Stijging dhz-ki: insemineer met geduld en beleid

Het aantal veehouders dat zelf gaat insemineren, neemt toe. Veehouders willen meer grip op inseminatiemoment, vruchtbaarheid en kosten.Fokkerijorganisaties zien steeds meer veehouders die zelf insemineren. “Het zelf insemineren stijgt gestaag door”, zegt Gerard Vosman van KI Kampen. CRV ziet elk jaar een stijging met 1%. Koole & Liebregts en KI Samen zien zelf insemineren toenemen, maar niet explosief. Anne Terpstra, vruchtbaarheidsspecialist van Semex, ziet in sommige gebieden een stijging in doe-het-zelf (dhz)-ki van 85 tot 90%. Volgens World Wide Sires blijft dhz-ki redelijk op peil.“In Nederland insemineert ruim de helft van de rundveehouders de koeien zelf”, zegt Geert Luiten, areahoofd van CRV. Henk de Bruijn, eigenaar van HB-KI, een bedrijf dat dhz-ki-cursussen geeft, schat dat percentage op 65 tot 75% van de melkveehouders.Sturen op verbeteringenIn het algemeen zijn het vooral jonge bedrijfsopvolgers met een agrarische opleiding die thuis koeien gaan insemineren. Zeker als ze tijdens hun studie een dhz-ki-cursus hebben gedaan en tijd beschikbaar hebben om te insemineren. Daarnaast zijn er altijd veehouders die een cursus doen en beginnen met insemineren. “Met een vast protocol en data kun je sturen op verbeteringen. Houd goed bij wanneer koeien worden geïnsemineerd en op hoeveel dagen na afkalven je begint met insemineren”, zegt Bart Soetebier van World Wide Sires._{Lees verder onder foto}Redenen om zelf te gaan insemineren zijn: gemak, meer flexibiliteit, beschikbare arbeid, zelf het juiste inseminatiemoment bepalen en kostenbesparing. Geen gedwongen winkelnering bij de inkoop van rietjes kan ook een flinke besparing opleveren. - Foto: Jan Willem SchoutenDhz-ki of uitbestedenGemak, meer flexibiliteit, beschikbare arbeid, zelf het juiste inseminatiemoment bepalen, kostenbesparing en geen gedwongen winkelnering, zijn redenen om zelf te gaan insemineren. “Steeds meer veehouders hebben een eigen stikstofvat, omdat ze meer regie willen op fokkerij, hun keuze van rietjes en vruchtbaarheidsresultaten”, zegt Terpstra. “Onze dhz-cursisten geven aan dat ze met zelf insemineren meer focus hebben op vruchtbaarheid. Dus ook op tochtsignalering en opvoelen van niet tochtige koeien.”Een beperkt aantal veehouders met hele grote bedrijven, besteedt het insemineren uit om arbeid te besparenLuiten geeft aan dat een deel van de dhz-starters in de loop van de tijd weer afhaakt, omdat ze mindere resultaten halen, te druk worden of het zelf insemineren niet meer leuk vinden.In het wel of niet zelf insemineren, is volgens Walter Liebregts, directeur van Koole & Liebregts, de strijd om het stikstofvat een belangrijke. Hij zegt dat fokkerijorganisaties die ook insemineren, liever niet hebben dat een boer een eigen vat heeft. “Want dat betekent vaak sperma van een andere organisatie in het vat. Spermaleveranciers die niet insemineren, hebben juist belang bij een eigen vat bij veehouders. Wij verkopen er tientallen per jaar, inclusief dhz-ki-cursus”, zegt Liebregts.Behoefte aan ontzorgingCRV constateert dat met name veehouders met grotere bedrijven steeds meer behoefte hebben aan ontzorging op het gebied van vruchtbaarheid. “Binnen deze groep komt uitbesteden van insemineren meer voor, vaak in combinatie met vruchtbaarheidsbegeleiding”, zegt Luiten. Vosman stelt dat zelf insemineren juist interessant is voor grotere melkveebedrijven vanwege hun omvang. “Een beperkt aantal veehouders met hele grote bedrijven, besteedt het insemineren uit om arbeid te besparen, maar daar komen ze later ook nog wel eens op terug”, zegt Vosman. Daarnaast kunnen een veranderde bedrijfsstructuur, fysiek ongemak of omdat zelf insemineren niet past in het bedrijfsplan, redenen zijn om niet te beginnen of te stoppen met zelf insemineren. Volgens Terpstra en Vosman komt het zelden voor dat klanten stoppen met dhz-ki.Tips voor geslaagde dhz-kiVoor een goede inseminatie met een grote kans op dracht, is het belangrijk om alle puntjes op de i te zetten. Tips hierbij zijn:Neem voldoende tijd voor insemineren en zorg voor rust om stress bij de koe te voorkomen, want dat vermindert de bevruchtingsresultaten.Zorg