Wanneer loont investeren in nieuw grasland?

Een nieuwe grasmat levert meer tonnen en meer voederwaarde. De investering kan uit als het grasland erg matig is én als je de oorzaken van verslechtering aanpakt.In de afgelopen twee jaar is er flink meer grasland vernieuwd. Twee jaren met droogteschade en muizenplagen spelen daar een rol in. Op de lange termijn neemt de afzet van graszaad in Nederland echter af, zo blijkt uit recente cijfers van Plantum. Of het zuinigheid is, of dat veehouders vinden dat hun grasland prima wat langer mee kan, is onduidelijk. Grasland doodspuiten, scheuren en opnieuw inzaaien kost een flinke duit: zo’n € 1.00 tot € 1.100 per hectare, inclusief licht kilverwerk. Naast de rekening van de loonwerker zijn er nog andere kosten om rekening mee te houden. Daarbij valt te denken aan het missen van een of twee sneden van het in te zaaien perceel en het ‘verbruik’ van een deel van de organische stof die onder de oude grasmat is opgespaard en de daarin aanwezige stikstof. Het vernieuwde perceel heeft een lager stikstofleverend vermogen (NLV) en dat compenseer je jarenlang met een hogere kunstmestgift. _{Lees verder onder de foto‘s}Schade door muizen en droogte noopten veehouders afgelopen jaren om grasland opnieuw in te zaaien. De trend op de lange termijn is dat de grasmat langer blijft liggen. - Foto: René den EngelsmanGrasland beoordelen op samenstelling soortenWie de keuze zakelijk wil benaderen doet er goed aan het grasland eerst een beoordeling te geven op het aandeel goede en slechte (gras)soorten dat erin staat. Naast Engels raaigras horen ook timothee, beemdlangbloem, veldbeemd en klaver in het rijtje gewenste soorten. Hebben die vijf samen nog een aandeel van meer dan 80% in de graszode, dan is het een prima grasmat, waar je geen kosten aan hoeft te maken. Is dat aandeel tussen de 50 en 80%, dan is het matig grasland. Echter, volgens graslandspecialisten als Henk Schilder en Bert Philipsen van WUR is het dan nog ‘te goed’ voor herinzaai. Doorzaaien en regelmatig wiedeggen is dan het alternatief. Bij minder dan 50% is er geen discussie meer: opnieuw beginnen. Hetzelfde geldt bij een kweekaandeel van 20% of meer, of kweek in haarden die samen 10% plek innemen.Andere soorten die de smakelijkheid en productiviteit omlaag halen zijn ruwbeemd, straatgras, geknikte vossenstaart, witbol, struisgras en paardenbloem. Ruwbeemd heeft in het voorjaar een goede voederwaarde, maar zakt bij droogte weg en laat open plekken achter. Vind je het zelf moeilijk om soorten te herkennen (timothee lijkt op kweek, bijvoorbeeld), dan kun je beter een geoefende adviseur meevragen. “Zit de beoordeling op het randje, dan moet je echt goed kijken”, zegt Ron Vennix, ruwvoerspecialist van ForFarmers. “Aanvullend kun je er nog kuilanalyses bijhalen om een beeld te krijgen van productieverschillen van je percelen.”Kijk naar de oorzaak: waarom verslechtert het gras?Behalve de samenstelling van de grasmat telt de vraag wat de oorzaken zijn van verslechtering. Engels raaigras heeft een hekel aan natte voeten. Staan er plassen op het land die vaak 24 uur of langer blijven staan, dan vertrekt Engels raaigras daar op den duur. Kijk dus of je de ontwatering en de ligging van het perceel of eventueel storende lagen bij vernieuwing ook meteen kunt aanpakken. “Als grond te nat blijft, omdat je een storende laag er niet uit krijgt, dan heeft herinzaai geen zin”, zegt Henk Schilder van Wageningen UR. “Vier of vijf jaar na herinzaai