Kiezer schudt Tweede Kamer op

De kiezer heeft politiek Den Haag opgeschud. De VVD blijft de grootste partij, maar de regeringscoalitie van VVD en PvdA is in omvang gedecimeerd.De VVD is verkiezingswinnaar, ondanks een zetelverlies van 10 zetels. PvdA is de grootste verliezer met een verlies van 29 zetels. Nieuw in de Kamer zijn Denk en Forum voor Democratie.Meerderheid voor landbouwgezinde partijenOverwegend landbouwgezinde partijen als VVD, CDA, ChristenUnie, SGP en PVV hebben een meerderheid in de nieuwe Tweede Kamer. CDA en PVV winnen zetels op rechts, D66 in het midden, en GroenLinks, SP en Partij voor de Dieren op links. Aan de linkerkant is GroenLinks de grootste partij geworden.Rutte leidt politieke verkenningenVoor de vorming van een nieuw kabinet zijn ten minste vier partijen nodig. Huidig premier Mark Rutte, wiens VVD volgens de laatste exitpeiling 31 zetels heeft in de Tweede Kamer, krijgt de leiding bij de eerste politieke verkenningen. Daarbij heeft hij verschillende mogelijkheden. Bij de meest logische combinaties zijn in elk geval VVD, CDA en D66 betrokken. Voor een meerderheid is dan nog steun nodig van een vierde partij (GroenLinks), mogelijk zelfs een vierde en een vijfde partij (ChristenUnie, SGP en/of 50Plus).Rutte zei niets over de koers die hij gaat varen. De VVD-leider zei dat ‘het herstel van de economie nu moet neerdalen in het persoonlijk leven van de burgers’.Nog te vroeg voor analyseIn een eerste reactie zei VVD-landbouwwoordvoerder Helma Lodders dat zij graag wil zien hoe de landbouwstem verdeeld is. Bij de verkiezingen in 2012, was de VVD op het platteland de grootste. Zij vond het nog te vroeg voor een analyse.SGP’er Elbert Dijkgraaf zegt dat het voor de landbouw cruciaal wordt of de VVD kiest voor ChristenUnie/SGP of voor een combinatie met GroenLinks, de grote winnaar op links.“In ieder geval heeft de landbouwcoalitie nog steeds een meerderheid. Veel hangt af van wie er betrokken wordt bij een volgend kabinet”, aldus Dijkgraaf, wiens partij bestendig op 3 zetels blijft. PvdD van twee naar vijf zetelsDe Partij voor de Dieren reageert euforisch op de uitslag van de verkiezingen. De partij wordt meer dan verdubbeld, van twee naar vijf zetels. “De groene politiek heeft deze verkiezingen gewonnen. Wij zullen voor de groene partijen het groene anker blijven dat de andere groene partijen bij de les zal houden”, zegt een stralende partijleider Marianne Thieme. ‘PvdD blijft voor de groene partijen het groene anker dat de andere groene partijen bij de les zal houden’De groei van de Partij voor de Dieren is volgens Thieme goed nieuws voor de boeren. “Nu kunnen we constructief gaan bouwen aan de verduurzaming van de landbouw, waarbij we gaan naar biologische landbouw waarbij boeren weer een eerlijke boterham kunnen verdienen”, zegt Thieme.Thieme: meewerken aan coalitie, vasthouden aan idealenDe enige vrouwelijke lijsttrekker zegt bereid te zijn mee te werken aan een coalitie, maar ze wil daarbij wel vasthouden aan haar idealen. Ook samenwerking met de VVD sluit ze niet uit. “Rutte is wel heel flexibel. Hij heeft in het verleden gezegd dat hij het opstapelen van dieren mensonwaardig vindt, waarbij hij de megastallen bedoelde. Misschien kan hij zijn pamflet Groen Rechts er nog eens bij pakken”, zegt Thieme. PvdD-Kamerlid Esther Ouwehand benadrukt dat het tijd is voor een integraal landbouwbeleid, waarin alle doelen op gebied van klimaat, milieu en dierenwelzijn zijn opgenomen. Boeren hebben zelf ook genoeg van het steeds weer veranderende beleid”, zegt de politica. “Ook andere partijen als PvdA en D66 zullen afgelopen periode geleerd hebben dat een beetje bijsturen aan de zijlijn niet meer werkt. Er moeten echt grote veranderingen gebeuren om de boeren in Nederland weer toekomst te geven”, zegt Ouwehand. ‘Het is tijd is voor een integraal landbouwbeleid, waarin alle doelen op gebied van klimaat, milieu en dierenwelzijn zijn opgenomen’Op de uitslagenavond van de partij wordt veelvuldig geproost. Bitterballen en worteltjes maken het feestje af. Bij iedere