Senegal heeft twee petten op als het gaat om uien

Afgelopen seizoen 2016-‘17 importeerde Senegal bijna 180.000 ton uien. Nederland is de belangrijkste leverancier. Als de grens 365 dagen open zou zijn, werden in Senegal geen uien geteeld.Nederlandse telers zijn zo gespecialiseerd in de uienteelt, daar kan niemand in de wereld tegenop. Om hun eigen productie te beschermen tegen deze concurrentie, sluit Senegal de grens van ongeveer februari tot september.Het land wil graag zelfvoorzienend zijn. Met name vanuit het oogpunt van werkgelegenheid, omdat het werkloosheidspercentage rond de 70 ligt. Zeker onder jongeren is dat zeer nijpend, omdat ze geen toekomst hebben. Werkgelegenheid bevorderenVeel mensen hebben daarom het idee om de boot naar Europa te pakken. Om dat tegen te gaan, lopen er verschillende, waaronder agrarische, programma’s om jongeren en vrouwen in Senegal aan het werk te krijgen. Daarnaast is de regering electoraal op de positie gezet door de bevolking. Landbouw is daarom een belangrijk doel van de overheid om het toekomstperspectief voor de bevolking te verbeteren.‘Tijdens het regenseizoen kan er in Senegal niets worden geteeld’Technisch gezien is het niet mogelijk om in Senegal het hele jaar rond te telen. Dat heeft onder andere te maken met het regenseizoen, dan kan er niets worden geteeld. Hierdoor is het niet mogelijk om de grenzen helemaal dicht te gooien. Aan de andere kant kan het land de invoerrechten niet missen, wat grote bedragen zijn. De Senegalese overheid heeft daardoor twee petten op.Seizoensgebonden invoerstopDe regering hanteert sinds 2003 tijdens de lokale oogstperiode een importverbod op uien. Nadat halverwege de jaren negentig onder druk van de Wereldbank en het Internationaal Monetair Fonds (IMF) het land zijn invoerheffingen moest terugschroeven, besloot Senegal in 2003 tot een seizoensgebonden invoerstop, om de lokale bevolking de kans te geven hun productie zonder concurrentie op de markt te brengen. De keuze voor de ui was niet voor niets: na Niger produceert Senegal de meeste uien van West-Afrika. De ui wordt vooral gebruikt in de specialiteit Tjeb; een rijstgerecht variërend met kip, vlees of vis en groente en uien. Uien zijn relatief goedkoop en maken een maaltijd vullend. De uiencultuur zit erin gebakken en de bevolking neemt toe, daardoor zijn jaarlijks meer uien nodig. In Senegal eet een persoon gemiddeld 30 kilo uien per jaar. In Nederland is dat zo’n 5 tot 6 kilo per persoon per jaar.Op 'marche Gueule Tapee', een van de groothandelsmarkten in Dakar, worden aardappelen en uien verkocht. - Foto's: Hans HamUienimport steeds beter gereguleerdDat er veel uien worden gevraagd is duidelijk. De laatste jaren wordt de import steeds beter gereguleerd. De overheid houdt de hoeveelheden, prijzen en kwaliteit steeds meer in de gaten en stuurt daarop aan. Afgelopen jaren duwden exporteurs vlak voor het sluiten van de grens de kades in de haven vol met kwalitatief goede uien. Daardoor werd er vaak te veel geleverd. De Senegalese boeren die hun hele kapitaal in de oogst hadden gestoken, konden eigen uien daardoor niet meer kwijt. Senegalese uien kunnen namelijk niet tippen aan de Nederlandse kwaliteit.De kostprijs van uien af land ligt in Senegal hoger dan in Nederland, maar varieert sterk, omdat een Senegalese boer vaak de goedkoopste zaden koopt. Daarbij is de beschikbare kunstmest niet van goede kwaliteit. Van vrije marktwerking is geen sprake. Door het importquotum wordt een lokale teler niet uitgedaagd om duurdere zaden in te kopen.‘De prijs van uien in de haven van Dakar komt uit op zo’n € 14 per 100 kilo’Prima prijs, slechte kwaliteitEen Senegalese teler komt ruwweg op een kostprijs van € 12 per 100 kilo. De kostprijs van uien in Senegal is opgebouwd uit onder andere huur van het land, zaad, kunstmest, spuiten, werken op het land, water en verwerking af land in zakken. De telerskosten bedragen 9.152.000 CFA-frank per 6 hectare uien. De gemiddelde hectareopbrengst ligt rond 20 ton. Tel daar grofweg € 2 transportkosten voor vervoer vanuit het binnenland naar Dakar bij op, en de prijs van uien in zakken geleverd op de markt in de haven van Dakar komt uit op zo’n € 14 per 100 kilo.De kostprijs af land in Nederland ligt op zo’n € 7,50 per 100 kilo. Daar komen transport-, droog-, sorteer- en verpakkingskosten bij, waardoor de totale kostprijs geleverd in de haven van Rotterdam