voor de juiste ontdooitemperatuur, bij gesekst sperma in water van 35 graden en bij conventioneel sperma in water van 30 graden.Voorkom na ontdooien dat de temperatuur van sperma terugloopt, want afkoelen vermindert de mobiliteit van het sperma met een lagere bevruchtingskans. Draag daarom de gevulde pistolet op je buik (en niet achter je rug). Bij gesekst sperma is het aan te raden om een gunwarmer te gebruiken.Ga niet met meer pistoletten de stal in, want uit onderzoek blijkt dat de bevruchtingskans bij de tweede, derde en eventueel vierde koe duidelijk afneemt. Druk de pistolet, als deze op de juiste plaats ligt, langzaam leeg (10 seconden), zodat alle sperma op de juiste plaats in de baarmoeder terecht komt.Werk hygiënisch en maak de schede voorafgaand aan insemineren goed schoon om ontstekingen door vuiligheid te voorkomen.Gebruik voldoende glijmiddel om stress bij de koe te voorkomen.Streef naar het insemineren van koeien tussen 60 en 90 dagen na afkalven en een pregnancy rate (PregRate) van minimaal 25% en beter nog 30%. PregRate geeft aan hoeveel koeien je in 21 dagen drachtig krijgt per 100 tochtigheden. PregRate = %tochtsignalering x %dracht na inseminatie. Volg een dhz-ki-cursus om te weten wat belangrijk is om de vruchtbaarheid van jouw veestapel te verbeteren, want meer focus op vruchtbaarheid levert meestal betere resultaten op.Zorg voor een goede registratie van tocht en vruchtbaarheid, zodat je weet welke dieren in aanmerking komen voor inseminatie.Laat je bij de start van dhz-ki coachen door een ervaren inseminator of vruchtbaarheidsbegeleider.Optimaliseer voeding, gezondheid, genetica en huisvesting, want dat heeft ook invloed op de vruchtbaarheidsresultaten.Kosten en baten dhz-kiCRV schat de kosten van uitbesteden van insemineren ergens tussen 25 en 35 cent per 100 kilo melk. Dat is inclusief arbeid, exclusief sperma en afhankelijk van resultaat, bedrijfsomvang en pakket. De Bruijn zegt dat een veehouder € 48 per dracht bespaart als hij zelf insemineert en drachtcontrole uitvoert. “Dan bedragen de kosten van sperma, insemineren, drachtcontrole en medicijnen ongeveer € 27 per dracht en bij uitbesteding kost dat € 75 per dracht”, zegt De Bruijn. Hij merkt dat veehouders steeds kritischer zijn op vruchtbaarheidskosten en -resultaten.Veehouders besparen per inseminatie bij dhz-ki ongeveer € 15 op voorrijkosten en inseminatietarief. Volgens Vosman is de besparing op inkoop van rietjes vaak ook aanzienlijk, omdat de prijzen nogal variëren. “Fokkerijorganisaties die ook insemineren, moeten een groot deel van hun marge verdienen op rietjes. Als je zelf insemineert, kun je shoppen en dan kan het voordeel van rietjes kopen aardig in de papieren lopen.” De Bruijn schat dat veehouders bij inkoop van meer rietjes tegelijk ongeveer € 10 per rietje kunnen besparen.Door extra focus op vruchtbaarheid en ervaring met insemineren, levert dhz-ki op langere termijn wel meer rendement opGerard Scheepens, directeur KI Samen, vindt het moeilijk te zeggen wat het verschil is in kosten tussen dhz-ki en uitbesteden van insemineren. “Want elke organisatie brengt de kosten anders in rekening. Omdat veehouders zelf insemineren niet als kosten zien, valt dat altijd goedkoper uit. Het hangt ook af van bedrijfsomstandigheden en kwaliteit van insemineren.”Liebregts stelt dat een koe insemineren gemiddeld € 13,50 kost. “Bij sommigen is her-inseminatie gratis, bij anderen weer niet. Er zijn ook organisaties die pakketten verkopen ofwel sperma, inseminaties en drachtcontrole. Dat is erg duur.”Meer rendementVaak verbetert het inseminatiegetal en drachtigheidspercentage met dhz-ki niet direct. “Maar door extra focus op vruchtbaarheid en ervaring met insemineren, levert dhz-ki op langere termijn wel meer rendement op”, zegt Terpstra. “Veehouders gaan meer sturen op tochtherkenning, inseminatiegetal en bevruchtings- en drachtigheidspercentage. Er is ook meer aandacht voor het opschonen van koeien in samenwerking met dierenartsen. Dat kan leiden tot eerdere en betere tochtigheden en dus eerder insemineren. Het verhoogt de pregnancy rate en het leidt tot een lagere tussenkalftijd, meer melk per koe en een hoger rendement.”