Uit de praktijk: zo transporteer je balen veilig

Er is in de praktijk volop aandacht voor veilig transport van balen. Handhaving is regionaal dan ook strikt, heldere richtlijnen zijn er niet echt.Vierkant, rond. Grote pakken of kleine balen en wel of niet gewikkeld. Ongeacht welke soort; transport van balen springt in het alledaagse verkeer in het oog, en de reden is simpel. Waar het gros van het wegtransport zich anoniem in huifopleggers of achter aluminium kleppen afspeelt, zijn balenwagens logischerwijs volledig open en dus is in een oogopslag te zien hoe die lading erbij staat (of hangt) en of er aandacht besteed is aan de ladingzekering.Ladingzekering is een belangrijk puzzelstukje in het totaalplaatje van verlichting, afgeknotte driehoek, goed stapelen en laden binnen de wettelijke maten. - Foto: Matthijs VerhagenStro-, hooi- en balentransporten vallen tijdens de oogst dus op en trekken hiermee ook de aandacht van handhaving. Regionaal wordt die in praktijk als strikt ervaren. Voor veel ondernemers staat buiten kijf dat ze ladingzekering vanuit het oogpunt van veiligheid goed voor elkaar willen hebben. Maar wat is goed? Er zitten verschillen tussen wetgeving, dagelijkse praktijk en normen van de handhaving. We zetten een aantal aandachtspunten op een rij en vroegen lezers via Facebook hoe zij hun lading vastzetten.Wetgeving is helderEr zijn uiteraard wettelijke eisen. De wet, om exact te zijn de regeling voertuigen artikel 5.18.6 sub 1, zegt dat de lading of delen daarvan zodanig moeten zijn gezekerd dat deze onder normale verkeerssituaties niet van het voertuig kunnen vallen of de stabiliteit van het voertuig in gevaar kunnen brengen. Let wel: een noodstop, plotselinge uitwijkmanoeuvre en slecht wegdek horen ook bij die normale situaties. Om hieraan te voldoen, moet de lading of delen daarvan minimaal de volgende versnellings- of vertragingskrachten kunnen weerstaan:in de rijrichting: 0,8 maal het gewicht van de lading;in de zijwaartse richting: 0,5 maal het gewicht van de lading en bij kantelgevaar 0,6 maal het gewicht van de lading;in de achterwaarts richting: 0,5 maal het gewicht van de lading.De genoemde getallen zijn feitelijk de G-krachten die op de lading komen. Bij een kracht van 0,8G moet de lading dus nog blijven staan. Praktijkvoorbeeld; stel je zet 2 stapels van 4 grote pakken stro tegen elkaar op de wagen en sjort die als 1 bundel vast. Dan is dat 8 × 350 kilogram stro. Opgeteld 2.800 kilo × factor 0,8. Formeel moeten de spanbanden dan een kracht van 2.240 decaNewton (daN; kilo) kunnen tegenhouden in de rijrichting. Een heel gangbare vijftons spanband mag bij het gebruikelijke ‘enkel sjorren’ 2.500 daN houden en heeft dus voldoende kracht om de stapel binnen de normen vast te houden.‘Ik zet de onderste balen met 15 cm tussenruimte en de bovenste strak tegen elkaar aan. Zo krijg je een piramidevorm die goed vaststaat, en daar doe ik dan een sjorband om. Kan dat in 5 tot 10 min vastzetten ...’^{Stefan van Essen}Het gewicht bepaalt hoeveel spanbanden nodig zijn. Formeel zijn er calculaties en theorieën; in praktijk is de menselijke maat meestal leidend.Echter bij puur neerwaarts sjorren, waarbij je de lading met de spanband op de laadvloer klemt, gelden formeel gezien veel striktere normen. De genoemde spanband mag dan op papier nog slechts voor 300 à 500 daN aan kracht inrekenen, te vinden op het label (STF-waarde). Puur theoretisch zou je dan met meerdere of een zwaardere en dubbel gesjorde spanband per stapel moeten gaan werken. Dat gaat erg ver, in praktijk wordt de soep niet zo heet gegeten. Bovendien is er vaak een kopschot of rek op de wagen, dat ook de nodige krachten in de rijrichting opvangt. Echter; het moge duidelijk zijn dat zonder spanbanden rijden niet toegestaan is. Hoe goed de vracht ook gestapeld is. Dreigende afvallende lading levert een boete op van € 380.Wetenschappelijke benaderingEr is een wetenschappelijke benadering mogelijk. Via een complexe formule zou je op basis van de wrijvingscoëfficiënt van zowel laadvloer als lading en het gewicht kunnen aantonen dat je met minder spanbandkracht (daN) toe kunt om de balen op hun plek te houden. De wrijvingscoëfficiënt zegt iets over de stroefheid van een oppervlak. Hoe stroever de vloer, des te minder snel iets schuift. Dit is zo theoretisch dat het in de dagelijkse praktijk een brug te ver is. Bij wegvervoer en hogere lasten wordt de methode wel gebruikt.Praktijk: de basis moet in orde zijnSnel naar de praktijk. Het meeste is te winnen in de basis. Dat begint bij goed en strak laden. Daar zijn legio mogelijkheden voor. Iedereen hanteert zo zijn eigen methodes, afhankelijk van de pakmaat en mechanisatie.‘Wij laden bundels van 12 kleine pakjes met de voorlader. We zetten er 2 naast elkaar en 3 op elkaar, na de tijd goed aansjorren en mooi rustig aan rijden.’^{Harm Jan Spans}Welk type klem gebruik je en laad je met de verreiker, wiellader, voorlader of hefmast? Dat geeft verschil in mogelijkheden. Maar goed; rechtop, plat of in verband: resultaat telt. En dat is dat de lading uiteindelijk een stabiel geheel moet vormen. En het oog wil ook wat.Strak laden is de basis. Hoe stevig de lading ook staat, spanbanden zijn een must, vergeet touw. Touw is niet verboden, maar niet echt geschikt als ladingzekering. We noemden net het laden als basis, maar eigenlijk begint het al eerder.