Meer aandacht voor darmgezondheid

Het leaky gut syndrome of lekkende darm syndroom staat in de belangstelling. Toch is nog niet alles bekend over oorzaken, gevolgen en behandelmethode.Over de rol van de darm op de gezondheid van rundvee is nog weinig bekend. Het leaky gut syndrome, of lekkende darm syndroom, staat meer in de belangstelling door onder andere lezingen van de Amerikaanse onderzoeker Lance Baumgard die vorig jaar Nederland bezocht.Leaky gut is een verschijnsel dat kan optreden wanneer schade optreedt aan de darmwand, zoals bij ontstekingen, maar ook bij stresssituaties of tijdelijk niet kunnen eten. Hierdoor is de barrièrefunctie van de darm verstoord en kunnen gifstoffen en bacteriën vanuit de darm naar het bloed ‘lekken’ en andersom. Het evenwicht in een darmwand is makkelijk te verstoren omdat die voedingstoffen wel moet doorlaten, maar schadelijke stoffen en bacteriën niet.Lees onderaan dit artikel het verhaal van melkveehouder Gatze van der Meer: ‘Dieren zijn homogener op de mest’.Beschadigde darmwandOmdat de darmwand dunner is dan de penswand, kan deze makkelijker beschadigen. De symptomen van pensverzuring en darmverzuring zijn lastig te onderscheiden. Een koe met een lekkende darm is van buiten eigenlijk niet te herkennen. In een enkel geval zijn darmslijm en (oppervlakte)deeltjes van de darmwand in de mest vinden. Een bloedtest of mesttest om het te constateren, bestaat niet. “Pas na sectieonderzoek kan de darm onderzocht worden, maar dat wordt in de praktijk niet vaak gedaan en dan nog is het maar de vraag of de klachten primair door de darmproblemen kwamen of door een andere primaire oorzaak”, vertelt Ant Koopmans, onderzoeker bij Schothorst Feed Research._{Lees verder onder de afbeelding.}Oorzaken lekkende darmtransitieperiode
voedingsrestricties
psychologische stress
veel zetmeel in dikke darm
veel bacteriën in dunne darm
spenen
ontsteking elders in het lichaam
darmverzuring
hittestressVeel onduidelijkEr zijn nog veel onduidelijkheden over de leaky gut. In Nederland is nog geen voedingsonderzoek gedaan naar leaky gut bij rundvee, maar door Schothorst worden wel voorbereidingen getroffen voor onderzoek naar biomarkers om leaky gut aan te tonen. “Bij één-magigen (varkens, kippen en ook bij mensen) is meer onderzoek gedaan naar de rol van de darm op de algehele gezondheid, maar bij herkauwers werd de pens gezien als het belangrijkste gebied waar ontsporingen zouden kunnen plaatsvinden”, vertelt Koopmans. Dat komt, onder andere, omdat de darm bij rundvee moeilijk te isoleren is. Onderzoek is daarom ingewikkeld en duur. “Over 5 tot 10 jaar weten we hopelijk veel meer.”Ook GD kan nog geen duidelijkheid geven over leaky gut. “In de discussie die het afgelopen jaar is ontstaan wordt beweerd dat ‘leaky gut’ een min of meer op zichzelf staand syndroom is dat als centrale oorzaak voor veel aandoeningen van melkvee kan worden aangewezen. Wat GD betreft is daarvoor nog geen wetenschappelijk bewijs geleverd. Op dit moment volgt GD de wetenschappelijke ontwikkelingen maar voert zelf geen actief onderzoek uit naar leaky gut.”_{Lees verder onder de foto.}Leaky gut is lastig te herkennen en er is nog veel onduidelijk. Veehouders kunnen door het aanbieden van een goed gemengd, evenwichtig rantsoen dat gedurende de hele dag wordt aangeboden veel doen om darmproblemen te voorkomen. - Foto: Anne van der WoudeAmerikaans onderzoekDe Amerikaan Lance Baumgard hield vorig jaar een aantal lezingen in Nederland over leaky gut. Onder andere op uitnodiging van Zinpro dat Availa-Zn produceert, zink gebonden aan aminozuren. “Deze zinkverbinding versterkt de darmwand en zorgt voor een beter afweersysteem”, vertelt Jan van der Meer van Zinpro. Baumgard, professor animal science aan Iowa State University, twijfelt niet: “De overeenkomst tussen hittestress en slepende melkziekte is leaky gut.” Verdere oorzaken die Baumgard noemt staan in de illustratie. Gevolgen die Baumgard noemt zijn onder andere productiedaling, uierproblemen en klauwproblemen.Oplossingen vanuit mengvoerfirma’sMengvoerfabrikanten zien ook de toegenomen aandacht voor darmgezondheid. ForFarmers introduceerde vorig jaar de Pens Stimulator+. Aanleiding is de verhoogde aandacht voor een betere ruwvoerbenutting en pens- en darmgezondheid. Het product wordt geleverd als zakgoed en kan in de brokken worden opgenomen. Het bestaat uit een gistcultuur, B-vitaminen en polyfenolen. Het stimuleert de werking van de pens