Mais bij droogte gevoelig voor fusarium en builenbrand

In 2020 kwam builenbrand en stengelrot door fusarium vaker voor. Deze schimmels krijgen meer kans op percelen waar mais last had van droogte.“Afgelopen jaar zagen we aan het einde van het groeiseizoen schimmelziekten als stengelrot door fusarium en builenbrand in mais”, zegt Jos Groot Koerkamp, commercieel manager veehouderij van Limagrain. “Aantasting door fusariumschimmels leidt tot stengelrot en kan legering en broei in de maiskuil veroorzaken.” Stengelrot is in Nederland de meest voorkomende schimmelziekte in mais. Bij ernstige aantasting verrot het merg van de stengelvoet, waardoor stengels vroegtijdig afsterven en vlak boven de grond omknikken. Eerste aantastingen worden half juni zichtbaar. Hoe verder in het groeiseizoen en hoe natter het is, hoe erger de bruinverkleuring van het wortelstelsel en hoe zwaarder de aantasting is. Stengelrot bemoeilijkt de oogst, het leidt tot een lagere opbrengst en voederwaarde en er kunnen mycotoxinen ontstaan. Bij continuteelt van mais is de aantasting erger dan in ruimere rotaties en kan fusariumaantasting 10 tot 20% maisopbrengst kosten. “De schade door schimmelaantasting van mais varieert van € 200 per hectare bij lichte aantasting tot volledig mislukte mais door bijvoorbeeld maiskopbrand, met een schadepost van tot wel € 2.000 per hectare”, zegt Groot Koerkamp._{Lees verder onder foto}Mais aangetast door builenbrand, dat eind 2020 meer is gezien. Kies rassen met een hoge resistentie tegen builenbrand, stengelrot en vlekkenziekte. Dat voorkomt schade door schimmels. Zaai op een met maiskopbrand besmet perceel een maisras op de positieve lijst. - Foto: Henk RiswickGestreste plant door droogte“Mais die tijdens het groeiseizoen last had van droogte, zoals de afgelopen drie jaar, wordt gevoeliger voor aantasting door fusarium”, zegt Arjan Lassche, Agro Service Manager van KWS. “Als een plant ‘stress’ heeft door bijvoorbeeld droogte, neemt aantasting door schimmels toe. De mate van stress of eigenlijk de conditie waarin mais zich bevindt, is afhankelijk van groeiomstandigheden, zoals droogte, koude en hitte. Maar ook van bodemstructuur en -vruchtbaarheid en van genetica van een maisras. Bijvoorbeeld een ras met stay green-eigenschap blijft langer groen en is daardoor minder gevoelig voor fusarium.” Builenbrand komt ook meer voor in droge, warme jaren op percelen waar is beregend of waar regen viel na een lange droge periode. Builenbrand is een infectie van mais met de brandschimmel Ustilago maydis, dat te zien is aan grijsachtige bulten (omgeven door een vlies) op kolven. Na verloop van tijd barsten de bulten open en komt een groot aantal bruin-zwarte sporen vrij, die vier jaar in de grond overblijven en hun kiemkracht bewaren. Per 10% aangetaste kolven door builenbrand daalt de kolfopbrengst met ruim 8%. De maisopbrengst en voederwaarde lopen flink terug. Builenbrand is niet chemisch te bestrijden en vruchtwisseling heeft weinig zin, omdat sporen zich ook door de lucht verplaatsen.Tips om schimmels te bestrijdenRassenkeuze, zaaizaadbehandeling en teeltmaatregelen helpen om schimmelaantasting in mais te beperken. Enkele tips:
• kies rassen met een hoge resistentie tegen stengelrot (zeker bij maisteelt voor MKS, CCM en korrelmais) en builenbrand en hoge tolerantie voor Helminthosporium spp. Kies een maisras uit de positieve lijst om maiskopbrand geen kans te geven;
• pas een preventieve bespuiting met Retengo Plust, Quilt Xcel of Propulse tegen bladvlekken toe als een maisras met een minder goede tolerantie is gekozen;
• gebruik maiszaad behandeld met middelen die helpen om aantasting door kiem- en bodemschimmels te voorkomen;
• zaai bij korrelmais wat minder dicht, want dat verlaagt de ziektedruk door fusarium;
• ploeg gewasresten onder (zeker bij rotatie graan en mais), want dat remt de ontwikkeling van fusarium;
