Marian Weijer: ‘Opa maakte niet de goede keus’

Lieuwe Weijer (1886 – 1967) was meer dan veertig jaar medewerker van Boerderij. Zijn kleindochter Marian Weijer dook in de geschiedenis van haar vader en grootvader. Ze ontdekte onder meer dat haar opa na de oorlog is veroordeeld vanwege zijn betrokkenheid bij Landbouw & Maatschappij, een landbouworganisatie met NSB-sympathieën.Ze kwam vroeger – vijftiger jaren van de 20^e eeuw – vaak bij haar grootouders. “Mijn opa zat altijd in zijn studeerkamer te tikken”, herinnert Marian Weijer (73) zich. Veel later komt ze te weten dat haar tikkende grootvader Lieuwe Weijer (1886 – 1967) medewerker was van Boerderij. Hij schreef met scherpe pen over het onrecht dat boeren werd aangedaan, vooral over de kleine boeren die nauwelijks het hoofd boven water konden houden. Het artikel werd ondertekend met Sonchus. Elke week stond er een gedicht van hem in het blad. Ook onder pseudoniem, in dit geval Willem Landman.Marian Weijer: “Mijn opa was een aimabele man.” - Foto: Herbert Wiggerman‘Ik ga het uitzoeken’Ze herinnert zich meer. Bijvoorbeeld de vraag van haar moeder aan haar vader: “Jouw vader was toch actief in Landbouw & Maatschappij?” Het klonk als een veroordeling. Weijer voelde aan, hoe jong ze ook was, dat er iets mis was met die organisatie in de aanloop naar de Tweede Wereldoorlog. “Jarenlang heb ik met die vraag rondgelopen en gedacht: als ik ooit tijd heb, ga ik het uitzoeken.”BoekDat heeft ze gedaan. Haar boek Mannenmoed ligt op tafel. Ze omschrijft haar boek als een familiekroniek tegen de achtergrond van de ontwikkelingen op het Fries-Drentse platteland. De levens van haar vader en grootvader staan centraal. En dus ook Landbouw & Maatschappij en weekblad Boerderij.Mijn opa zat altijd in zijn studeerkamer te tikkenOnderwijsWeijer heeft altijd in het onderwijs gewerkt, zowel in het basis- als het beroepsonderwijs. Haar grootvader en vader, die overigens een moeizame verhouding met elkaar hadden, waren ook begeesterd door het onderwijs. Het zit bij de familie Weijer in de genen. Na haar pensioen is ze in haar familiegeschiedenis gedoken. En in de landbouwhistorie.Positie van boerenWe spreken vooral over haar grootvader, die als zoon van een kleine boer in Friesland onderwijzer werd en zich in de periode tussen de Eerste en Tweede Wereldoorlog steeds meer verdiepte in de ellendige positie van kleine boeren.Lieuwe Weijer raakte betrokken bij Landbouw & Maatschappij. “Hij was op een gegeven moment een belangrijke adviseur van de organisatie. Ook was hij organisatorisch actief bij de jongeren van die club, het agrarisch jeugdfront. Mijn opa hield toespraken op massabijeenkomsten waarin hij het opnam voor de kleine boer. Volgens hem werd de boer aan zijn lot overgelaten, terwijl de overheid wel oog had voor de arbeiders. Hij doorspekte zijn toespraken met dichtregels van Vondel en Huygens. Zijn inzet was om de positie van boeren te verbeteren én om hen te verheffen.”Zijn inzet was om de positie van boeren te verbeteren én om hen te verheffenLandbouw & Maatschappij kwam in de loop van de jaren dertig in de hoek van de NSB terecht. “Mijn opa was toen al niet meer actief in de organisatie. Hij is trouwens ook nooit lid van de NSB geweest. Landbouw & Maatschappij is voor de oorlog al opgeheven. In de oorlog was hij directeur van de Landbouwwinterschool in Assen, die bekend stond als NSB-school. Ik heb overigens tachtig handgeschreven verklaringen van leerlingen gevonden die verklaarden dat het onderwijs aan die school objectief was.”Veroordeeld vanwege NSB-sympathieënZe heeft het allemaal boven water gehaald. Opa Weijer kwam na afloop van de oorlog voor het tribunaal terecht en werd veroordeeld vanwege zijn NSB-sympathieën. “Hem werd voor tien jaar het stemrecht ontnomen en hij kreeg een geldboete. Mijn opa heeft niet de goede keuzes gemaakt. Dat zei hij trouwens zelf ook tijdens de rechtszitting. Het raakt mij wat er allemaal is gebeurd in mijn familie. Door het schrijven van mijn boek kan ik het allemaal beter plaatsen, maar ik praat het daarmee niet goed.”PseudoniemHaar opa schreef al voor de oorlog voor Boerderij. Hij bleef dat doen tot 1965. Scherpe commentaren, landbouwkundige adviezen en ook gedichten. Allemaal onder pseudoniem. Weijer vraagt zich af of er toen bij de redactie discussie is geweest over de rol van haar opa voor en in de oorlog. En of ze hem als medewerker wel konden behouden. Dat zijn stukken niet onder zijn eigen naam werden geplaatst, zou erop kunnen duiden dat de redactie wist van dat verleden, maar geen keuze maakte. “Ik zou graag iemand spreken die daar meer van weet. Dan voeg ik in de tweede druk een hoofdstuk toe.”Het boek Mannenmoed van Marian Weijer is verkrijgbaar via Bol.com