en van de darmen en is onderzocht op vier praktijkbedrijven. Inmiddels gebruikt 10-15% van de klanten van ForFarmers de Pens Stimulator+. Zij zien volgens marketingmanager Robert Meijer binnen 7-10 dagen beter verteerde mest en een betere melkproductie. ForFarmers berekende een extra voerwinst van € 45 per koe per jaar door extra melkopbrengst uit ruwvoer bij gebruik van het product.DairyFit Buffer PLUSAgrifirm ontwikkelde DairyFit Buffer PLUS. Dit mengsel biedt bescherming tegen pensverzuring en ondersteunt daarnaast de penswerking en de (darm)gezondheid. Voor de ondersteuning van de pensfermentatie bevat het onder meer levende gisten. “Om de gezondheid te ondersteunen zijn extra vitaminen, additieven en een natuurlijke antioxidant toegevoegd. Hierdoor wordt de algehele gezondheid en met name de darmwand van de koe beter beschermd”, vertelt productmanager melkvee Klaas Deelstra. “DairyFit Buffer PLUS helpt dus niet alleen pensverzuring aan te pakken, maar ook om de penswerking, gezondheid en energiestatus van de koeien te ondersteunen.”De rol van boer en voerVolgens de voerleveranciers kunnen veehouders zelf veel kan doen om pens en -darmproblemen te voorkomen. Het is belangrijk om een evenwichtig, goed gemengd, rantsoen te verstrekken dat over de dag gezien ook regelmatig gevreten kan worden. Het is immers van belang dat het berekende rantsoen ook daadwerkelijk wordt gevoerd en gevreten. Koopmans vult aan: “Feit is dat veel bestendig zetmeel voeren niet goed is. Bijvoorbeeld snijmais dat net geoogst is, bevat veel bestendig zetmeel. Dat geeft gemakkelijk een verzuring. Let op de pensvulling en zorg ervoor dat koeien die hoger in rang zijn niet kunnen selecteren in het rantsoen. Als het rantsoen erg droog is, bestaat de kans dat de dieren de krachtvoerachtige delen uit het rantsoen schudden en eruit pikken. Door bijvoorbeeld wat water toe te voegen voorkom je die selectie.

Geef iedere dag hetzelfde rantsoen of voer wijzigingen in het rantsoen heel langzaam door. Koeien kunnen echt heel veel hebben. Daar sta ik nog regelmatig versteld van. Maar dan moeten ze wel een regelmatig en goed rantsoen voorgeschoteld krijgen.”‘Dieren zijn homogener op de mest’Sinds juni vorig jaar voegt Van der Meer de Pensstimulator+ als poeder toe aan het rantsoen.“Normaal gesproken proberen we niet zo snel nieuwe dingen uit, maar we hadden het erover met onze adviseur. Wij hebben niet veel problemen op ons bedrijf, maar wel al jarenlang koeien met klauwproblemen. We kwamen er maar niet achter wat daarvan de oorzaak was. In Pensstimulator+ zit onder andere een hoge concentratie B-vitaminen, wat goed is voor de klauwen, dus ik wou het proberen. Vandaar de proef op de som genomen.”_{Lees verder onder de foto.}Gatze van der Meer (47) heeft samen met zijn vrouw Sandra (44) een maatschap in Aldelamer (Fr.). Het bedrijf telt 97 koeien en 38 stuks jongvee. Het rollend jaargemiddelde is 8.800 liter met 4,72% vet en 3,65% eiwit. - Foto: Anne van der WoudeHomogene mest“Ik ben echt een economische boer, altijd aan het rekenen, dus het moet me wel wat opleveren.In de zomer merkte ik dat mijn dieren minder last hadden van de warmte dan voorgaande jaren. Je hebt in een kudde altijd wel dieren die dun op de mest zijn, en dat was na 3 weken beter. Er kwam glans op de koeien en de mest werd homogener en beter verteerd.Het effect op de klauwen is een langer traject maar ook hierin zag ik een sterke verbetering, ook bij koeien die al langere tijd gevoelig in de klauwen waren. De zolen zijn veel harder en witter.”De melkveehouder voert meestal alleen kuil en perspulp in de winter, maar door de slechte grasoogst van afgelopen zomer voert hij nu mais bij.Ik haal meer melk uit mijn ruwvoerMinder ruwvoerToen de Pensstimulator+ begin december op was dacht Van der Meer wel zonder te kunnen. De mest van de koeien werd echter snel weer wisselender en na een paar weken is hij toch weer gestart met toevoegen. Opvallend was dat er toen direct 200 kilogram ruwvoer minder in de voerwagen hoefde. “Ik zag dat de koeien het rantsoen beter benutten terwijl de melkproductie gelijk bleef.”“De investering kan dus wel uit. Het kost me zo’n 13 cent per koe per dag. Diergezondheid vind ik lastig in euro’s uit te drukken, maar ik haal dus meer melk uit mijn ruwvoer en de gezondheid van de koeien is beter. Of er echt koeien op ons bedrijf waren met lekkende darmen vind ik lastig om te zeggen, maar de koeien zijn nu in goede conditie.”