uitkomt op € 20 per 100 kilo. Inclusief transport naar Dakar en invoerrechten is de kostprijs van Nederlandse uien in Senegal geleverd € 40 per 100 kilo.Uitbreiding havensVerbeterslagen kan Senegal zeker maken. Ook op logistiek vlak kan veel worden gewonnen. Senegal is het economisch centrum voor meerdere omliggende landen in West-Afrika. Er liggen dagelijks een stuk of twintig schepen voor anker voor de haven van Dakar. Uitbreiding op het schiereiland waar Dakar op ligt, is onhandig. Bederfelijk waar zoals uien krijgt voorrang om te lossen. Naast de vele vrachtwagens brandstof-olie die dagelijks naar Mali rijden, verandert de binnenstad van Dakar in een grote chaos als de Nederlandse uienschepen worden gelost. Deels om de toevoer van goederen beter en gestroomlijnder te laten verlopen, worden nieuwe havens gebouwd. De nieuwe havens in Bargny (35 kilometer ten zuiden van Dakar) en Ndayane (50 kilometer ten zuiden van Dakar) zijn nog niet in gebruik. Er is op het moment niet veel informatie beschikbaar, maar officieel moet de nieuwe containerterminal (Ndayane) in 2020 operationeel zijn. In Bargny wordt een nieuwe haven met een brandstof- en mineralenterminal gebouwd.Lokaal uienveld in Senegal.Eigen teeltNaast import produceert Senegal zelf zo’n 400.000 ton uien, volgens het landbouwministerie van Senegal (cijfers 2015-’16). Ondanks het regenseizoen is er voldoende vruchtbare grond. Senegal heeft 300 dagen zon, maar in de zomer is het te warm met temperaturen die oplopen naar 45 graden. De winterperiode blijft dan over voor de teelt, maar met een korte daglengte, wat ongunstig is voor de kwaliteit. Senegal heeft de basiselementen voor teelt en ontwikkelt zich verder. Water voor irrigatie hoeft geen probleem te zijn. Landen zoals Marokko en Egypte hebben zich ook snel ontwikkeld als grote speler in de agrarische wereldhandel. Op gebied van mechanisatie, opslag en bewaring dient nog veel te gebeuren. Uien telen in Senegal niet eenvoudigUien telen in Senegal is niet eenvoudig. Een productie opzetten kost veel tijd en werk. In Afrikaanse landen verloopt niets soepel. Ze hebben twee keer zoveel feestdagen als in Nederland. Waaronder veel religieuze feestdagen, waardoor het land gerust een paar dagen stil ligt.‘Jongeren vestigen zich liever in stedelijke gebieden met internet en winkels, weg van de grote arealen landbouwgrond’Er worden uien geteeld in het kustgebied ten noorden van Dakar, Niayes genaamd. Het gebied heeft de verkoelende invloed van zee, vochtige luchtstromen en kent koudere nachten. De grond is zeer kleierig rondom de plaats Thiès (in het zuiden van Niayes) en verder naar het Noorden wordt het meer zanderig. Daarnaast bevinden zich in het strookgebied rondom de Senegal-rivier, zogenoemd De Vallei, naar het Oosten richting Mali grote arealen landbouwgrond. Probleem is dat het Noorden een verlaten gebied is en jongeren zich liever in stedelijke gebieden vestigen, met internet en winkels.Meer productie voor betere prijs en competitiviteitMeer productie in Senegal zal de prijs en competitiviteit wel ten goede komen. Betere prijzen en kwalitatief betere producten vinden de laatste jaren beter hun weg naar de winkels. De laatste jaren komen er in Dakar steeds meer supermarkten voor de rijkere bevolking bij. Prijzen bij een supermarkt zijn relatief hoog, zo’n 90 cent voor 1 kilo uien. Senegalezen kopen de uien zelf voornamelijk bij een boetiek. In elke straat zitten een of twee boetieks. Elke boetiek heeft een baal uien en aardappelen voor de deur liggen, waar de bevolking dagelijks boodschappen haalt. Prijzen liggen bij deze straatverkopers relatief laag, op zo’n 60 cent per kilo.Zelfvoorzienend zijn is lastigZelfvoorzienend zijn in uien is moeilijk voor Senegal, omdat Nederlandse telers zeer efficiënt uien kunnen telen voor een relatief lage exportprijs. En het blijft lastig om rond de evenaar kwaliteitsuien te telen. Er komt minder water uit de lucht vallen dan in Nederland, waardoor de boer een put moeten graven of een aftakking van een rivier moet gebruiken. Investeringen in regeninstallaties beïnvloeden de kostprijs. Daarbij kunnen niet alle rassen bij bepaalde daglengtes groeien. De daglengte in Nederland is lang, wat ten goede komt aan de houdbaarheid van de uien. Senegal wil misschien wel zelfvoorzienend zijn, maar zolang de bevolking met zo’n 4% per jaar groeit, neemt het percentage importuien toe.