‘KringloopWijzer zet melkveehouder op verkeerd been’

De KringloopWijzer wordt omarmd door organisaties als NZO en LTO. Maar het rekenmodel heeft vele nadelen, en geeft verkeerde signalen aan veehouders, vindt Frits van der Schans.De Duurzame Zuivelketen (DZK) heeft een programma voor een duurzame melkvee- en zuivelsector. Om het overschot aan stikstof en fosfaat en de uitstoot van ammoniak en broeikasgassen te rapporteren, wil DZK uitkomsten van het managementinstrument KringloopWijzer (KLW) benutten. Gelijktijdig willen NZO en LTO dat de overheid de KLW gebruikt bij de handhaving van fosfaatrechten en de KLW inzetten voor het monitoren van broeikasgasemissies en biodiversiteit. Centrale rol voor KringloopWijzerAls dat gebeurt, krijgt de KLW een centrale rol in de monitoring en verantwoording van de melkveehouderij. Dan moet de KLW de veehouder wel de juiste signalen geven en handhaafbaar zijn. Is dat wel zo? Eerst de handhaafbaarheid. De NVWA heeft recent de juridische borging getoetst: “De niet-geborgde invoergegevens zijn relevant voor circa 40-60% van de melkveebedrijven en kunnen een relatief groot effect hebben op de berekende mestproductie van een bedrijf. Voor deze bedrijven is KLW nu onvoldoende geborgd bij gebruik als instrument voor verantwoording ten aanzien van de mestproductie en het mestoverschot van een melkveebedrijf.” Dit kun je rustig een vernietigend oordeel noemen over de KLW. De KringloopWijzer geeft een onvolledig beeld van de kringloop op een melkveebedrijf, zegt Frits van der Schans. - Foto: Herbert WiggermanDan de vraag of KLW juiste signalen geeft. De Commissie Deskundigen Mest (CDM) heeft de KLW inhoudelijk getoetst en concludeert dat excreties van stikstof en fosfaat systematisch worden onderschat. Daardoor geeft de KLW een te rooskleurig beeld van de werkelijkheid. Deze fout neemt toe naarmate de productie per koe of het aandeel snijmais en/of bijproducten in het rantsoen hoger is. Tevens concludeert CDM dat voor 20-30% van de melkveebedrijven niet vaststaat dat de KLW geschikt en betrouwbaar is. Rooskleurig beeldNVWA en CDM oordelen dus dat de juridische borging en de inhoudelijke betrouwbaarheid van de KLW nog onvoldoende zijn. Maar geeft de KringloopWijzer eigenlijk wel een beeld van de hele kringloop?Melkveebedrijven produceren een groot deel van het (ruw)voer zelf en de KLW brengt de milieubelasting die daarmee gepaard gaat in beeld. Maar dat geldt niet voor de indirecte verliezen: de milieubelasting op bedrijven waarvan het bedrijf voer afneemt of waarheen het mest afvoert. Die belasting blijft buiten beschouwing en zo ontstaat andermaal een te rooskleurig beeld. Voor een intensief bedrijf kan het een flink financieel voordeel opleveren als de KLW wordt gebruikt voor berekening van de mestproductie en de verantwoording van fosfaatrechten. Neem als voorbeeld een bedrijf van gemiddelde omvang met 25.000 kilo melk per hectare en een onterecht KLW-voordeel van 5%. Dat bespaart al gauw € 5.000 aan kosten door minder mestafvoer en aankoop van fosfaatrechten. Ook een extensief melkveebedrijf kan profiteren van een onterecht KLW-voordeel, namelijk door grond te verkopen en daarvoor fosfaatrechten aan te kopen. Dat levert dit bedrijf enkele duizenden euro’s op. Voor beide bedrijven is het verplaatsen van mineralenverliezen ‘naar de buurman’ erg lucratief, maar het milieu wordt er niet beter, of zelfs slechter van.Ecologische processenOok emissies van broeikasgassen kunnen met de KLW buiten beeld raken. Dat komt naar voren in verschillende Europese studies. Over de hele keten is de uitstoot van broeikasgassen per kilo Nederlandse melk hoger dan die in Ierland, Oostenrijk, Engeland, België en Duitsland. En zelfs iets hoger dan het Europese gemiddelde. De relatief gunstige scores in die landen wordt veroorzaakt doordat zij meer zelfvoorzienend zijn en minder voer van elders aankopen. De KLW geeft niet alleen een onvolledig beeld van de kringloop op een melkveebedrijf maar houdt ook nauwelijks rekening met ecologische processen. Zo is met een goed bodemgebruik en slimme gewasteelt, een hoger organisch-stofgehalte in de bodem met meer bodemleven mogelijk. Dat leidt (op termijn) niet alleen tot hogere opbrengsten, maar ook tot lagere emissies van broeikasgassen. De KLW ontmoedigt dat.Kortom, de huidige KLW wekt de indruk dat intensiveren, meer voer aankopen, permanent opstallen en/of land verhuren voor bollen of aardappelen leidt tot een duurzamere bedrijfsvoering. Dat klopt niet. Het is daarom sterk af te raden dat de overheid de KLW laat gebruiken bij het stelsel van fosfaatrechten. Dat zet melkveehouders op het verkeerde been, ten koste van het milieu. Zuivelbedrijven die duurzaamheid willen stimuleren doen er verstandig aan om eerst de KLW substantieel te verbeteren en ook te werken met andere indicatoren voor bodem, milieu en klimaat. Denk aan grondgebondenheid, koeien in de wei en permanent grasland.