de retail als klant behoudt. Supermarkten nemen met landelijk zo’n 100.000 ton toch een wezenlijke hoeveelheid uien af.PlanetProof vrijwel alleen in NederlandVoldoende uien PlanetProof gecertificeerd krijgen om jaarrond de supermarkten van gecertificeerde uien te voorzien, blijkt lastig ondanks het grote Nederlands uienareaal van bijna 35.000 hectare. Andere groenten, zoals andijvie en broccoli, worden vrijwel geheel onder PlanetProof geteeld. Nederland telt nog zo’n 30 broccoli-telers, die elk een exclusief afzetcontract hebben met een supermarkt. Zegt een supermarkt een dergelijke teler de wacht aan, dan heeft zo’n bedrijf een groot probleem, omdat er voor hem eigenlijk geen volwaardige alternatieve afzet is voor een groot deel van zijn broccoli. De broccoli-telers hebben de certificatie-voorwaarden van de supermarkten daarom maar te slikken. Uien is een ander verhaal. De uienhandel is nog een grotendeels vrij gebeuren. Buitenlandse exportbestemmingen als Senegal en Mauritanië malen niet om PlanetProof. PlanetProof met zijn bijbehorende bovenwettelijke eisen is tot op heden een vrijwel puur Nederlands gebeuren.Geringe aanwasUienhandels die de retail met PlanetProof-uien kunnen beleveren, zijn onder andere Wiskerke, PPA, Gebroeders van Liere, Jansen-Dongen en Snebo Uienhandel. De aanwas met PlanetProof-uien is relatief gering. Op 31 december 2017 waren er volgens SMK 9 PlanetProof uientelers met 216 hectare. Per 28 september 2018 waren dat er 16 met 360 hectare. Het areaal PlanetProof-uien moet flink verder groeien, om aan de vraag te voldoen. Jumbo wil het liefste het hele jaar rond duurzame uien in het schap. “Willen we aan die vraag voldoen, dan moeten we driemaal keer zoveel volume ontvangen dan uiteindelijk wordt afgezet. Dit om risico af te dekken voor lagere opbrengsten of kwaliteitsproblemen, zoals een donkere kleur van de uien.Meerprijs betaald uit de margeSupermarkten willen uit imago-overwegingen duurzaamheid uitstralen naar de consument, maar berekenen vanwege de harde onderlinge concurrentie de meerprijs van duurzaamheid niet door aan de consument. Een zakje PlanetProof-uien is in het schap dus net zo duur (of goedkoop), als een zakje reguliere niet-PlanetProof uien. Maar met alleen mooie woorden over duurzaamheid gaat een uienteler niet vrijwillig PlanetProof-uien telen. Daar moet een financiële vergoeding tegenover staan. Gemiddeld ontvangt een PlanetProof-teler € 10 tot € 15 per ton extra bovenop de reguliere uitbetalingsprijs. Met een beetje extra werk kunnen zij dus € 5.000 meer verdienen op 10 hectare uien. Die meerprijs is ook nodig om telers over de streep te trekken. De teler heeft wat extra werk met aanvragen en de certificaten op orde te brengen. Qua bovenwettelijke eisen voor de teelt valt het mee. Er staan geen uien-gewasbeschermingsmiddelen op de ‘verboden middelen-lijst’ van PlanetProof. Wel staan er enkele middelen op de ‘middelenlijst met strafpunten’, maar door op andere zaken bonuspunten te sprokkelen, kan een teler dergelijke middelen toch spuiten in de uien.Wie betaalt het?PlanetProof-telers ontvangen dus een meerprijs voor hun gecertificeerde uien, maar de consument betaalt niets extra. Wie betaalt het dan? De retail en de uienhandel zijn er wat vaag over: “De volledige keten draagt de marge.” Het komt er dus op neer dat de meerprijs voor de PlanetProof-uien zowel door de supermarkt als de handel wordt betaald uit de winstmarge op andere producten. Bij supermarkten kan dat bijvoorbeeld op wasmiddel zijn, en bij de uienhandel wordt er een fractie van de telersprijs voor reguliere bulkuien afgesnoept.Einde metalen sluiting uiennetjeEen vervelende PlanetProof-eis waar de uienhandel tegenaan loopt, is het naderende verbod op de stalen sluiting om uiennetjes. SMK heeft tot een verbod besloten, omdat de stalen sluitingen de recycling van de uiennetjes belemmerd, dus niet duurzaam. De verpakking moet uit één materiaal bestaan, in verband met het scheiden van afval voor de recycling. Omdat kunststof afsluitingen niet sterk genoeg zijn, lijkt het erop dat na volgend jaar de uien in gesealde geperforeerde plastic tasjes moeten gaan worden verpakt.Uien bij de Jumbo. Het metalen afsluitclipje van het netzakje is niet PlanetProof, dus zijn vanaf volgend jaar nieuwe duurdere verpakkingen verplicht. - Foto: Koos GroenewoldPraktische gevolgenVoor een buitenstaander komt zo’n verbod op een stalen clipje over als volslagen doorgeslagen duurzaamheidswaanzin over een volstrekt onbenullig detail. Voor de uiensector echter een verbod met grote gevolgen, aldus Jaap Wiskerke.Uiennetjes met clip zijn