‘Krachtvoerautomaten zijn onruststokers’

Als veehouders niet alle belemmeringen voor de koe weghalen, zal een perfect rantsoen nooit werken, zo stelt Teun Sleurink, specialist bedrijfsoptimalisatie en veevoeding.Veel mensen kennen Teun Sleurink als TMR-specialist. Maar er is meer dan voeding alleen. “Je moet een koe alle ruimte geven om op een goede manier te kunnen functioneren, pas dan heeft optimalisatie van het rantsoen echt effect”, zo geeft Sleurink aan. Hij ziet veel bedrijven in binnen- en buitenland, met name Scandinavië en de VS. Zo kan hij goed vergelijken. Zijn taalgebruik verraadt dat hij veel in het buitenland verblijft. Hij maakt regelmatig gebruik van Engelse termen.Optimalisatietrajecten in melkveehouderij via diervoeding en diergezondheidTeun Sleurink (55) is eigenaar van Dairytuner. Via dit bedrijf biedt hij optimalisatietrajecten binnen de melkveehouderij. Sleurink doet dit vanuit een onafhankelijke positie, door een brug te slaan tussen voeding en gezondheid. Het bedrijf heeft internationale ervaring met optimalisatie van onder meer TMR/PMR rantsoenen (Total Mixed Ration / Partly Mixed Ration), transitieperiode, voermengproces, kalveropfok, diergezondheid, arbeidsplanning, logistiek en management en scholing van personeel.Naam: Teun Sleurink (55). Bedrijf: eigenaar DairyTuner adviesorganisatie. Plaats: Agelo (Ov.). - Foto: Ruud PloegWat kan er beter in Nederland?“Sleutelwoord is tijdmanagement. De koe heeft ook maar 24 uur in een dag, en daarbinnen wil je de mogelijkheid creëren dat ze 14 uur kan liggen. Dus ik wil beginnen met zand in de boxen. Dat is onomstreden het beste voor de koe. Ik weet dat het lang niet altijd kan, vanwege stalmogelijkheden of beschikbaarheid van goed zand. Maar feit blijft dat koeien in zand het best en het langst liggen, en elk uur extra ligtijd is 1,5 kilo melk. Besef dat een andere ligboxbedding altijd ‘the next best thing’ is.” En wat komt volgend?“Haal dode hoeken weg en maak oversteken breder. Als een dominante koe de weg verspert kunnen andere koeien niet vrijelijk bewegen naar bijvoorbeeld ligplaats, voerhek of waterbak. De ruimtes moeten zo groot zijn dat koeien elkaar royaal kunnen ontlopen. Wat betreft die waterbakken, het gros van de waterbakken is te hoog. De koeien moeten vaak met hun kin op de rand van de waterbak drinken, dat is niet natuurlijk. De waterbak moet op zo’n 60 centimeter hoogte. Daarnaast zie ik vaak van die kleine bakjes. Ik hou niet van die borrelglaasjes. Waterbakken moeten groot en breed zijn zodat de koe de bek goed en vrij in het water kan steken. Dan drinken ze het meest en het vlotst.”Is 60 centimeter niet te laag?“Dat hoor ik vaker. ‘Dan schijten de koeien in de bak’, zeggen de veehouders dan. Maar koeien kunnen ook prima in een bak van 1,10 meter schijten. Dat is dus geen reden.”Is die 14 uur ligtijd niet ambitieus?“Nee, maar dan moet je zaken optimaliseren. Alle belemmeringen moeten weggenomen worden. Start met creëren van extra ligtijd door die lange wachttijden weg te nemen. Melk in 2 groepen of desnoods 3. Dat is vaak een kwestie van organiseren. Dat kan de melker misschien 10 minuten per melkmaal kosten, maar je wint er op een koppel van 150 koeien ook zo 50 tot 100 liguren mee, dat is toch geld. Wat mij betreft moeten koeien na het melken binnen 3 kwartier tot een uur in de box liggen. Dat betekent eerst zo’n 15 minuten vast in het voerhek waar ze vers voer voorgeschoteld krijgen en de veehouder eventueel nog een koe kan insemineren. Nadat de koeien vrij zijn moeten er genoeg waterbakken direct beschikbaar zijn. Als een koe gegeten heeft, wil ze daarna drinken. Maak die gelegenheid dan ook. Als een koe gegeten en gedronken heeft, wil ze liggen. En dat betekent productie.”Dus eerst de stal-layout optimaliseren en maximaliseren van de ligtijd. Welke rol speelt het voer dan?“Ik ben groot voorstander van TMR; dat werkt echt het best. Krachtvoerautomaten veroorzaken veel onrust en kosten tijd. Voordeel van TMR is dat je ook kan werken met grondstoffen dus kan je zelf makkelijker kleine aanpassingen doen. Maar ook hier is tijdmanagement een factor, bij een zorgvuldig samengesteld rantsoen besteedt de koe wel tot 45 minuten minder aan het voerhek.”Is mengvoer niet goed genoeg meer?