Koeienstal met half pot, half ligboxen

Dick en Roy Dankers bouwden een nieuwe stal met half pot en half ligboxen. Het past prima op hun biologische bedrijf, maar nadelen zijn er ook.Van buiten lijkt het een gewone ligboxenstal, maar bij binnenkomst valt het direct op: een deel van de koeien in de stal van vader Dick en zoon Roy Dankers loopt niet over roosters, maar in een pot met een dikke laag stro. De koeien hebben het zichtbaar naar hun zin; ze liggen en lopen wat door het strooisel en zelfs als de automatische stroverdeler aanspringt, kijken ze daar nauwelijks van op. De scheiding van de twee staltypen ligt precies in het midden van de stal. Ombouw naar volledig ligboxen is relatief eenvoudig. - Foto's: Peter RoekEen potstal is niet uniek, zeker niet op biologische bedrijven. Wel bijzonder is de combinatie met ligboxen; deze stal heeft beide systemen onder één dak. “Een week voor het afkalven gaan de koeien in de pot”, vertelt Dick. “Na ongeveer 3 maanden gaan ze naar het gedeelte met de ligboxen.”Een potstal paste goed in de denkwijze over biologisch produceren. “Het is goed voor de dieren en voor de natuurgronden past de ruige mest goed. Ook kunnen we als biologisch ondernemer beter onderscheidend blijven”, legt Dick uit. Dat niet de hele stal zo is uitgevoerd, heeft vooral met de kosten te maken: een potstal is duurder door gebruik van stro. Het was toch al lange tijd onzeker of de bank wilde meewerken aan de bouw. “Vijf jaar geleden waren de marges bij biologische melk minder groot dan nu.” Niet alleen de bank, ook andere adviseurs zagen een dergelijke investering voor een biologisch bedrijf eigenlijk niet zitten.Ondanks de terughoudendheid van de bank is bij de bouw van de stal niet bezuinigd op arbeidsgemak. Er is gekozen voor twee robots: eentje voor de pot en eentje voor de ligboxen. Verder hangt boven de pot een automatische stroverdeler. Deze strooit drie keer per dag een laagje vers stro bij de koeien. Het vullen gaat gemakkelijk op de zolderruimte, waar met een automatische lier de stropakken veilig en met weinig kracht in de verdeler worden geplaatst. Per jaar gaat er ongeveer 150 ton stro doorheen.Boven de pot hangt een automatische stroverdeler, die Dankers vanaf de zolder op een veilige en arbeidsvriendelijke manier kan vullen.Schoonhouden koeienNa vijf jaar werken met een pot hebben de melkveehouders het werken ermee aardig in de vingers. Het past ook perfect in hun visie op biologisch ondernemen. De scheiding tussen pot en ligboxen ligt precies op de helft van de stal, zodat ombouw naar volledige ligboxen altijd nog mogelijk is. Dat is voorlopig zeker niet aan de orde. Toch ervaren ze wel dat het managen van de pot specifieke vakkundigheid vraagt. Helemaal uitsluiten van risico’s gaat niet.Het grootste verschil met de 'ligboxen-kant' van de stal is het schoonhouden van koeien. Met driemaal daags bijstrooien en om de zes weken uitmesten, proberen de veehouders het strooisel schoon te houden maar helemaal lukt dat niet. Ook scheren ze de koeien regelmatig. Een grote inlaatopening brengt bovendien veel lucht in de stal. Dat heeft echter als nadeel dat de roosters aan de andere kant te hard drogen, waardoor die weer glad worden. “We gaan de roosters wel een keer opruwen”, verwacht Roy.De grootste uitdaging is het schoonhouden van de koeien. Regelmatig uitmesten, instrooien en scheren helpt.Overlast van vliegen is een andere bijkomstigheid van stromest in de stal. Met kalk houden vader en zoon de hoeken van de pot droog, omdat daar de vliegen nestelen. Om prikken van vliegen rondom het melken te voorkomen, plaatsen ze in de zomer vliegenlampen. De ventilator van de robots die lucht onder de buik blaast, helpt ook een handje.Een ander aspect dat ze vooraf niet hadden bedacht, is het gedrag van koeien rondom het afkalven. In principe kalven koeien in de pot af. Andere koeien willen soms voor het kalfje zorgen en soms is er risico dat het kalf geplet wordt. Roy: “Een apart afkalfhok was beter geweest. Nu is dat lastig te maken, wel kunnen we met een draadje de koe en het kalf afschermen.”Twee systemen onder één kap heeft ook consequenties voor de logistiek. Er is geen selectiesysteem, dus alle koeien gaan naar hun eigen robot toe. Ook buiten in de wei blijven de koeien gescheiden. Dat is soms lastig en vraagt wat meer planning, maar levert over het algemeen geen problemen op.De stal heeft 2 melkrobots. Er is geen selectiesysteem, dus alle koeien gaan naar hun eigen robot toe. Verhogen productieDe komende jaren richten de veehouders zich op optimaliseren en niet op groei in aantallen. Via de fokkerij ligt de focus op verhogen van de productie en gehaltes, hoornloze kalveren en productie van A2-melk. Krap tien jaar geleden is begonnen met inkruisen van Fleckvieh en inmiddels is de melkveestapel genetisch grotendeels uniform. Deze koe past volgens Dick prima bij de biologische houderij en levert via zwaardere kalveren en slachtkoeien een paar cent hogere omzet en aanwas op.De financiën verliezen de melkveehouders zeker niet uit het oog; de afgelopen jaren zijn ze geconfronteerd met een hoge kritieke melkprijs vanwege leasen van melkquotum en betalen van superheffing. Die kosten zijn nu weggevallen en in combinatie met een goede prijs voor biologische melk wordt eindelijk weer wat verdiend. Dankers senior verwacht dit jaar een melkprijs van circa 52 cent per kilo melk inclusief btw, nabetaling en huisverkoop. Dat is ongeveer even hoog als vorig jaar. Bij een kritieke melkprijs van 46 cent is er marge voor nieuwe investeringen en onderhoud. Op het programma staan onder andere aanpassingen aan de jongveestal.