Trots op uien, prijs is balen

Februari 2017. Het nieuwe kalenderjaar is altijd spannend voor bewaarders van uien en aardappelen. Want hoe ontwikkelen kwaliteit en markt zich? Beide zijn essentieel voor het slagen van seizoen 2016-2017.Maarten van Hoeve is trots op zijn uien, maar baalt wel een beetje van de prijs. “Ik kan 6 cent per kilo krijgen. Dat is afland de kostprijs, maar daar kun je niet voor bewaren.” Alle 400 tot 450 ton die van 5,5 hectare van deze akkerbouwer aan de rand van Emmeloord afkwam, ligt nog in de schuur. “Ik moet zeker 10 cent hebben om de kosten te dekken, maar de handel ligt nu op z’n gat. Sommige sorteerders liggen ook stil. Bulk is er niet. Wie het niet zag zitten, heeft verkocht. De goede uien zijn over. Het voordeel is die kwaliteit, daarmee kun je wel wachten op een mooi kansje.”Maarten van Hoeve wacht met de verkoop van zijn kwaliteitsuien. Hij kan 6 cent per kilo krijgen, maar heeft zeker 10 cent nodig om de kosten te dekken. Foto's: Petra VosUien-export ingestortIn het hele land liggen zowel uien als aardappelen over het algemeen heel goed gezond in de bewaarschuren, geen vuiltje aan de lucht. Behalve dan de uienprijsontwikkeling. Het liefst wil een boer immers de kostprijs met een mooie plus ontvangen voor zijn werk. Op dit moment zit dat er niet in. De uien-export is met het wegvallen van Afrikaanse bestemmingen behoorlijk ingestort. Voor de meeste telers is het echter geen reden om het hoofd te laten hangen. Ze zijn het wel gewend dat de uienprijzen fluctueren. En dat het ene jaar top is, terwijl je een jaar later wel kunt janken om de uienprijzen. Belangrijk is dat het langjarig saldo van uien goed is. Daarom heeft het gewas ook een vaste plek in menig akkerbouwbouwplan. En belangrijk: kwaliteit kun je lang bewaren, wat tevens een vorm van risicospreiding is in de vrije markt. Dat lukt de telers dit seizoen bijzonder goed: overal waar we een kijkje nemen, liggen mooie goudkleurig glanzende, knisperende gele uien op een afnemer te wachten. Ook de rode liggen er prima bij. Haast met de afzet hebben ze niet. Fusarium en schot kwam wat voor, maar zijn nu nagenoeg verdwenen; weggerot (fusarium) of op tijd verkocht (schot). Lang drogen was besteUienteler Van Hoeve trekt dan ook met trots zijn schuurdeur open. “De uien die we het langst hebben gedroogd, zijn nu het sterkste”, vertelt hij. “Ze kwamen warm binnen en we hebben zonder kachels lang ventilerend gedroogd. Daar vroegen de omstandigheden om. Wie op de automatische piloot droogt, zat dit seizoen te vroeg op de bewaarstand. Ik was aanvankelijk ook te vroeg gestopt; 2 weken lang op 65% relatieve luchtvochtigheid is normaal gesproken voldoende. Om kaalheid te voorkomen ga je dan terug in temperatuur. Dit seizoen ging het anders, ik zag dat er nog vocht in de nekken zat en ben toen snel weer gaan drogen. Het is een levend product, zo bewijzen de uien maar weer.”Goed bewaren heeft aandacht nodig, merkt Van Hoeve. “De laatste jaren letten we er steeds meer op. Je moet het heel anders doen dan tien jaar geleden, onder meer omdat je het product steeds groener rooit voor een mooie kwaliteit. Dan komen ze minder droog binnen.” Over de aardappelen niets dan goeds dit jaar: “Ik denk dat iedereen tevreden is met het stabiele prijsniveau van minstens € 25. Ik zie iets meer rooibeschadigingen door het droge weer in de oogstperiode, maar de bakkwaliteit is echt supergoed.”Akkerbouwers blijven naar verwachting evenveel uien telen, ondanks de marktontwikkelingen en groei van het areaal bieten. Foto: Koos GroenewoldKnoeperds van aardappelenDie mooie aardappelen toont René van den Dries, die met zijn vader in Nagele boert, ook graag. Knoeperds van aardappelen liggen er bij hem achter de planken. In het groeiseizoen was de bestrijding van phytophthora een flinke uitdaging. “We zaten er bovenop en daardoor wisten we de ziekte onder controle te houden. Het was een mooi gewas. Om goed en schadevrij te kunnen rooien, hebben we beregend. Ging super.”Van den Dries verkoopt zijn aardappeloogst in een mix van contract, vrij en in de pool. “Het komt wel weg”, zegt hij zelfverzekerd. “Voor welke prijs kan nog spannend worden. Spannender dan bij de uien. Daar maak ik me maar niet te druk over op dit lage prijsniveau. De markt is afhankelijk van bestemmingen en daarvan zijn er nu te weinig. Dat kan snel veranderen.”De opbrengsten vielen in zowel rode als gele uien wat tegen door wateroverlast in de vroege zomer. Dat leidde tot wegval van planten. “Tegen