• pas bij aantasting door fusarium en maiskopbrand vruchtwisseling toe. De beste maatregel tegen maiskopbrand is uitzieken van de schimmel op het perceel in vruchtwisseling met 4 jaar gras of in een 4-jarige akkerbouwrotatie;
• voorkom builenbrand door te kiezen voor resistente maisrassen, want builenbrand is niet chemisch te bestrijden;
• zorg dat mais ongestoord groeit en beperk groeistagnaties, want dat verkleint ook de kans op schimmelaantasting. Zorg daarom voor een goede bodemstructuur en bodemgezondheid, goede ontwatering, voldoende stikstof en beregen in droge perioden. Eventueel later zaaien (warme bodem) helpt daarin ook;
• let bij inzaai op koude, natte percelen bij de maisraskeuze op vroegheid en stevigheid;
• pas bij problemen met Rhizoctonia een zaaizaadbehandeling met Vibrance toe, dat lijkt de aantasting te verminderen, waardoor minder planten wegvallen of legeren.Maiskopbrand is ernstigMaiskopbrand komt vanaf 2011 in Nederland voor en is in besmette gebieden een jaarlijks terugkomend probleem. “In maisseizoen 2020 is minder maiskopbrand gezien, omdat steeds meer veehouders kiezen voor maisrassen die tolerant zijn voor maiskopbrand. Deze staan op de rassenlijst”, zegt Oscar Koppelman, salesmanager van Pioneer. “Als er besmettingen zijn met maiskopbrand kan dat erg veel schade in mais veroorzaken.” Gebieden besmet met maiskopbrand zijn de polders in Noord-Holland, gebieden ten zuidwesten van Utrecht, langs de Maas van Oss tot Boxmeer en langs de IJssel bij Doesburg. In het algemeen op natte gronden, waar mais in het voorjaar makkelijk groeivertraging oploopt. “Maiskopbrand komt ook veel voor op gronden met een hoog organischestofgehalte. Zonder een ruime vruchtwisseling en inzaai van tolerante rassen kan maiskopbrand in de toekomst een groter probleem worden. De ziekte is ook veel agressiever dan builenbrand”, zegt Groot Koerkamp. Schade door schimmelaantasting varieert van € 200 per hectare bij lichte aantasting tot volledig mislukte mais met een schadepost tot wel € 2.000 per hectareMaiskopbrand of Head smut is een infectie met de schimmel Sphacelotheca reiliana. Ook deze schimmel blijft in de grond over en veroorzaakt meer schade dan builenbrand. Head smut infecteert namelijk mais al in het kiemplantstadium via de wortel en dat tast bloeiwijze, pluim en kolf van binnenuit aan. Pas rond begin september wordt een grote harige schimmelbol zichtbaar, die de gehele kolf heeft vervangen. Boven 10% aantasting valt de opbrengst, het zetmeelgehalte en voederwaarde al erg tegen, omdat de kolf volledig verschimmeld is. De kans op zware aantasting door kopbrand is groter als de beginontwikkeling tot het 4 à 5 bladstadium slecht is door stress als gevolg van natte grond, koude en nachtvorst. Bij 50% aangetaste planten is het zetmeelgehalte gehalveerd en de opbrengst mogelijk 25% lager. Maiskopbrand kan het hele maisgewas onbruikbaar maken. Bij zware aantasting (>30% aantasting) is het advies om de mais niet te oogsten, maar over het perceel te verspreiden. Resistentie tegen schimmelsDoor veredeling van maisrassen neemt de gevoeligheid van nieuwe maisrassen voor aantasting door fusarium (stengelrot), Ustilago maydis (builenbrand) en Helminthosporium (bladvlekkenziekte) af. Melkveehouders kunnen bij hun keuze voor een maisras letten op de scores voor deze resistenties en tolerantie voor maiskopbrand. Deze zijn voorafgaand aan elk nieuw maisseizoen te vinden op de CSAR Aanbevelende Rassenlijst. Voor maiskopbrand is sinds 2020 een positieve lijst opgenomen van rassen die geschikt zijn voor uitzaai op maiskopbrand-besmette percelen (laten gedurende twee jaar een aantasting zien tussen 0 en maximaal 1%). “Door inzaai van rassen met goede resistenties zien we nagenoeg geen kopbrand of bladvlekkenziekte meer”, zegt Groot Koerkamp. Rhizoctonia is een belangrijke ziekte in mais in rotatie met suikerbieten, waspeen en schorseneren. Vanuit onafhankelijk onderzoek is geen informatie beschikbaar over rasverschillen in gevoeligheid voor Rhizoctonia. “Die verschillen zijn er wel, wij geven daar informatie over”, zegt Lassche.