Veel meer melk bij hoge levensduur

De levensduur en productie van koeien zit in de lift. De Nederlandse boer lijkt in staat om de koeien ouder te laten worden én het genetisch potentieel beter te benutten.De productie van de Nederlandse melkkoe stijgt jaar op jaar, en leidt tot een recordhoge levensproductie, zo blijkt uit de recent verschenen jaarstatistieken van coöperatie CRV. Maar in de verbetering van de levensdagen van koeien zit nog weinig schot. De productieve levensduur lijkt wel toe te nemen.Levensproductie 34.000 kiloDe levensproductie van de Nederlandse melkkoeien bij afvoer is gestegen tot exact 34.000 kilo melk. Dat is een prestatie van formaat en wellicht wereldwijd wel de hoogste levensproductie op nationaal niveau. Ook zijn er nu voor het eerst twee bedrijven die meer dan 15.000 kilo melk productie per koe realiseren. Ook zeker een felicitatie waard. Hogere dagproductieWat ligt ten grondslag aan de toename in de levensproductie per koe in het jaar van afvoer? Belangrijk is zeker de steeds maar toenemende melkproductie per koe per dag. Deze ligt in boekjaar 2020 (lopend van 1 september 2019 tot 31 augustus 2020) op 28,7 kilo melk per koe per dag. Dat is 1,2 kilo melk per dag meer dan gerealiseerd in 2017. De toename van 1,2 kilo melk per koe per dag in de periode daarvoor nam tien jaar in beslag, van 2007 tot 2017. _{Tekst gaat verder onder de foto}Harm van der Mark (61) heeft samen met zijn vrouw Hillie (57) en zoons Coenraad (30) en Jacco (29) een melkveebedrijf in Veenwouden (Fr.). - Foto's: Mark Pasveer‘Alles moet goed in elkaar passen’Dit jaar heeft melkveebedrijf Van der Mark het hoogste economisch jaarresultaat behaald. Dat realiseerden ze ook al in 2018. Harm van der Mark is er bescheiden over: “Het moet gewoon goed vallen en moet kloppen. Als je geluk hebt, lukt het om de koeien naar deze melkproducties te krijgen.”

Toch komt de enorme productie van ruim 15.000 kilo melk per koe niet zomaar uit de lucht vallen. In mei 2015 nam de familie hun nieuwe stal in gebruik. Een 0+4+0-stal met meer vreetplekken dan ligplaatsen. De ligboxen zijn gevuld met zand en zijn 1,20 meter breed. “We hebben veel aandacht besteed aan koecomfort. Het is daardoor wel een dure stal geworden, maar via de melkproductie verdient zich dat toch wel terug.” Ook is er in de nieuwe stal de overstap gemaakt naar automatisch melken. “Voor die tijd molken we twee keer per dag, en als de koeien dan daarna meer dan drie keer per dag gemolken worden zie je de productie vooruit vliegen.”

Voeding
Een hogere productie vraagt ook om aanpassingen in de voeding. “We krijgen advies van een onafhankelijk deskundige. Hij heeft ons enorm geholpen om de rantsoenen te maken die bijdragen aan het productieniveau van de koeien.” Het liefst zou Van der Mark alles aan het voerhek voeren. “Maar we moeten in de robot brok voeren om de loop er in te houden.”

Op gebied van de fokkerij heeft Van der Mark nooit de echte melkstieren gebruikt. Ze zien wel graag dat stieren overal een plusje vererven, maar de meeste aandacht gaat uit naar de bouw van de koeien, en er is nadruk op de ruimte in de voorhand en het beenwerk. “Je moet goed gebouwde koeien hebben. Dan komt de melkproductie vanzelf. Genetisch denk ik dat de koeien deze productie niet eens kunnen produceren. De productie is vooral management. Dat proberen we zo goed mogelijk te doen, maar dan moet wel alles precies op zijn plek vallen. Gelukkig is dat het afgelopen jaar gebeurd.”

