Herkauwer moet uit het verdomhoekje

Het beeld van de koe als ramp voor de planeet moet nodig worden bijgesteld. Dit was een van de centrale boodschappen op een wetenschappelijke conferentie in Brussel. Herkauwers zijn geen hooligans die het voor zichzelf en anderen verpesten, het zijn broodnodige hulptroepen, die qua uitstoot wel een beetje ingetoomd moeten worden.‘Ontmaskeren van nepnieuws over de veehouderij’ was misschien een goede subtitel geweest voor het eind vorige week gehouden congres over de rol van herkauwers in duurzame voeding. Bij het congres van de Belgische Academie van Wetenschappen en de International Dairy Federation (IDF) spraken geen professionele activisten, maar wetenschappers die hun sporen dubbel en dwars hebben verdiend in hun vakgebied, en ook medewerkers van bijvoorbeeld de wereldvoedselorganisatie FAO. Hun centrale boodschap was helder. De rundveehouderij moet zoeken naar wegen om de uitstoot van broeikasgassen te beperken, maar het is niet zo dat de veehouderij de grootste en meest problematische producent is van dit soort gassen. Ook is het niet waar dat als de mensheid veganistisch zou worden, de aarde en de mensheid daarvan per saldo zouden profiteren. Ook onwaar is dat de consumptie van vlees en zuivel tot meer sterfte leidt, zoals nogal eens wordt beweerd.Methaan krachtig, maar ook tijdelijkDe belangrijkste bron van methaanemissies vanuit de veehouderij zijn koeien en hun (drijf)mest. Het wordt vaak aangewezen als dé bron van ellende met broeikassen. Wetenschapper Frank Mitloehner van de Universiteit van Californië in Davis (op twitter actief als @GHGGuru) nuanceert dit sterk. “Mensen stellen de uitstoot van CO₂ en methaan vaak op één lijn, en zeggen er dan ook nog bij dat methaan 28 keer zo sterk is. Ze vergeten er dan wel bij te zeggen dat methaan in ongeveer 12 jaar weer grotendeels wordt afgebroken via natuurlijke processen in de atmosfeer. Dit heet hydroxy-oxidatie. Van de 558 miljoen ton methaan die jaarlijks wordt uitgestoten, slaat zo 551 miljoen ton weer neer op de bodem. Netto blijft dan 43 miljoen ton over. CO₂-uitstoot daarentegen – vooral veroorzaakt door de verbranding van fossiele brandstoffen – ‘maakt het glas steeds voller’. Planten nemen slechts een klein deel weer op. Mitloehner: “Laat niemand koeien met auto’s vergelijken als het gaat om uitstoot.” Nog een wijsheid: “Gebruik, als het om methaan gaat, nooit een wereldwijd gemiddelde.” Plaatselijke situaties zijn te verschillend, in het ene land domineert de persistente CO₂-uitstoot, in het andere land het sterkere, maar relatief kort levende methaan._{Lees verder onder de tweets.}How is methane different from CO2? Gradually declining methane emissions (-0.3%/year) in the atmosphere make no further contribution to global warming. Faster cuts in methane cause cooling, while any increase causes substantial warming. https://t.co/Pc82vyA60Vpic.twitter.com/4jZn0yMcap— Frank Mitloehner (@GHGGuru) 26 juni 2019How is methane different from CO2? Gradually declining methane emissions (-0.3%/year) in the atmosphere make no further contribution to global warming. Faster cuts in methane cause cooling, while any increase causes substantial warming. https://t.co/Pc82vyA60Vpic.twitter.com/4jZn0yMcap— Frank Mitloehner (@GHGGuru) 26 juni 2019KlimaatzorgenMilieukundige Michelle Cain van Oxford University bracht daar tegenin dat methaan in een situatie met klimaatzorgen wel kan zorgen voor een snelle verergering van al bestaande problemen, al is dat dan tijdelijk. Eén transatlantische vlucht veroorzaakt per persoon 2 keer zo veel uitstoot70% grond ongeschikt voor akkerbouwMitloehner erkent dat omschakelen naar een veganistisch menu wel enig effect heeft op de uitstoot van broeikasgassen. Per persoon bespaart dat ongeveer 800 kilo CO₂ per jaar. Maar deze besparing staat