‘Laden dwars op de wagen en dan de achterste stapel 2 spanbanden kruislings over de hoeken, voor ook 2 kruislings over de hoeken, zodat je midden, achter en voor een mooie x hebt. En dan elke tussenliggende stapel 1 spanband overdwars. Iets meer werk maar blijft altijd zitten.’^{Maik Wolsink}maximale hoogte niet hoger is dan 4 meter, dan is er voor ons geen enkele reden om een combinatie langs de weg stil te zetten. Wij gaan dan niet specifiek de maximale gewichten van sjorbanden controleren.”Lossen onbewust het gevaarlijkste momentEenmaal succesvol aangekomen op het erf is het transport nog niet afgerond. Sterker nog; het gevaarlijkste moment komt nu. Dat blijkt uit de pijnlijke statistieken.Het laden en lossen van balen is bijkans gevaarlijker dan het transport ervan. Praktisch elk seizoen is er een slachtoffer. Hou dat gegeven altijd in het vizier. - Foto: Henk RiswickVallende balen vormen het grootste risico, de laatste jaren was er praktisch elk seizoen wel een fataal ongeval. Dat kan gebeuren nadat je van een instabiel geworden lading de spanbanden losmaakt, door een verreiker die per ongeluk een stapel balen van de wagen af tikt of door balen die in de opslag alsnog beginnen te schuiven. Wees daarom altijd alert. Zorg ervoor dat de wagens zo vlak mogelijk staan. Maak spanbanden op een veilige manier los en loop nooit achter een wagen door die via de andere zijde geladen of gelost wordt.Balen snel en veilig vast met hydraulische rekkenOnder andere al het gras voor de 300 eigen koeien perst Alex Dijkstra in ronde balen, en daarnaast is persen een belangrijke loonwerkactiviteit voor de melkveehouder annex loonwerker. Het behoeft geen uitleg dat de ondernemer op jaarbasis vele duizenden balen verzet. Om het transport veilig uit te voeren, liet de Groninger door een regionaal constructiebedrijf een wagen met hydraulische ladingzekering bouwen. Deze zijrekken zetten de balen in luttele secondes vast, met slechts een druk op de knop en zonder uitstappen.Alex Dijkstra heeft een melkveebedrijf met 300 koeien en doet loonwerk met onder andere twee zelfrijdende maaiers, grootpakpers en drie rondebalenpersen.Dijkstra: “We hebben drie wagens, waarvan er eentje aan vervanging toe was. Het systeem met de hydraulische zijrekken bestaat op zich al langer, maar dat van de bestaande fabrikanten vonden we te licht of er zaten geen dealers van die merken in de buurt. Ook wilde ik eigenlijk een sterkere wagen met degelijke assen als basis.”Dijkstra kwam uit bij constructiebedrijf Menno Huizinga uit Stitswerd dat zijn wensen realiseerde. Het ladingvastzetsysteem is in een verzwaarde versie gekopieerd van bestaande systemen uit de markt. Goedkoop is het niet. Dijkstra investeerde een meerprijs van zo’n € 15.000 in het systeem voor zijn 10 meter lange wagen. Dat bestaat volgens de bouwer niet alleen uit het zichtbare ijzerwerk, maar ook uit drukregelventielen en terugslagkleppen. Zo bewegen de hekken mooi parallel en zijn de slangen onder druk af te koppelen. Voor een kortere wagen zou het systeem als bouwpakket zo’n € 10.000 kosten.‘De eisen hoe je balen precies met een spanband vast moet zetten, zijn onduidelijk’Dat Dijkstra hierin investeerde, heeft een duidelijke reden. “We werken veel op afstand en zetten de balen dan vast met spanbanden. Maar dat kost je zo 20 minuten per vracht. Foliebalen kunnen glad zijn en dan is het bovendien onveilig om erop te klimmen.” De praktijk is volgens Dijkstra ook dat de aandacht op het vastzetten van de balen na de zoveelste vracht wat verslapt als de medewerkers de hele dag aan het rijden zijn. Een tweede factor is wetgeving en strikte handhaving in de regio. De eisen hoe je balen precies met een spanband vast moet zetten, zijn volgens Dijkstra daarbij onduidelijk. Zo kan een op het oog goed vastgebonden vracht toch een boete opleveren, en dat frustreert.Dijkstra: “Wij gebruiken 1 spanband per stapel. Maar je hoort ook wel dat formeel gezien 1 spanband per 500 kilo nodig zou zijn. Het vervelende bij een controle is dat discussie niet mogelijk is; je krijgt direct een boete voor zogenoemde ‘dreigende afvallende lading’. Achteraf kun je dan pas weer in beroep gaan.” Omdat de trekker met open wagens nogal in het oog springen in het verkeer, liggen controles voor de hand. “Het moet ook gewoon goed zijn.”Dijkstra verzet duizenden balen en investeerde zo'n €15.000 in automatische ladingzekering op zijn 10 meter lange wagen. Dat werkt snel, veilig en voorkomt discussie.Met de hydraulische zijrekken staat de lading strak opgeklemd vast en spaart Dijkstra de tijd van het vastzetten. Nadelen zijn er ook. “Het is echt een transportwagen, geen wagen om balen van de huiskavel naar het erf te rijden. Want de wagen kan niet rijden met de rekken in de laagste stand, dus zou je telkens bij het verzetten de hydrauliekslangen moeten aan- en afkoppelen. Dat is een beetje omslachtig.”