Kennis van melkvetzuren gaat koemanagement veranderen

Gebruik van vetzuurpatronen in koemelk is een grote stap vooruit in koemanagement. Praktische toepassing ervan staat nog in de kinderschoenen.Het meten van stoffen in koemelk levert bruikbare informatie op, onder andere voor koemanagement. Sturen op ureum-, vet-, eiwitgehalte en celgetal is al langer gemeengoed. Een stap verder is bijvoorbeeld de Herd Navigator van DeLaval. “Wij meten met dit systeem progesteron voor vruchtbaarheidsmanagement, lactaat dehydrogenase (LDH) voor uiergezondheid, beta-hydroxyboterzuur (BHB) voor slepende melkziekte en ureum voor sturing op voeding”, zegt Erik van der Meer van DeLaval. Melkmachineleveranciers, zuivelverwerkers en melkcontrolelaboratoria kunnen veel stoffen meten in melk en andere indicatoren bepalen. Veelbelovend is onderzoek naar vetzuren in koemelk en sturen op vetzuurpatronen._{Lees verder onder de tabel.}Metingen in koemelkHet meten van samenstelling en kwaliteit van koemelk is niet nieuw. “Er worden al heel lang vet-, eiwit- en lactosegehaltes gemeten in melk voor een correcte uitbetaling en melkproductieregistratie”, zegt Arjan Bom, marketing- en communicatiemanager van Qlip. Naast monitoren van de productie is het beoordelen van de melkkwaliteit een doelstelling voor metingen in melk. Hiervoor meet Qlip groeiremmers/antibiotica, kiem- en celgetal, boterzuursporen, zuurtegraad melkvet, vriespunt, reinheid, chloroform en vetzuren in tankmelk.
Bewaken van voedselveiligheid is ook belangrijk. “Daarvoor bestaat het NZO-monitoringsprogramma voor tankmelk op onder andere antibiotica, aflatoxine M1, dioxine en dioxine-achtige PCB’s, pesticiden, antiparasitica en zware metalen. Voor diergezondheid zijn kleur en geleidbaarheid van melk en celgetal, ketonlichamen, vetzuren en fosfor in melk van individuele koeien goede parameters”, vertelt Bom. Ureum en fosforgehaltes zijn waardevol als het gaat om het sturen op eiwitbenutting en milieudoelen. Meten van het progesteron-, BHB- en LDH-gehalte in koemelk geeft sturingsmogelijkheden op respectievelijk vruchtbaarheid, slepende melkziekte en uiergezondheid.Vetzuurgehalte in koemelk voorspelt ziektenUit Amerikaans onderzoek blijkt dat het vetzurenpatroon in koemelk iets zegt over de efficiëntie van melkproductie en koegezondheid. Cornell University in New York heeft vetzuren in de melk verdeeld in drie groepen. DeNovo-vetzuren met korte ketens (C4 t/m C14). Preformed-vetzuren met lange ketens (C15 en C17 en hoger) en Mixed-vetzuren met ketenlengtes tussen beide andere in (C16). Deze drie typen vormen samen 100% van de vetzuren. “Het percentage DeNovo-vetzuren is een maat voor hoe goed een koe voer verteert en dit omzet in melkvet. Hoe hoger deze waarde, hoe beter de penswerking en -fermentatie”, zegt David Barbano, professor aan Cornell University. Ideaal is een DeNovo-vetzurenwaarde tussen 24% en 27%. “Een hoog percentage DeNovo voorspelt een hoog vet- en eiwitgehalte in de melk. Een laag percentage DeNovo een groot risico op ketose.”Het percentage Preformed-vetzuren is een maat voor verbranding van lichaamsvet door de koe voor melkproductie. De ideale waarden hiervan liggen tussen 35 en 40%. “Een hoog niveau Preformed-vetzuren in de melk betekent dat de koe zichzelf opvreet en dat voorspelt gezondheidsproblemen, zoals een lebmaagdraaiing of ketose.” Het percentage Mixed-vetzuren is een getal tussen DeNovo- en Preformed-vetzuren in._{Lees verder onder de foto.}Als nefa-waarden te hoog oplopen, voorkomt preventief ingrijpen door drenchen met propyleenglycol klinische slepende melkziekte. VVB-lid Noud Versteijnen maakt op die manier gebruik van de nieuwe vetzurendata. - Foto: Ton KastermansOok het voorspellen van nefa’s (non-esterified fatty acids) in het bloed van de koe door melkanalyses is waardevol, omdat het een maat is voor het risico op ketose of slepende melkziekte. Bij een nefa-waarde in het bloed lager dan 600 meq per liter is een koe gezond. Een nefa-waarde boven 600 meq per liter duidt op een energietekort en dan geldt het advies om de energie-inname van het dier te verhogen. Bij nefa-waardes boven 800 meq per liter heeft de koe slepende melkziekte en is behandeling nodig.Nieuwe melkmeetapparatuur meet ook melkvetzurenPerkinElmer (voorheen Delta Instruments) in Drachten ontwikkelt en levert meetapparatuur die onder andere vetzuren meet in melk. Deze apparatuur is ontwikkeld in samenwerking met Cornell University. “Sinds 2013 ontwikkelen we apparatuur om stoffen in melk te meten. Vanaf 2016 kan onze apparatuur de nieuw gedefinieerde groepen vetzuren in melk meten en nefa-niveaus in het bloed voorspellen”, zegt Anne Gerben Terpstra van PerkinElmer. “Afnemers van onze meetapparatuur zijn verwerkers van zuivel en melkcontrolestations.”Melkveehouders reageren positief op vetzuurmetingen en extra managementinformatie voor hun verse koeienQlip werkt vooral met meetapparatuur van Foss, maar ook met die van PerkinElmer en meet de volgende vetzuren in tankmelk: C14:0, C16:0, C18:0, C18:1. “Het geeft veehouders en zuivelondernemingen inzicht in de vetzuursamenstelling. In 2017 voerden veehouders meer pensbestendige vetten aan melkvee om de productie te verhogen. Dat veranderde echter ook de vetsamenstelling in melk met verharding van melkvet en dat werkt negatief op melkverwerking in zuivelproducten als kaas”, legt Arjan Bom, marketing- en communicatiemanager van Qlip, uit. “Wij voeren geen routinematige metingen van vetzuren in tank- en koemelk uit voor verbetering van productie en gezondheid. De modellen hiervoor zijn beschikbaar en we zouden ze zo in de praktijk kunnen toepassen.”DeLaval en Lely meten nog geen vetzuren in de melk, maar sluiten niet uit dat ze dat op termijn gaan doen. “We zoeken continu naar toepassing van nieuwe technologieën om onze adviezen aan veehouders te verbeteren”, zegt Gerrit Meulenaar, adviseur van Lely Nederland. “Een goed evenwicht tussen kosten en precisie speelt een belangrijke rol, de toegevoegde waarde voor veehouders is doorslaggevend.”_{Lees verder onder de foto.}Via de melkcontrole krijgen leden van VVB Veluwe IJsselstreek extra data over hun melkmonsters binnen. Met de vetzuur- en nefa-waarden kunnen ze sturen op productie en gezondheid. - Foto: Henk RiswickBenutten vetzuurpatronen om tot betere gehaltes te komenVereniging Veehouderijbelangen (VVB) Veluwe IJsselstreek in Nunspeet is in Nederland de enige partij die PerkinElmer-apparatuur gebruikt voor monitoring van penswerking en gezondheid van individuele koeien. Sinds 2017 meet VVB het melkvetzuurpatroon en voorspelt nefa’s in bloed van koeien tot 80 dagen in lactatie voor haar melkcontrolesysteem. VVB heeft 1.040 leden die via hun VVB-bedrijfsmanager of via de MPR-uitslag de extra data over vetzuren binnen krijgen.“Veehouders reageren positief op extra managementinformatie voor hun verse koeien. Samen met hun veevoeradviseur en dierenarts zoeken ze oplossingen voor afwijkende waardes in vetzuren”, zegt Marissa van Ruler, die zich binnen VVB bezighoudt met onderzoek naar vetzuren. “Bij problemen met pensfermentatie en penswerking liggen rantsoenaanpassingen voor de hand. Zoals meer structuur voeren en het aandeel snelle energie verlagen. Bij te hoge nefa-waarden heeft de koe last van slepende melkziekte en helpt het verstrekken van propyleenglycol.”Een echte doorbraak zijn realtime-metingen van vetzuurpatronen en de juiste combinatie met andere koedataVeehouders kunnen met de resultaten van vetzuuronderzoek in melk sturen in hun voerstrategie en voorspellen dat een koe ziek wordt. “Het doel is sturen op hoge waardes aan DeNovo-vetzuren en lage nefa-niveaus in het bloed. Dat levert hogere gehaltes op en gezonde koeien”, zegt Barbano. “Zes dagen voordat klinische slepende melkziekte ontstaat, kun je dat al zien aan hogere nefa-niveaus. Daarmee kunnen veehouders eerder reageren en tijdig propyleenglycol geven, voordat de koe echt ziek wordt.”Uit Amerikaans onderzoek blijkt ook dat het patroon van DeNovo-vetzurengehaltes gelijkloopt met het patroon van vet- en eiwitgehaltes in de melk. “De grote uitdaging is om nieuwe voerstrategieën te ontwikkelen die zorgen voor een hoog en gelijkmatig niveau van DeNovo-vetzuren in de melk. Dat voorkomt ’s zomers melkvetdepressie en het geeft hogere en stabiele vet- en eiwitgehaltes.”Realtime-metingen nodig om diergezondheid te verbeterenOm nog nauwkeuriger te sturen op productie en gezondheid van koeien, moet je volgens Terpstra vaker melkmonsters van individuele dieren meten. “Metingen van melkmonsters om de vier of zes weken geven al een goede indicatie, maar vaak loop je achter de feiten aan. Door vaker te meten, neemt de bruikbaarheid van vetzuurpatronen als managementinstrument enorm toe. Daarom ontwikkelen we aanvullende infraroodtechnieken om ook real time metingen te realiseren, die ook voor de veehouder betaalbaar zijn.”_{Lees verder onder de foto.}Anne Gerben Terpstra bij het meetinstrument voor het bepalen van vetzuurpatronen. - Foto: ElmerPerkinHet slim combineren van data gaat volgens Terpstra in de toekomst de grootste innovatie opleveren. “Het draait om nieuwe verbanden door combineren van gehaltes aan inhoudsstoffen in de melk met voerdata en productiegegevens. Dat levert nieuwe inzichten op, waarmee veehouders samen met hun voeradviseurs en dierenartsen gericht kunnen sturen op verbetering van koegezondheid en technische resultaten. Het resultaat is een efficiëntere melkproductie met meer rendement voor de veehouder.”Meulenaar sluit zich daarbij aan: “Onze melkrobots verzamelen elke melking veel data en combineert deze met andere data. Hierdoor leveren ze betrouwbare en bruikbare attenties voor koemanagement.” In de VS is al meer ervaring met vertaling van melkgegevens naar managementmaatregelen om te sturen in de gewenste richting, zoals hogere gehaltes en gezondere koeien. “Het is zelfs zo dat de voerindustrie de kosten van intensievere melkmonstering op zich neemt om gericht effectieve voerstrategieën in te zetten”, zegt Terpstra.