Bedrijfsinfo
120 melkkoeien
77 stuks jongvee
58 hectare grondWegvallen melkquotumDe toename is ingegeven door het wegvallen van het melkquotum. Harder melken kost geen superheffing meer. En door de fosfaatregelgeving is het aantrekkelijk om zoveel mogelijk melk per kilo fosfaat te leveren. “Nu wordt een hogere productie ook beloond”, stelt Gerbrand van Burgsteden, hoofd stamboek en registratie bij coöperatie CRV. Dat stuwt de productie ook. De gemiddelde productie op basis van rollend jaargemiddelde van de Nederlandse koeien is met 48 kilo melk toegenomen tot 9.203 kilo melk met 4,40% vet (+0,01) en 3,60% eiwit (+0,01).Voor het eerst zijn er twee bedrijven die meer dan 15.000 kilo melk per koe produceren. Opvallend bij de top 25, gerangschikt op ejr, is dat 15 bedrijven met een automatisch melksysteem werken. Zeven melken driemaal daags en slechts drie melkveebedrijven halen de hoge productie met tweemaal daags melken. Van de bedrijven met de hoogste levensproductie bij afvoer zijn er drie bedrijven met een robot en zeven die tweemaal daags melken. Dat geldt ook voor de nieuwe rangschikking van veebedrijven met de hoogste levensproductie van de nog aanwezige koeien.Productieve levensduurEen andere reden voor de toename van de levensproductie is de productieve levensduur. Deze wordt gerekend in dagen vanaf eerste keer afkalven tot de datum van de laatste mpr (monstername). Het aantal dagen productieve levensduur komt uit op 1.325 dagen. Een flinke stijging ten opzichte van de laatste jaren, maar niet hoger dan in 2007 en 2008. Dat geldt ook voor de totale levensduur, de tijd tussen geboorte en laatste afvoerdatum. Deze komt in 2020 uit op 2.132 dagen (vijf jaar en negen maanden)._{Tekst gaat verder onder de foto}Opmerkelijk detail van de topmelkers is dat verschillende van hen zand in de ligbox toepassen.Melkproductie per koe per dagIn 2007 en 2008 lag de levensduur zelfs nog een tikkeltje hoger. Het grote verschil zit hem dus in de melkproductie per koe per dag. Die is ten opzichte van 2007 en 2008 liefst 2,4 kilo meer. Dat maal 1.325 productieve dagen betekent 3.180 kilo meer levensproductie. Dat komt overeen met het verschil tussen de huidige 34.000 kilo melk en de levensproductie van 30.777 kilo melk in 2008. Van Burgsteden: “Wij doen geen onderzoek naar de oorsprong van de veranderingen van de cijfers. Maar alles wijst erop dat de genetische aanleg en vooral ook het feit dat er weinig jongvee aanwezig is een rol speelt.” Jongveebezetting speelt rolIn het verleden was er jongvee genoeg en werden oudere koeien vervangen omdat de jonge garde zich aandiende. Een vorm van luxe-vervanging. Maar door de krappe jongveebezetting van de laatste jaren is de insteek van vaarzen op een veel lager niveau gekomen. Dat dwingt veehouders om hun oude koeien langer aan te houden. Van Burgsteden: “En blijkbaar kán dat ook. Dat die oudere koeien kunnen blijven en het langer volhouden is de grote winst in levensduur die we nu met zijn allen pakken.”Dat oudere koeien kunnen blijven en het langer volhouden is de grote winst in levensduur die we nu met zijn allen pakken^{Gerbrand van Burgsteden, hoofd stamboek en registratie bij coöperatie CRV}FokkerijDe vraag dient zich aan wat dan de fokkerij bijdraagt. Roel Veerkamp, DLO-groepshoofd van Fokkerij en Genetica van Wageningen UR: “We hebben in het verleden enorm sterk gefokt op productie. En we weten dat duurzaamheidseigenschappen, zoals uiergezondheid en vruchtbaarheid, daar negatief aan gekoppeld zijn. Eind jaren negentig kwamen er dan ook steeds meer klachten van veehouders over de gezondheid van hun veestapel.”_{Tekst gaat verder onder de foto}De levensproductie van de Nederlandse melkkoeien bij afvoer is gestegen tot exact 34.000 kilo melk. Ook zijn er nu voor het eerst twee bedrijven die meer dan 15.000 kilo melk productie per koe realiseren.FokwaardesVervolgens is de fokwaarde duurzaamheid gekomen en in april 2008 werd deze vervangen door de fokwaarde levensduur. Veerkamp: “Hoewel er nog altijd een behoorlijk gewicht van productie in de NVI zit, is er ook ruimte voor de gezondheidskenmerken. Daardoor zie je ook een betere balans tussen productie en levensduur. Je zou kunnen zeggen dat het knap is dat er nu een flinke productietoename is gerealiseerd, met behoud van levensduur.”_{Tekst gaat verder onder de grafieken}Levensduur gelijk geblevenIn vergelijking met 2008 is de levensduur, zoals hierboven aangegeven, gelijk gebleven. Is de melkproductietoename dan het gevolg van fokken op melkproductie, of is de melkveehouderij in de laatste jaren beter in staat geweest om dat genetisch potentieel uit de koeien te halen? Ook daar spelen beide volgens Veerkamp een rol: “De genetische aanleg voor melkproductie is gestegen, en doordat veehouders zoveel mogelijk melk per kilo fosfaat willen leveren is er ook harder gevoerd. Zo wordt de genetische aanleg voor melkproductie meer benut.”_{Tekst gaat verder onder de foto}Fokwaarde levensduurToch speelt de fokwaarde levensduur hier ook een rol. De gerichte en gebalanceerde fokkerij en verbetering van de genetische aanleg voor levensduur maakt dat de koeien de hogere melkproductie per dag ook beter aankunnen en kunnen volhouden. Zonder de genetische verbetering op levensduur had de hogere melkproductie per koe mogelijk geleid tot een fysiek kortere productieve levensduur.