‘Is Europees verbod op hormoonvlees terecht?’

Als ik in Amerika ben eet ik minstens één keer steak, want ik vind de biefstuk daar lekkerder dan hier. Biefstuk is er ook goedkoop. Dat komt mede doordat Amerikaanse koeien hormonen krijgen; die zorgen voor 10 tot 15% meer vlees per koe. In Europa zijn die hormonen verboden. Is dat terecht?In Amerika wordt veel rundvlees geproduceerd met behulp van hormonen. Om die reden wil de EU dat vlees niet importeren. Waar het hierbij om gaat, is of je van de hormonen in Amerikaans vlees ziek wordt. Er worden synthetische hormonen gebruikt maar ook gewone geslachtshormonen, dezelfde die een koe of een mens van nature in hun lijf hebben. Van die toegediende hormonen blijven restjes achter in het vlees. Het zijn wel kleine restjes; van het veel toegepaste hormoon bèta-estradiol -ook wel aangeduid als bèta-oestradiol-, blijft een paar miljardste gram per ons vlees achter. Ook bij andere hormonen betreft het minieme spoortjes. Ik beperk me verder tot estradiol omdat mensen daar aantoonbaar ziek van kunnen worden. Gigantische hoeveelheden estradiolEstradiol is een natuurlijk vrouwelijk hormoon, maar het is ook jarenlang verkocht als medicijn tegen botontkalking en andere ouderdomsziekten. Tien jaar geleden bleek dat het de kans op hartinfarcten en borstkanker vergroot. In het medicijn zitten wel gigantische hoeveelheden vergeleken met vlees; één tabletje bevat evenveel hormoon als 25.000 kilo Amerikaans rundvlees. In een Amerikaanse hormoonbiefstuk zit dus een onzichtbaar kleine hoeveelheid hormoon en het is de vraag of dat dezelfde schadelijke effecten heeft als de veel grotere hoeveelheden in hormoontabletten. Dan zouden we ook melk en eieren moeten verbieden, want een eitje of een pak melk bevatten van nature meer estradiol dan een Amerikaanse steak. Het komt in de melk doordat drachtige koeien stijf staan van het estradiol, net als zwangere vrouwen. Omdat koeien de hele zwangerschap door gemolken worden, zit er aardig wat estradiol in melk.Gevaren excuus voor protectionismeWetenschappelijk staat de EU met zijn verbod op hormoonvlees zwak. Canada, de Verenigde Staten en Australië vinden hormoonvlees veilig. De Wereldhandelsorganisatie heeft ze gelijk gegeven en de EU veroordeeld tot boetes van honderden miljoenen dollars. De zogenaamde gevaren van hormonen zijn tegenwoordig vooral een excuus voor Europees protectionisme.Amerikaans vleesvee wordt vaak met hormoon behandeld voor extra productie. Foto: Henk RiswickWetenschap moest wijken voor emotiesMaar zo is het niet begonnen. Het begon met DES, een synthetisch geslachtshormoon dat werd gebruikt als groeibevorderaar voor vee. Daarnaast werd het tussen 1950 en 1970 aan miljoenen zwangere vrouwen voorgeschreven om de kans op een miskraam te verkleinen. Het was bekend dat dat niet werkte, maar de verkoop ging gewoon door en de farmaceutische industrie verdiende er goed aan. In 1971 bleek dat meisjes die in de baarmoeder blootgesteld waren geweest aan DES, een vergrote kans hadden op vaginakanker en andere afwijkingen van de geslachtsorganen. Toen er ook nog eens DES werd aangetroffen in Italiaanse peutervoeding was de maat vol: Europa verbood de productie en import van hormoonvlees. Wetenschappelijk rammelde dat verbod, want om uit vlees de hoeveelheid DES binnen te krijgen die door zwangere vrouwen was geslikt, moest je dagelijks een miljoen kilo hormoonvlees eten. De wetenschap moest echter wijken voor de emoties. Het Europees Parlement zag een gelegenheid om te demonstreren dat het opkwam voor de burger, consumentenbonden en milieuactivisten konden zich ermee profileren en financieel kwam het ook goed uit, want het importverbod verkleinde de Europese vleesberg. Zo had ieder zijn redenen om een hormoonverbod te steunen. Respectabele belangen op het spelMaar net als bij het Europese verzet tegen gentechvoedsel staan er bij de strijd tegen hormoonvlees ook respectabele belangen op het spel. Het gebruik van hormonen ter vergroting van de vleesproductie is typerend voor een vorm van industriële landbouw en veeteelt waarin het alleen gaat om productie, omzet en winst. Dat leidt tot een niet-aflatende stroom van goedkoop eten, een belangrijke oorzaak van de vetzuchtepidemie. Ook kost vleesproductie veel water, vruchtbare grond, olie en gas, en het geeft veel uitstoot van broeikasgassen en milieuverontreiniging. Minder grijpbaar maar niet minder belangrijk zijn de verloedering van het landschap door agro-industrie, de verwording van levende wezens tot productie-eenheden en de marginalisering van boeren door machtige bedrijven.De strijd tegen hormonen in vlees is te vergelijken met de strijd tegen het uitsterven van de Zuid-Limburgse korenwolf. De korenwolf is een wilde hamster die bedreigd wordt door de aanleg van de A73-zuid. Van die hamster lig ik niet echt wakker, maar van de omzetting van Limburgs landschap in asfaltbeton wel. Vandaar dat ik sympathie heb voor de strijd tegen hormoonvlees. Maar hormoonvlees is slechts een stukje van het probleem, want zonder hormonen is massale veeteelt nog steeds schadelijk. De moderne vleesproductie is slecht voor onze buikomvang, ons klimaat en ons landschap. De beste remedie is om onze vleesconsumptie te halveren. Dan doen we iets voor milieu en klimaat zonder dat we allemaal vegetariër hoeven te worden. Mijn volgende Amerikaanse steak zal ik dus proberen te delen met iemand anders.Dit artikel is eerder verschenen in NRC Handelsblad op 19 maart 2011.