uitslag die bekend wordt, gaat weer een golf van euforie door de zaal. Dit is de kroon op het drukke campagnewerk van de zichtbaar vermoeide mensen. Sommigen vrezen wel een beetje in een zwart gat te komen nu. “Maar met vijf zetels moeten ze ons wel serieus nemen”, zegt een van de aanhangers. Nummer 3 op de lijst, Lammert van Raan, heeft heel veel zin om aan de slag te gaan. “Het is een beetje als kinderen krijgen. Je stelt je er iets van voor, maar uiteindelijk is het toch altijd helemaal anders”, aldus Van Raan, die nu nog docent economie is aan een middelbare school in Amsterdam. Hij hoopt dat de omslag van het denken over het landbouwbeleid wordt ingezet. “Nu wordt er vanuit gegaan dat er eerst verdiend moet worden voordat er geïnvesteerd kan worden in duurzaamheid. Dat moet anders. We moeten duidelijk zijn. Het wordt óf duurzaam óf niet”, zegt Van Raan.Internationale persIn de Haagse binnenstad riekt het naar politiek. Camera’s van internationale tv-zenders draaien naast de ronkende zendauto’s. Rond het binnenhof is extra politie op straat, mede omdat Geert Wilders in het gebouw later op de avond een toespraak zal geven. Een verkiezingsbijeenkomst houdt de PVV niet. “Geen geld voor”, is het argument. In de tram onderweg naar de zaal waar het CDA haar uitslagenavond houdt, wordt door reizigers gerekend aan mogelijke coalities. “Over links zou het toch net kunnen”, becijfert een jonge aanhanger van GroenLinks. Feeststemming bij CDAIn de oude tramremise waar het CDA bijeen is, zit de feeststemming er goed in: harde muziek, een drankje, bitterballen en ballonnen maken het af. De partij stijgt van 13 naar 19 zetels. De CDA‘ers zijn nog in afwachting van de toespraak van hun partijleider Sybrand Buma, die kort daarna onder grote media aandacht en onder luid gejoel binnen komt. “Niemand kon dromen dat het zo mooi zou zijn. Wat ben ik trots! Heel Nederland heeft de afgelopen weken kennis gemaakt met het nieuwe CDA. We zijn klaar voor de toekomst We kunnen versterkt en met nog meer enthousiasme werken aan onze politiek voor alle Nederlanders”, aldus Buma, die de aanwezigen nog even opjut om extra voor zichzelf te juichen. Jaco Geurts, CDA-Kamerlid en voormalig varkenshouder, is blij met de uitslag. “De landbouwmeerderheid blijft behouden”, constateert hij. Geurts zou het mooi vinden als dit ook tot uiting komt in een nieuw kabinet. “Ik ben in ieder geval heel erg gemotiveerd om me de komende tijd weer keihard in te zetten voor de boeren en dat is hard nodig. De sector verdient rust en stabiliteit”, zegt hij. De tweede boer op de CDA-lijst, melkveehouder Maurits von Martels, houdt hoop om via voorkeurstemmen in de Kamer te komen. “Maar het is er door de hoge opkomst niet makkelijker op geworden. Voor een zetel heb ik nu 17.600 stemmen nodig, terwijl dat er eerst 16.000 waren. Of ik dat heb gered, hoor ik volgende week”, zegt Von Martels. Hij verwacht vooral in zijn eigen regio, Dalfsen en omgeving, en in Dronten veel stemmen te hebben gehaald. “Tot nu toe hebben twaalf mensen ooit via voorkeurstemmen een zetel in de Tweede Kamer gehaald. Wie weet wordt ik de dertiende”, zegt de melkveehouder gedreven. Via Twitter kreeg hij veel steunbetuigingen van boeren die aangaven op hem gestemd te hebben. ChristenUnie wint een zetelChristenUnie groeide van 5 naar 6 zetels. “We zijn heel blij met deze uitslag. We hebben hier hard voor gewerkt en gebeden. Als we aan de onderhandelingstafel komen voor het kabinet, zullen we onze standpunten op het gebied van landbouw zeker aan de orde stellen. We gaan ons hard maken voor de boeren”, zegt Kamerlid Carla Dik-Faber.‘PvdD zet een beeld van de sector neer dat ver van de realiteit staat’Dik-Faber en Geurts zijn bezorgd over de gevolgen van de groei van de PvdD voor boeren. “PvdD was al twee keer overbodig, nu is de partij vijf keer overbodig”, vindt Geurts. “De groei van de PvdD is voor de boeren niet heel gunstig, omdat ze een beeld van de sector neerzetten dat ver van de realiteit staat”, aldus Dik-Faber.Auteurs: Mariska Vermaas en Jan Braakman