‘Technologisering landbouw vergt andere aanpak (1)’

Technologisering landbouw leidt tot veel dilemma‘s. Peter Groot Koerkamp bespreek ze in vijf delen.Minister Schouten heeft alweer een aantal maanden geleden haar visie op een duurzame, circulaire landbouw gepresenteerd. Op zich een mooie visie. Ik heb daar twee noties bij. Ten eerste is er (eigenlijk) niets nieuws onder de zon. We weten al decennia dat de landbouwpraktijk moet verduurzamen en elke minister heeft daar de afgelopen 25 jaar zijn of haar visie op gegeven. Kringlooplandbouw kan een belangrijke bijdrage leveren aan het bereiken van die duurzamere landbouw, maar het is een middel en geen doel op zich. Technologisering van de landbouw leidt tot veel dilemma‘s, zegt Peter Groot Koerkamp. Op deze foto is de technologie nog ver weg: een Chinese boer is handmatig bezig met de rietoogst - foto: ANP.Ten tweede is de visie niet heel precies over wat de doelen dan precies zijn. Zowel in termen van heldere indicatoren als een heldere streefwaarde. En dat laatste is voor veel partijen wellicht erg prettig, omdat het niet ‘afrekenbaar’ is. Om het toch maar concreet te maken, is dit wat de minister op lange termijn nastreeft in haar visie: het gebruik van fossiele brandstoffen, stikstof- en fosfaatkunstmest, geïmporteerde soja, en biocides zoals herbiciden en fungiciden moet naar 0.Sommige boeren zien de veranderingen als een enorme uitdaging, anderen zal de moed in de schoenen zakkenOok moeten emissies van methaan (koeien en mest), ammoniak, fijn stof en geur zeer sterk verminderd worden. Structuur en organisch stofgehalte van de bodem en management van dierlijke mest moeten verbeterd worden. Deze agenda is gebaseerd op doelstellingen van de Verenigde Naties en wordt door vele anderen in de wereld gedeeld en nagestreefd. Hoe blijf ik boer?Het vereist al enorme veranderingen om deze afzonderlijke doelen te halen. En vervolgens allemaal, tegelijk! Sommige boeren zullen dit wellicht zien als een enorme uitdaging, anderen zakt mogelijk alle moed in de schoenen. Zij zullen zich afvragen: ‘hoe blijf ik boer?’.Eén ding is zeker, over 30 jaar (in 2050) zullen we heel anders moeten boeren dan anno 2019. Dat betekent dat we onze praktijk van voedsel en biomassa produceren moeten veranderen.Zowel qua middelen die we van elders verbruiken als de technische hulpmiddelen die we gebruiken. Daaraast geldt dit voor het management van de boer (alledaagse beslissingen en handelingen). En over die techniek – die we gaan gebruiken in de toekomstige landbouw – wil ik het graag hebben. Voor een duurzame kringlooplandbouw zullen we nog meer high tech en kennisintensieve systemen nodig hebbenHet gebruik van techniek en technische hulpmiddelen is al zo oud als de landbouw zelf. Vanaf het eerste moment dat de mens zelf actief planten ging telen en dieren ging houden, heeft hij hulpmiddelen ontworpen, gemaakt en gebruikt.Denk bijvoorbeeld aan de allereerste sikkels van steen die gedateerd zijn van 3.500 jaar voor Christus. Onze voorvaderen hadden daar goede redenen voor: het maakte het leven als boer makkelijker, lichter, sneller (met een hogere capaciteit), sterker en preciezer. De mechanisatie en automatisering in de 20e eeuw hebben dat nog eens flink versneld. Eén boer kan nu meer dan 150 mensen voeden. En voor een duurzame kringlooplandbouw zullen we (nog) meer high tech en kennisintensieve systemen nodig hebben. Ontwikkelingen in de robotica spelen een belangrijke rol in het ontwerp en de realisatie van geheel nieuwe teelt- en productiesystemen - foto: Hans Prinsen.Deels betreft dat geavanceerde machines om de mechanische aspecten van het boeren verder te vervangen. Maar meer en meer gaat techniek in de landbouw over ondersteuning en vervanging van de ‘intelligentie’ van de boer om de juiste beslissingen te nemen in complexe en onzekere situaties. Gecombineerd met ontwikkelingen in de robotica maakt dit tevens ontwerp en realisatie van geheel nieuwe teelt- en productiesystemen mogelijk. Zoals mengteelten in de akkerbouw en volledig autonome productie in kassen. De volgende revolutie in de landbouw staat voor de deur.Negatieve neveneffectenMaar nieuwe technologie is niet zonder discussie. Want een veel gehoorde uitspraak is, kort samengevat: ‘Nieuwe techniek? Dat werkt niet, dat is te duur, dat heb ik niet nodig. De maatschappij wil het ook niet’. Daarbij worden de hooggespannen verwachtingen van nieuwe technologie en systemen lang niet altijd waargemaakt. Nog afgezien van mogelijke negatieve neveneffecten die ontstaan. Het is niet simpelweg een kwestie van ‘beter verkopen’ of ‘afdwingen via wetgeving’Kortom, voor de ontwikkeling van nieuwe kennis en technologie, die geaccepteerd en succesvol toegepast wordt door boeren in de praktijk is een andere benadering nodig. En in vele opzichten.Zoals: hoe we studenten opleiden in het mooie vakgebied van agrotechnologie, de kennis en houding van boeren, de sociaal-maatschappelijke positie van voedselproductie, economische verdienmodellen in de voedselkoeten en is zo is er nog veel meer.Met andere woorden: het is niet simpelweg een kwestie van ‘beter verkopen’ of afdwingen via wetgeving’Peter Groot Koerkamp zal verder op dit thema ingaan in zijn volgende opiniestuk dat verschijnt op 16 augustus. Peter Groot Koerkamp is hoogleraar biosystems Engineering Wageningen University.