Trend 14: coöperaties in spagaat

Coöperaties zitten in een spagaat. Ze moeten een balans zien te vinden tussen een toenemend aantal marktuitdagingen en een groeiende verscheidenheid onder de leden.Toenemende eisen op het gebied van milieu, maatschappij en natuur, presteren in een concurrerende marktomgeving en de wensen en belangen van de leden: het is zoeken naar een balans voor coöperaties. Geen makkelijke opgave gezien de toenemende verscheidenheid onder de leden die zelf ook te maken hebben met zaken als verduurzaming en rentabiliteit en daardoor kritisch zijn op het presteren van hun coöperatie. Een combinatie van deze factoren is een recept voor een vergrote afstand tussen de leden, hun coöperatie en de onderneming. Boer voelt zich klemgezet in voedselsysteemAfstand tussen boer en coöperatieVolgens coöperatiedeskundige Onno van Bekkum ontstaat de afstand mede door het gevoel van boeren dat ze onder druk worden gezet. “In de vorige eeuw moesten coöperaties zakelijker worden om de markt beter te kunnen bedienen. Dat betekende ook: onnodige kosten in de keten elimineren en minder aandacht voor zaken die geen geld opleverden, zoals natuur. Daar komen we nu niet meer mee weg. Het heeft er uiteindelijk voor gezorgd dat de boeren zich nu klem gezet voelen in het voedselsysteem. Ze denken: de coöperatie had hier iets aan moeten doen. Dat is de afstand die nu gevoeld wordt.” FrieslandCampinaAfgelopen jaar liet een groep bezorgde FrieslandCampina-boeren van zich horen. De melkveehouders hebben het gevoel de grip op de eigen onderneming kwijt te zijn en niet gehoord te worden door het bestuur. Er is behoefte aan transparantie over onder andere de rentabiliteit van verschillende melkstromen, en van de buitenlandse activiteiten. Volgens Van Bekkum is ook de internationalisering van veel coöperaties een reden voor de vergrote afstand. “De boer heeft soms geen idee waar het geld precies aan besteed wordt. En de buitenlandse activiteiten zijn niet altijd winstgevend.”Inhouding ledenvoordeel voor innovatieFokkerijorganisatie CRV kon afgelopen jaar een groei in het buitenland noteren, in tegenstelling tot de coöperatieve thuismarkt. De leden profiteerden echter niet van die groei in de vorm van een nabetaling. CRV keerde namelijk over 2018 geen nabetaling uit aan de leden. De coöperatie besloot het ledenvoordeel in te houden voor extra investeringen in innovaties. Communiceren wat verschillende keuzes betekenen voor de leden, blijft troef in ledenbetrokkenheid. Agrifirm probeert het belang van haar buitenlandse activiteiten uit te drukken in een zogenaamde Coop⁺-factor. De factor laat zien hoeveel meer er wordt uitgekeerd aan de leden dan dat er winst wordt gemaakt bij de Nederlandse leden. _{Lees verder onder de foto.} Jos Bijman is universitair hoofddocent aan Wageningen University & Research en doet onderzoek naar coöperaties in de agrifood-sector. - Foto: Jos Bijman‘Differentiatie tussen leden wordt groter’De soms grote afstand tussen leden, de coöperatie en de onderneming is van alle tijden, volgens Jos Bijman van Wageningen University & Research. “Er is altijd wel een groep die ontevreden is. Maar door de steeds grotere uitdagingen waar boeren voor staan, worden leden kritischer. In eerste instantie op de overheid, maar ook op de coöperatie. Het wordt voor coöperaties steeds moeilijker om een richting te kiezen waar alle leden het mee eens zijn.”
Ondernemingen
Bijman noemt als reden daarvoor de individualisering van de samenleving. Volgens hem zijn boerenbedrijven steeds meer ondernemende bedrijven geworden die ook te maken hebben met individuele uitdagingen. “Coöperaties zijn gebaat bij homogeniteit onder de leden, maar de differentiatie tussen leden wordt juist groter. Ook boeren moeten voor zichzelf keuzes maken over hoe zij omgaan met eisen vanuit de maatschappij of op het gebied van milieu. Het is een grote uitdaging voor een coöperatie om iedereen tevreden te houden. Het is daarom belangrijk leden actief mee te laten denken over de richting die de coöperatie op moet. Dat kunnen coöperaties nog verbeteren.”Boeren staan voor misschien wel de belangrijkste keuze in hun ondernemersbestaan: ga ik door of niet? Lees wat er speelt dit jaar, inclusief alle 20 trends.