die stortbuien is niets opgewassen.” Minder kilo’s dus, maar de kwaliteit maakt veel goed. “De oogstomstandigheden waren super voor de ui. Ze zijn goed te bewaren. Iets minder dan de helft van onze 40 hectare moeten we nog verkopen. Gelukkig hebben we aan het begin ook meegedaan, toen de prijzen beter waren. Nu hopen we op betere tijden.”René van den Dries verkoopt zijn aardappeloogst in een mix van contract, vrij en in de pool. “Het komt wel weg”, zegt hij zelfverzekerd over de mooie aardappelen. Bewaarbaar dankzij MHDe goede bewaring van uien kan allemaal dankzij kiemremmer MH, realiseert Van den Dries zich. Dat de toelating onder druk staat, bevreest uientelers terdege. Bewaren en exporteren na de jaarwisseling is zonder MH niet meer mogelijk. “Hier is gelukkig veel aandacht voor, maar toch blijft het spannend”, zegt Van den Dries. “Zonder MH kunnen de meeste uientelers er wel mee stoppen, want de meeste uien zijn voor de export.”De sterke lobby van de uiensector is niet genoeg, denkt zijn collega Van Hoeve. “We hebben geen landbouwministerie meer, dat merk je bij dit soort kwesties heel goed. De politieke landbouwlobby ontbreekt. Het wegvallen van MH zou echt een drama zijn voor de Nederlandse uienketen. Dan hebben we aan een kwart van de telers genoeg.” Aardappelen in kistenBij de firma Versluis in Emmeloord, met een prachtige breed gesorteerde landwinkel, staat peen in de koeling en wordt graan in zakken in kisten bewaard. Aardappelen verpakken en verhandelen ze jaarrond zelf via diverse kanalen. Bewaren gebeurt in kisten. Als de peen weg is, gaan de aardappelen de koeling in.De uien liggen los gestort achter de planken. Rood naast geel. Mark Versluis laat het trots zien, schuift cellen en deuren open. “Door de waterschade waren de opbrengsten lager dan normaal, maar de kwaliteit is dit seizoen uitmuntend. Helaas zit in de markt geen bodem. Zelfs Polen heeft zelf genoeg uien.”Een klein deel is in de eigen winkel verkocht en de rest ligt nog te wachten op een afnemer. Versluis blijft positief. “De prijs kan zo weer stijgen.” Mark Versluis: “Door de waterschade waren de opbrengsten lager dan normaal, maar de kwaliteit is uitmuntend."Delphy: bewaren gaat goedDelphy-adviseurs zijn onafhankelijke akkerbouwspecialisten en maken jaarlijks de hele akkerbouwcyclus mee, zo ook de bewaring. Paul Hooijman, manager akkerbouw en vollegrondsgroenten Noordwest-Nederland, ziet dat het bewaren van zowel uien als aardappelen gemiddeld goed verloopt. “Je ziet duidelijk dat op veel partijen het spuiten tegen kieming goed is gelukt”, zegt hij. “Hier en daar zijn er wel wat twijfels. Een goede methode om de kiem te controleren, is het plaatsen van uien op vochtige potgrond en wegzetten bij 20 graden.”Soms zijn de uien wat minder van kleur geworden door te weinig ventileren, ziet Hooijman. Ook in de aardappelbewaring gaat het doorgaans goed. “Wel zien we iets kiem in partijen waarop veelis geventileerd tegen rot. Middelen zijn dan sneller uitgewerkt en de stofwisseling van de aardappel gaat sneller. Hier is meer indrogingsverlies.”Phytophthora valt erg mee, gezien het zieke groeiseizoen. Dit blijft beperkt tot af en toe een zieke knol. “We mogen niet van een probleem spreken. Dat heeft natuurlijk alles te maken met het droge weer vanaf het einde van de zomer. Soms zit het mee.”Drogen nu lastigOok in het Zuidwesten liggen uien en aardappelen goed in de schuur, zegt collega Luc Remijn. “Door het wisselvallige weer is het nu wel moeilijk om te drogen. De aan te bevelen 20 tot 30 uur per week is nu lastig te halen.”Maar behalve een sporadische kiemlustige partij, liggen er goede uien op een afnemer te wachten. Geen koprot, geen bacterie. Zeker zo goed als de voorgaande jaren, stelt Remijn. “Uientelers houden het ook lang vol bij een prijs van 7 tot 8 cent per kilo. Zij hebben dit seizoen ook aan 15 cent geroken, dat is een groot verschil met het huidige prijsniveau en dat motiveert niet om zaken te doen. Ze liggen bovendien niet in de weg.” Ook de aardappelen liggen mooi in de bewaarcellen. “Ze zijn onder goede omstandigheden gerooid en gedroogd, we zien weinig rot.”Zowel in aardappelen als uien is het zaak om de temperatuur stabiel te houden met warmer weer. Dat betekent overdag intern ventileren en alleen ’s nachts als de temperaturen het toelaten met buitenlucht. Als er een paar dagen weinig kans is om te ventileren, dat is het in consumptieaardappelen belangrijk af en toe iets te verversen om de gevormde CO2 af te voeren.