Kwart van de melk biologisch is niet realistisch

De Europese Commissie heeft grote plannen voor de biologische landbouw. Melkproducenten staan niet negatief tegenover de hoge ambities, maar willen dat maatregelen zich richten op het stimuleren van de afzet.Binnen de Europese Unie produceren melkveehouders jaarlijks ruim 5 miljoen ton biologische melk. In 12 jaar tijd is het volume ongeveer verdubbeld. De laatste groeispurt dateert uit de jaren 2017 en 2018. De huidige aanvoer is goed voor iets meer dan 3% van de totale aanvoer van Europese koemelk. _{Tekst gaat verder onder de foto} De animo voor omschakeling naar bio lijkt weer wat te zijn toegenomen. Er zijn nu 19 bedrijven in omschakeling. - Foto: Peter RoekNederland blijft achterIn Duitsland nam de aanvoer in 2017 en 2018 met 18% en 19% toe. Afgelopen jaar ging het om 6% en het eerste half jaar van 2020 4,1%, zo blijkt uit cijfers van Bioland. Frankrijk gaat dit jaar uit van een groei van rond de 5%. In Nederland zal de productie van rond de 265 miljoen kilo naar verwachting in bescheidenere mate toenemen. 2% melkleverende bedrijven biologischOok wat betreft percentage van de totale melkaanvoer bevindt Nederland zich in de onderste regionen. Het gaat hier om zo’n 2%. Uit cijfers van Skal blijkt dat Nederland nu 488 gecertificeerde biologische melkveebedrijven telt op een totaal van circa 16.000 melkleverende bedrijven. _{Tekst gaat verder onder de grafiek} ^{Duitsland is al vele jaren verantwoordelijk voor het grootste volume biomelk in de EU. Het verschil met Frankrijk, dat met een inhaalslag bezig is, is recent wel flink teruggelopen.}Negentien bedrijven in omschakelingNa een flinke toename in 2016 bleef het aantal biologische melkveebedrijven in 2017 en 2018 stabiel. In 2019 kwam er iets meer dan een handvol bedrijven bij. De animo voor omschakeling lijkt weer wat te zijn toegenomen. Er zijn nu negentien bedrijven in omschakeling. Het is opvallend dat Nederland ondanks een recente groeispurt procentueel achterblijft in vergelijking met omliggende landen. _{Tekst gaat verder onder de grafiek} ^{Nederland bevindt zich wat betreft het percentage bio van de totale melkaanvoer in de onderste regionen. Het gaat hier om zo’n 2%.}Commissie wil bio stimulerenIn de dit jaar gepresenteerde visie Van boer tot bord verraste de Europese Commissie vriend en vijand met de ambitie 25% van alle landbouwgrond in 2030 te willen hebben omgeturnd tot biologische landbouwgrond. Nederland telde in 2019 slechts 3,8% aan biologisch areaal. Veel andere landen scoren beter, maar desalniettemin vormt gestelde ambitie ook voor hen, koploper Oostenrijk uitgezonderd, een hele kluif. Onhaalbaar doelEigenlijk valt op voorhand al te voorspellen dat Nederland, zonder drastische maatregelen, gesteld doel met de beste wil niet gaat halen. Landbouwminister Carola Schouten geeft niet voor niets aan dat het om een Europees doel gaat. Dat wil dus niet zeggen dat in iedere lidstaat een kwart van de productie biologisch moet zijn. Ook wijst ze op de bestaande landbouwinfrastructuur waar rekening mee gehouden moet worden. Tegelijk wil ze zich wel inzetten om het doel van 25% bio te realiseren. _{Tekst gaat verder onder de foto} Willy Baltussen (61) is senior onderzoeker agrarische ketens en duurzaamheid Wageningen Economic Research. - Foto: Roel Dijkstra‘Wachtlijsten stagneren groei biologische melkveehouderij’De ontwikkeling van de biologische melkveehouderij gaat in Nederland minder vlot dan in veel omliggende landen. Dit is volgens Willy Baltussen vooral een gevolg van de wachtlijsten die veel zuivelondernemingen hanteren.