lichter en minder volumineus dan volledig plastic verpakkingen. Van uien in 1 kilonetjes met clip gaan er 20 in een bak. Van 1 kilo uien in plastic zakjes zonder clip slechts 16. Een vrachtwagen kan 24 pallets met 40 bakken laden. Dat zijn dus 19.200 zakjes met clip, of 15.360 zakjes zonder clip. Dat betekent dus dat het wekelijks transport van de 1 miljard uienzakjes van Wiskerke geen 52 transportbewegingen vergt, maar 65. “13 extra transportbewegingen per week, hoe duurzaam is dat?”Ook moet de handel nieuwe verpakkingsmachines aanschaffen, à € 80.000 per stuk. Voor Wiskerke zou het om 18 nieuwe verpakkingsmachines gaan. Een investering van bijna € 1,5 miljoen.Tot slot de kostprijs. De kostprijs voor een 1 kilo netje bedraagt € 0,0084. Dat van een 1 kilo plastic verpakking € 0,0406. Dat is vijfmaal zo duur. “Het is dus niet alleen kijken naar recyclebaarheid, er moet juist onderzoek komen naar de totale milieubelasting.”Het verbod op het netje met stalen clip zou overigens al op 1 januari 2019 ingaan, maar SMK heeft na bovenstaande bezwaren de handel een jaar uitstel gegeven, om te zoeken naar alternatieven. Komend jaar wordt de haalbaarheid van alternatieven opnieuw beoordeeld.Reguliere uienteler betaalt PlanetProof-meerprijsNiet elke supermarkt doet mee aan PlanetProof. Stel dat Albert Heijn, dat niet meedoet aan PlanetProof, een reclameactie aankondigt en een kilo uien (in een netje met metalen clipje) aanbiedt voor € 0,39 per kilo. Andere supermarkten, waaronder de Jumbo, kunnen dan niet achterblijven, en bieden vervolgens de uien ook voor € 0,39 per kilo aan. Het PlanetProof-netje in het Jumboschap is echter 3,2 cent duurder dan het uiennetje met clip in het Albert Heijn-schap. Wie gaat dat prijsverschil bijleggen? Niet de klant. Uiteindelijk wordt dat verrekend in de keten, en dus ook deels verhaald op de uienteler, of hij PlanetProof-uien teelt of niet.‘Je moet als PlanetProof-teler geen ‘ja maar-boer’ zijn’Akkerbouwer Pieter Pateer heeft samen met zijn vader Honoré een akkerbouwbedrijf in Kloosterzande. Daarnaast is hij parttime teeltadviseur bij toeleverancier R. van Wesemael in Hulst (Zld.). Pateer is 1 van de 4 uientelers die onder PlanetProof uien teelt voor Wiskerke Onions.Pieter Pateer (38) in Kloosterzande (Zld.) heeft een akkerbouwbedrijf met uien, aardappelen, wortels suikerbieten, granen en peren. - Foto: Camile SchelstraetePraktisch haalbaarPateer koos ervoor te participeren in PlanetProof omdat hij duurzaamheid hoog in het vaandel heeft staan. “Je moet geen ‘ja maar-boer’ zijn, dus niet alleen de bedreigingen van de bovenwettelijke eisen zien, maar de uitdagingen om er aan te voldoen. De meerprijs voor PlanetProof-uien is mooi meegenomen.” Hij heeft wel vooraf bekeken of telen onder PlanetProof praktisch haalbaar is. Hij teelt bijvoorbeeld ook peren, en bij peren lag de lat zodanig hoog, dat de meerprijs voor PlanetProof-peren voor Pateer niet opwoog voor de extra teeltrisico’s die hij zou lopen omdat de maximale actieve stofnorm in peren naar zijn mening te laag lag. Reden dat hij de peren niet onder PlanetProof teelt, maar nog gewoon gangbaar.Strafpunten compenseren met bonuspuntenPlanetProof geeft uitdaging aan je vakmanschap. Al mag volgens Pateer geconcludeerd worden dat het met de teeltrestricties in de uien wel meevalt. Er zijn geen wettelijk toegelaten middelen die binnen PlanetProof op de ban-lijst zijn gezet. Wel zijn er middelen met strafpunten, maar gebruik daarvan compenseert Pateer met bonuspunten. Zo past hij mechanische onkruidbestrijding en ‘groene’ bestrijdingsmiddelen toe, heeft hij bijvoorbeeld nestkastjes opgehangen en een takkenstapel neergelegd voor broedende vogels.Maximale hoeveelheid actieve stofEen uitdaging binnen PlanetProof is de bindende maximale hoeveelheid actieve stof per seizoen niet te overschrijden. Dat is dit jaar door SMK vastgesteld op 14 kilo actieve stof per hectare. Dit dwingt Pateer goed naar de gehaltes van middelen te kijken. Bij een ‘foute’ keus is een halve kilo actieve stof gemakkelijk verspeeld. Vorig jaar was de norm 12 kilo, en dat bleek door het vochtige weer met bijbehorende hoge ziektedruk te krap. De telers kregen toen ontheffing voor 15 kilo. Na evaluatie deze winter is de norm op 14 kilo gelegd, en als de ziektedruk uit de hand dreigt te lopen, kan een ontheffing worden aangevraagd tot 17 kilo.Pateer ontvangt voor PlanetProof-uien een kleine bonus bovenop de reguliere uienprijs, en de certificatiekosten van zo’n € 2.000 worden vergoed. De PlanetProof-certificatie komt overigens bovenop de Global Gap, waaraan zijn uien ook moeten voldoen.