‘Neem maatregelen tegen droogte, investeer in de bodem’

De droogte houdt aan, het neerslagtekort loopt op. Vergroot het vochtleverend vermogen van de bodem.Juist in 1976 beleefden we in de tweede helft van juli wisselvalliger weer en liep het neerslagtekort tijdelijk niet veel verder op. Op 25 juli 2018 hebben we dat niveau van 1976 bereikt. Lees ook: Boeren druk met droogte en hitteWaterschappen nemen steeds verdergaande maatregelen tegen de droogte, zoals het instellen van een beregeningsverbod, het extra inlaten van water en het openzetten van stuwen van waterreservoirs. Maar wat kunt u zelf doen? Op korte termijn kan beregening verlichting bieden, maar in veel gevallen is beregening niet meer toegestaan of niet mogelijk.Vochtleverend vermogen van de bodem vergrotenDaarom neem ik u mee in mogelijkheden gericht op het vergroten van het vochtleverend vermogen van de bodem. Dat kan door:het verhogen van de grondwaterstand;het vergroten van de bewortelbare diepte;het vergroten van de hoeveelheid vocht in de bovengrond. Waarschuwing: de meeste van deze maatregelen zijn effectief voor de lange termijn. Als uw percelen nu rood zijn, is er niets meer aan te doen. Lees ook: Noodgreep: beregenen met giertank of sleepslangVerhoog de grondwaterstandDat begint bij het vasthouden van water in het voorjaar door een kleine stuw te plaatsen in een sloot, zodat de sloot in april niet meteen leegloopt. Hoe langer het water in de sloot blijft staan, hoe langer het duurt voordat de grondwaterstand gaat uitzakken. Dat betekent ook dat de draagkracht in het vroege voorjaar minder zal zijn. Dus het land kan ook pas later worden bewerkt, maar dat hoeft geen nadeel te zijn.Peilgestuurde drainage toepassenIn gebieden met wateraanvoer kan het slootpeil in de zomer worden opgekrikt. Op droogtegevoelige zandgronden zijn peilen die 50 centimeter onder de insteek van de sloot staan, niet gek. De truc is om het water hoog te zetten, voordat het grondwater is uitgezakt. Infiltratie vanuit de sloot het perceel in gebeurt sporadisch, omdat de weerstand van de slootkanten groot is. Drainbuizen kunnen die weerstand verkleinen. Deze buizen liggen onder water. Omdat het slootpeil de ontwateringsdiepte bepaald, noemen we dit systeem peilgestuurde drainage. Door de drainbuizen kan water gemakkelijker het perceel infiltreren en daarmee het grondwaterniveau aanvullen. Wanneer de grondwaterstanden boven het slootpeil stijgen, voeren de drains water af. In natte periodes wordt het slootpeil lager, zodat de afwatering gegarandeerd is. Op deze manier wordt met het peil in de sloten de grondwaterstand gestuurd. Bedenk wel dat in de zomer de grondwaterstand meestal lager is dan het slootpeil. Dat verschil is te verkleinen met peilgestuurde drainage. Omdat de drainafstand bij peilgestuurde drainage gering is (6 tot 8 meter) komen veel pijpjes in de slootkant uit. Dat kan bij het schonen van de sloot knap irritant zijn. Daarom komen de drains meestal uit in een verzamelpijp (samengestelde drainage) of in een put. In een put kan de ontwateringsdiepte van de drains worden geregeld, los van het slootpeil.Organischestofgehalte verhogenOrganische stof van goede kwaliteit zit als bolletjes tussen de bodemdeeltjes, zand en klei. Hierdoor wordt de grond luchtiger, waardoor deze meer vocht kan vasthouden. Bij elke procent extra organische stof in de bodem (organischestofgehalte 4%) kan per 10 centimeter 2 à 3 millimeter extra vocht worden vastgehouden. Een modale zandbodem kan gemiddeld al 20 millimeter vocht vasthouden per 10 centimeter. Als de bouwvoor 30 centimeter dik is, betekent dat een vochtvoorraad van 60 millimeter. Wanneer in die bouwvoor 8% organische stof zit in plaats van 4%, levert deze grond 95 millimeter vocht. Hoe verhoogt een veehouder het organischestofgehalte? Belangrijkste maatregel: grasland. Omdat de organischestofbalans in grasland positief is, stijgt het organischestofgehalte jaar na jaar. Let wel: tijdens het scheuren van grasland verbrandt een vijfde deel van de organische stof. En anders: voer compost aan of groenbemesters. Herhaal dit jaarlijks. Kijk eerst goed naar de aanvoer van de hoeveelheid compost. Die is afhankelijk van de organischestofbalans van het perceel. Akkerbouwers moeten vooral denken aan groenbemesters en het bouwplan.Bewortelbare diepte vergrotenIedere 10 centimeter bewortelbare laag geeft 20 millimeter extra vocht op een zandgrond. Bovendien profiteert het gewas bij een diepere beworteling van lager gelegen grondwater en de capillaire nalevering. De beworteling optimaliseren kan door het voorkomen van bodemverdichting, het opheffen van storende lagen en door diepwortelende groenbemesters toe te passen. Wanneer de ondergrond bewortelbaar is, wortelen de groenbemesters dieper dan het gangbare gewas. Hierdoor komt organische stof dieper in het profiel. Daarmee wordt de bewortelbare diepte voor het gangbare gewas ook vergroot.Investeren in gezonde bodemGenoeg stof om over na te denken. Het KNMI verwacht dat we in de toekomst vaker met perioden van droogte te maken krijgt. Maar ook met minder droge perioden levert investeren in een gezonde bodem veel op. Op de korte termijn hoop ik dat het buitje gauw bij u valt.