Waarom telt Nederland ten opzichte van landen als Duitsland en Frankrijk een lager percentage biologische melkveehouders?
“Ik denk dat dit vooral een gevolg is van de wachtlijsten die meerdere zuivelondernemingen in Nederland hanteren. Verwerkers kijken naar afzetmogelijkheden en zien onvoldoende kansen of stellen andere prioriteiten. Melkproducenten die om zouden willen schakelen, zijn er denk ik genoeg.”

Is dat in omliggende landen anders?
“In landen als Duitsland, Frankrijk maar ook Denemarken en Oostenrijk zie je dat de afzet van bio meer door de overheid is gestimuleerd. Ook zuivelondernemingen zijn hierop ingesprongen. In Nederland is bio ook een aantal jaren door de overheid gestimuleerd maar met minder resultaat. De Nederlandse zuivel is sterk gericht op export. Veel van de biologische melk gaat echter nog in dagverse producten. Niet handig om te exporteren.”

De Nederlandse zuivel zou er meer werk van kunnen maken?
“Dat had gekund, maar er zijn andere prioriteiten gesteld. Dat is niet vreemd. De zuivel heeft veel geld verdiend met de export van producten als kaas en babyvoeding. Dat is een keus. Erger is het als er geen besluiten worden genomen. Ook is het achteraf altijd makkelijk praten.”

Wat vindt u ervan dat Brussel bio sterk wil gaan stimuleren?
“Ik begrijp heel goed dat de Commissie inzet op bio. Ze hebben geen andere keuze als ze hun doelen willen halen. Het biologische label is het enige dat in heel Europa is geborgd. Met het bio-label valt niet te marchanderen.”

Is een doel van 25% biologisch areaal wel realistisch?
“Met het juiste beleid kan het volgens mij snel gaan, al zit je natuurlijk wel met een omschakeltermijn van anderhalf tot twee jaar. De vraag is of de consument bereid is de portemonnee te trekken. Er is echt wel een grote groep consumenten die het zou kunnen betalen, maar ook een groep waarvoor het financieel simpelweg niet haalbaar is. Overheidsbeleid kan in deze bepalend zijn. De hoofdvraag is of ze consumenten in hun voedselkeuze durven te beïnvloeden.”