heb je dan weer dezelfde matige zode.” Zet dan maar in op een goede verzorging en maatregelen als weideggen, doorzaaien en intensief beweiden, adviseert hij.Lees meer over gras in de special van BoerderijBereken je eigen situatie met de herinzaaiwijzerNieuw grasland is de eerste jaren flink productief. Zowel de nieuwe grassen als de luchtige bodem spelen daar een rol in. Daardoor wortelt het gras dieper en kan beter tegen een droge periode. Op basis van onderzoek rekent Wageningen UR dat je met een toename van 10% meer goede grassen de komende tien jaar zo’n 400 tot 600 kVem per jaar meer oogst, door de combinatie van meer tonnen en meer voederwaarde. Bij een voederwaardeprijs van 17,7 cent per kVem is elke 10% meer raaigras goed voor zo’n € 105 extra opbrengst per hectare per jaar. Ofwel, je moet er enkele tientallen procenten in het raaigrasaandeel op vooruit gaan, wil je de vernieuwingskosten terugverdienen. Met de herinzaaiwijzer kun je voor de eigen situatie een berekening maken. Pak je matig grasland met 9 ton droge stof aan, dan verdien je de kosten in twee jaar terugRon Vennix schat de winst hoger in dan WUR. “2 ton droge stof extra en 100 Vem per kilo droge stof meer, dat telt aan hoor. Pak je matig grasland met 9 ton droge stof aan, dan verdien je de kosten in twee jaar terug.”Betere kringloopcijfersGoede grassen zijn smakelijker en beter verteerbaar en dat is goed voor opname en melkproductie, zaken die je terugziet in betere kringloopcijfers en meer eiwit van eigen land. Als je tien jaar of langer niet opnieuw hebt ingezaaid brengt de genetica van nieuwe rassen veel voordelen mee, zegt Hendrik Nagelhoud van DLF Seeds. “Dat merk je wel. De nieuwe rassen zijn veredeld bij lagere stikstofniveaus en gaan veel efficiënter met stikstof om.”In nieuw grasland heeft het bodemleven tijd nodig om te herstellen. Het derde en vierde jaar is een sukkelperiode, omdat de bodem verdicht raakt, terwijl er nog weinig bodemleven is. In het vijfde jaar trekt dat meestal weer recht.Zo ga je te werk bij herinzaaiHet najaar is de mooiste tijd voor herinzaai, omdat de concurrentie met onkruid dan wat lager is, de bodem warm is en er meer kans is op voldoende vocht voor kieming en opkomst. Op veen en klei mag je tot 15 september gras doodspuiten/scheuren, op zandgrond tot 1 september.Het beste spuitresultaat haal je op een perceel dat zeker twee weken eerder is gemaaid en aan de groei is, zodat het middel tot in de wortels wordt opgenomen. Na het spuiten is het goed een week te wachten alvorens te vrezen, ploegen, kilveren en inzaaien. De aanpak is specifiek voor de grondsoort: klei en lemige grond kan kluiten vormen als het na het ploegen te veel opdroogt en fijne zandgrond is slempgevoelig. Een goed zaaibed en zorgvuldig zaaiwerk bepalen de opkomst nogal. Het zaad moet overal op de juiste diepte ‘in de grond geplakt zitten’. Een extra werkgang met een cambridgerol kan de aansluiting van het zaad met de grond zonodig sterk verbeteren. Bij de grondbewerking past nog een bekalking om de pH omhoog te brengen naar 5,5 op zandgrond en 6,5 op kleigrond. Een beetje planning is nodig. Spuiten geeft het beste resultaat als het perceel zo’n twee weken eerder is gemaaid. - Foto: Henk RiswickRegels en voorwaarden voor scheuren graslandGrasland speelt een rol in vergroening en klimaatbeleid. Het areaal blijvend grasland mag niet teveel dalen, vindt de EU. Daarom zijn er regels voor het scheuren van grasland, die verschillen per grondsoort.