“Jawel, maar niet voor de koeien. Er is geen land in de wereld waar zoveel brok gevoerd wordt als in Nederland. Wij zijn ‘compound feed capital of the world’. In een melkrobot kan je bijna niet zonder brok, maar je hoeft geen 8 kilo te voeren. Veel melkrobots worden als krachtvoerautomaat gebruikt, maar 2 tot 2,5 kilo per koe per dag kan ook prima. De loop van de koeien op de robot is meer afhankelijk van pensfunctie dan van de hoeveelheid krachtvoer die verstrekt wordt in de robot.”Heeft TMR veel zin in Nederland waar de rantsoenen gebaseerd zijn op gras en mais?“Nederlandse boeren hebben te veel gras, omdat ze veroordeeld zijn tot derogatie. Of ze laten zich er toe veroordelen. Dat neemt niet weg dat je geen goede TMR kan maken.”In Nederland zouden we meer krachtvoer zelf moeten kunnen telen“In de VS gebruiken ze vooral luzerne en mais en in Zweden is het vooral timothee die de basis vormt, naast een combinatie van gerst en wikke. Dat is een gehele plant silage waarin eiwit en zetmeel wordt gecombineerd. In Nederland zouden we meer krachtvoer zelf moeten kunnen telen. De opmars van voederbieten is daar een gunstige ontwikkeling in, maar je blijft met veel gras zitten, dus de grasteelt moet alle aandacht krijgen.”Welke rol speelt voerefficiëntie en wat is haalbaar?“Volgens Agrovision halen hun klanten gemiddeld 1,4 kilo meetmelk uit een kilo droge stof. Toch is met een geoptimaliseerd rantsoen meer mogelijk. Ik ken bedrijven waar een voerefficiëntie van 1,5 jaarrond gerealiseerd wordt. Dat zijn bedrijven waar gemiddeld 40 kilo melk per koe wordt gemolken, maar zoals gezegd die hebben ook hun stal erop aangepast.”Wat is cruciaal?“De kwaliteit van het ruwvoer. Om te beginnen: minder vervuiling gecombineerd met een goede conservering en omzetting in de kuil, ofwel bacteriële toevoegmiddelen gebruiken en het liefst gehakseld. Een goede en constante beschikbaarheid van zetmeel is tevens onmisbaar voor de pens. Zetmeel betekent microbieel eiwit. We trekken er nu nog te vaak bestendig eiwit in om te compenseren. Ik denk altijd maar zo; zolang onze mest interessant is voor de vergister, zijn er nog mogelijkheden om het beter te doen.” Gaat meer zetmeel niet veel te snel?“De snelheid zit in de verhouding pensafbreekbare NDF en deeltjeslengte. Bij zetmeel gaat het meer om pens-retentie, met ander woorden: kan ik het fysiek in de pens behouden. Je kunt je voorstellen dat door kauwen en herkauwen een aardappelzetmeel bijvoorbeeld beter in de bolus vermengt wordt dan een graankorrel.” Is dat de sleutel tot zulke efficiëntiegetallen?“Onderzoek van het Miner-Instituut wijst uit dat van alle ruwe celstof tussen de 20 en 25% effectief moet zijn. Mijn ervaring staaft dat. Minder dan 20% gaat te snel. Dat leidt tot onvolledige benutting. Te hoog betekent dat de passagesnelheid te langzaam is en dat leidt tot lagere drogestofopname dan potentieel mogelijk. Ik denk dat we daar veel last van hebben met voornamelijk gras rantsoenen.”Hoe denkt u over de hype van toevoegen van water in rantsoenen?“Het is niet nieuw. Toevoegen van water was in Texas 30 jaar geleden al normaal, compact voeren heeft daar vooral een goed onderbouwd protocol van gemaakt, een mooie ontwikkeling. Selectie van voerbestanddelen is onmogelijk en ook dat scheelt de koe weer tijd en creëert rust in de stal.” Veehouders zouden ook wel eens wat meer vernieuwingen op hun bedrijf mogen uitproberen“Maar ook hier zie je dat een maatstaf in deeltjeslengte nodig is om zowel herkauwen als een goede passagesnelheid van het voer door de pens te kunnen waarborgen. Veehouders zouden ook wel eens wat meer vernieuwingen op hun bedrijf mogen uitproberen. Daarbij kan het zijn dat je bij wijze van spreken 1.000 dingen probeert die niet werken. Maar aan de andere kant is het wel zo dat als je niks probeert, je ook nooit een stap vooruit maakt.”