Er zijn in Nederland naast bio veel duurzaamheidslabels als PlanetProof en BeterLeven. Stagneren deze labels de groei van bio?
“Het klopt dat Nederlandse supermarkten zich graag willen onderscheiden met dergelijke duurzaamheidslabels. Daarbij moet je bedenken dat ze op biologische dagverse zuivel niets verdienen, zo blijkt uit onze recent verschenen Agro-Nutrimonitor. Deze producten verkopen ze vooral om klanten naar hun winkel te lokken. Duurzaamheidslabels concurreren dus inderdaad met bio, al zijn de eisen anders en ligt de kostprijs van bio veel hoger.”Biologische melkprijs relatief goedInteressant om na te gaan is wat de grootste partijen in de biologische melkveehouderij eigenlijk willen. De biologische melkprijs is al jaren relatief goed te noemen. Met toegerekende arbeidskosten blijft de vergoeding te laag, maar biologische melkveehouders tonen zich minder ontevreden dan andere melkveehouders, zo staat te lezen in de recent verschenen Agro-Nutrimonitor. BalansDoor introductie van aanvullende normen weet de sector op een handige manier vraag en aanbod in balans te houden. Er zijn nog geen buitenlandse partijen die aan de aanvullende normen voldoen. Omschakelaars in Nederland worden toegelaten zodra er ruimte is in de markt. Eko HollandLeverancierscoöperatie Eko Holland is in de afgelopen jaren gegroeid naar 208 leden-melkveehouders goed voor 110 miljoen kilo melk. Daarmee is de coöperatie de grootste collecteur van biomelk in Nederland en onder meer ‘hofleverancier’ van marktleider Arla. Voorzitter René Cruijssen geeft aan dat er ruimte is voor nieuwe leden. De supermarktverkopen waren tijdens de eerste lockdown vanwege corona dermate hoog dat het wegvallen van verkopen in foodservice (restaurants en horeca) relatief gemakkelijk kon worden opgevangen. Van de omschakelaars komen er dit jaar meer dan 10 bij Eko Holland, zo geeft hij aan. Hij verwacht niet dat er dit jaar leden stoppen. _{Tekst gaat verder onder de foto} Landbouwminister Schouten noemt het beperkte aandeel biologische productie in Nederland vooral een vraagprobleem. - Foto: Ton VelthuysenConsumentCruijssen kan goed leven met de hoge ambities die in Brussel zijn geuit wat betreft uitbreiding van biologische landbouw. “In het hele duurzaamheidsverhaal hoor je het ministerie eigenlijk nooit wat zeggen over bio”, zegt Cruijssen. En dat is volgens hem vreemd. “Zeker als je kijkt naar de lagere uitstoot wat betreft stikstof en CO₂ per hectare.” Belangrijk is volgens hem wel dat overheidsinspanningen gericht zijn op de consument. Dat betekent geen subsidies ter stimulering van de productie. “Het moet de consument zijn die bepaalt”, aldus de voorzitter.Het moet de consument zijn die bepaalt_{René Cruijssen, voorzitter Eko Holland}FrieslandCampina hanteert wachtlijstFrieslandCampina, qua grootte de tweede bio-speler in Nederland, is ten opzichte van Eko Holland al jaren terughoudender in het aannemen van nieuwe bio-leden. Groot verschil is natuurlijk dat Eko Holland zich alleen op bio hoeft te richten en dat de 150 bio-leden bij FrieslandCampina een kleine minderheid vormen binnen de meer dan 11.400 leden-melkveebedrijven tellende zuivelgigant. Voor nieuwe omschakelaars is er een wachtlijst. Hoeveel leden zich op deze wachtlijst bevinden wil de onderneming niet kwijt. Bio-activiteiten FrieslandCampinaBekend is dat FrieslandCampina niet zo lang terug meer biomelk collecteerde, dan het in eigen producten kon verwaarden. Reden voor een reorganisatie van de biologische activiteiten. Zo werd bio onder vlaggenschip Campina geschoven. Ook werden plannen voor de ontwikkeling van biologische babyvoeding aangekondigd. Laatste is sinds kort een feit. In Hongkong is biologische babyvoeding onder het merk Friso prestige bio op de markt gebracht. Afhankelijk van de vraagontwikkeling wordt de productie verder opgeschaald. Voorlopig is er voldoende eigen biomelk voorhanden om aan de vraag te kunnen voldoen. Een woordvoerder laat in reactie op het nieuws uit Brussel weten dat ontwikkelingen in bio altijd marktvraag gestuurd moeten zijn. Ook FrieslandCampina is dus tegen het stimuleren van de productie zonder duidelijke vraag uit de markt.Voorlopig afwachtenDaarmee is duidelijk hoe de twee grootste collecteurs van biomelk erin staan. Landbouwminister Schouten lijkt tot op heden met ze eens. Ze noemt het beperkte aandeel biologische productie in Nederland vooral een vraagprobleem. “Als er meer vraag is, krijg je trekkracht en gaan boeren ook echt om.” De overheid zou ondernemers vervolgens kunnen helpen om belemmeringen voor omschakeling weg te nemen met een transitiefonds dat in januari 2021 in gebruik genomen moeten worden. Wat gaat Brussel doen?Maar Nederland is natuurlijk niet alleen. De vraag is wat Brussel en de overige individuele lidstaten gaan doen. Bionext-directeur Michaël Wilde geeft aan tot nu toe nog geen signalen te hebben dat omliggende landen marktverstorende maatregelen nemen. Angst voor een tijdelijke onbalans in vraag en aanbod als gevolg van groei kan volgens hem ook geen reden zijn om als biologische sector geen bijdrage te willen leveren. Het gaat nog wel even durenDuidelijk is wel dat het voorlopig nog even zal duren voordat nieuw beleid de biologische melkveesector gaat beïnvloeden. Zowel in Den Haag als in Brussel wordt nog volop over de plannen gesproken. Daarbij heeft Schouten al aangegeven ingrijpende besluiten als een vrijstelling van btw op biologische producten, zoals door Bionext is gevraagd, aan het volgende kabinet te laten. De verkiezingen staan gepland voor 17 maart volgend jaar.