Op klei en veengrond is scheuren van gras tussen 1 februari en 15 september toegestaan als daarna weer gras wordt ingezaaid, of een ander stikstofbehoeftig gewas. Bemesting na inzaaien mag alleen als een grondmonster bewijst dat dat nodig is.

Op zandgrond mag je grasland scheuren voor herinzaai met gras tussen 1 februari en 31 augustus. In het voorjaar tot 31 mei geldt daarbij de voorwaarde dat je de eerste snede met N-kunstmest of dierlijke mest mag bemesten als uit een grondmonster blijkt dat het nodig is. Na 1 juni geldt een korting van 50 kilo N op de stikstofgebruiksnorm en moet je het melden middels een formulier op de RVO-website.

Let wel: de genoemde uiterste data gelden voor het vernietigen van het oude gras. Doodspuiten of stukvrezen moet dus voor die tijd. De verdere grondbewerking en het inzaaien mogen daarna. Kies zaad met RassenlijstHerinzaai is ook het moment om je grasland te voorzien van nieuwe genetica, zoals Nagelhoud aangaf. Je gaat er al snel zo’n € 300 per hectare aan uitgeven, dus goed kiezen loont. Vaak wordt er met mengsels van meerdere rassen gewerkt, maar je kunt het ook houden op een of twee rassen die hoog op de lijst staan. “Met een mengsel van middentijds en laat doorschietend heb je spreiding in doorschietdata”, zegt Henk Schilder. “Met maar een of twee rassen van hetzelfde type heb je korter last van het doorschieten, dat lijkt me juist een voordeel. En kies rassen met minimaal een 8 voor roestresistentie, want dat is in de praktijk nog belangrijker dan voor een hoge opbrengst te gaan.” Nagelhoud vult aan dat Tetra’s door hoge opbrengsten populair zijn, maar omdat ze in pollen groeien wel vaak in combinatie met diploid worden gezaaid. “Ons advies voor maaien is 40% diploid voor de zodevorming en 60% tetraploid. Ga je er intensief op weiden, dan kun je ook voor 100% diploid kiezen.”De Rassenlijst zegt weinig over voederwaarde en ruw eiwitgehalte, terwijl ze daar zomaar 10% in verschillen, zegt Vennix. ForFarmers zet rassen daarom zelf op een rij met de kengetallen Melk per kilo droge stof, WDE (eiwit) en Smaak om veehouders te helpen kiezen op basis van voederwaarde. Zowel ForFarmers als DLF bieden keuzehulp met extra kengetallen die daar iets over zeggen.Bijmengen van een aandeel klaver is verder een goede optie. Klaver is goed bestand tegen droogte, maar bindt ook stikstof uit de lucht en deelt daarvan uit aan het omliggende gras. Bij 20% klaver in de zode komt dit neer op zo’n 100 kg N. De bespaarde kunstmest-N kun je benutten op andere graspercelen of mais. Ploegen, bekalken, vlakken, zaaibed maken en zaaien; grasland vernieuwen is ook het moment om opnieuw vlak te leggen en de bemestingstoestand te verbeteren. - Foto: Jan Willem SchoutenOud grasland kan heel productief zijnHoe lang je profiteert van een nieuwe grasmat is nogal afhankelijk van het graslandbeheer. En hoe ouder de mat wordt, hoe meer opbouw van organische stof in de ondergrond, hoe vruchtbaarder de grond is.

In hun boek Bodemsignalen grasland stellen Nick van Eekeren (Louis Bolk instituut), Coen ter Berg en Bert Philipsen (Wageningen UR) dat ouder grasland door een hoger stikstofleverend vermogen, meer waterhoudend vermogen en een actief bodemleven net zo productief kan zijn als nieuw grasland, mits de botanische samenstelling goed is. Maar in de praktijk is het best lastig om die soortensamenstelling goed te houden.

Goede waterhuishouding en het voorkomen van verdichting zijn kritische factoren. Beide zijn gunstig voor het bodemleven dat op zijn beurt weer zorgt voor doorlatendheid. En goede grassen handhaven zich beter. Vooral bemesting in het voorjaar en de ruwvoederwinning zorgen voor spoorvorming en verdichting.

In het voorjaar is geduld een schone zaak en een sleepslang is lichter dan een mesttank. Bandenspanningen zijn in de praktijk vaak te hoog: in het voorjaar kan dat met 0,4 bar en in de zomer met 0,8. Weidegang is goed voor een dichte zode en draagkracht en onderdrukt kweek, maar bij nattigheid moet je voorzichtig zijn. Het land goed inschatten en tijdig de dieren op stal houden helpt. Goede paden en meerdere perceelingangen leiden ook tot minder vertrapping.

Op tijd wiedeggen in het voorjaar trekt onkruiden weg en belucht de grasmat. En doorzaaien is succesvoller als je er al mee begint bij een licht teruglopende botanische samenstelling. Vroeg in het voorjaar of in september, oktober. Het succes hangt af van voldoende vocht en een goede aansluiting tussen zaad en bodem.