volgens hem in geen enkele verhouding tot andere opties. “Eén trans-Atlantische vlucht veroorzaakt per persoon 2 keer zo veel uitstoot.” In Europa en de VS komt 80% van de uitstoot van broeikasgas van fossiele brandstoffen.Areaal landbouwgrondEen belangrijker argument om niet af te zien van producten uit de dierhouderij, is dat de wereld daarmee het (voedings)potentieel van 70% van het benutbare areaal landbouwgrond links laat liggen (in Europa 40%), bij een nog altijd sterk groeiende wereldbevolking. Een kwart van het aardoppervlakte is droog land. Daarvan is slechts weer goed een kwart geschikt om iets op te verbouwen; en van dit areaal is slechts 30% vruchtbare akkerbouwgrond. De rest bestaat uit marginale gronden met grasachtige begroeiing. Alleen vee kan daar iets mee, want alleen herkauwers kunnen houtachtige cellulose omzetten tot producten als vlees en melk, waar de mens iets mee kan. ArmoedeDit onderstreepte ook Anne Mottet van de FAO. Zij wees erop dat meer dan 760 miljoen mensen wereldwijd leven in extreme armoede. Voor hun overleven zijn zij afhankelijk van juist hun vee. Mitloehner bracht daar tegenin dat het in deze gevallen vaak gaat om ‘onbenutte koeien’ (idle cows) met een lage productie en hoge uitstoot. Verhogen van hun productiviteit zou veel verbeteren, maar dat is niet altijd haalbaar. In een land als China zou dit volgens hem nog wel kunnen, ook bij varkens. Daar is bijvoorbeeld de biggensterfte enorm. Bij een varkensstapel van ruim 1 miljard (voor de komst van Afrikaanse varkenspest) belanden jaarlijks 400 miljoen biggen op de dump nog voordat ze zijn gespeend (de zogenoemde pre-weaning mortality). Echter, alvorens te wijzen op het begin van de productieketen, als het goed om de vinger te leggen bij de verspilling in rijke landen. Daar belandt 40% van de voeding – op het niveau van de consument, en net voor consumptie – nog in de vuilnisbak. _{Lees verder onder de foto.}Veel arme mensen zijn afhankelijk van vee. Helaas is dit vaak van een type dat tegenover de ongewenste methaanproductie een zeer lage productiviteit zet. - Foto: ANPDraai bij FAOTerug naar de voedselproductie. Daar bestaat volgens Mottet bij 10% van de mondiale graanconsumptie nog feed-foodconcurrentie, en kan dus nog iets meer grond worden benut voor humane consumptie. Toch blijft overeind dat de wereld het zonder veehouderij óók zonder heel veel broodnodige voeding moet stellen, zo maakte ze duidelijk. De FAO heeft op dit punt dus een behoorlijke draai gemaakt. Waar lange tijd de ideeën van Henning Steinfeld werden gevolgd (de schrijver van Livestocks Long Shadow) en de veehouderij werd afgeschilderd als een ramp voor de aarde, waait er nu een andere wind. Veel van de oude aannames over de veehouderij waren gebaseerd op verouderde en/of onvolledige gegevens, zo betoogden Martin Scholten (directeur Animal Sciences Group Wageningen) en zijn Franse collega Jean-Louis Peyraud (INRA). Herkauwers maken meer voedsel beschikbaar, ze bevorderen de bodemgezondheid, gaan erosie tegen en bevorderen de biodiversiteit. Wel moeten boeren, omwille van het klimaat, deels andere koeienrassen gebruiken, en ze moeten afzien van drijfmest.Nuance bij consumptie dierlijk voedselDe Canadese wetenschapper Andrew Mente (gezondheidswetenschapper aan de Universiteit van Hamilton, Ontario) toonde aan de hand van langjarige cohortstudies onder ruim 135.000 mensen aan, dat de consumptie van zuivel en ook roodvlees niet tot meer sterfte leidt dan de consumptie van andere voeding. Het probleem is niet de soorten vetten of andere stoffen in deze voeding, tenminste niet in de enkelvoudige producten. Een hogere zuivelconsumptie is zelfs goed voor hart en bloedvaten. Ook mogen mensen best wel iets meer vlees eten. Ze moeten echter verwerkte producten met transvetten, gezoete dranken, verwerkt vlees en geraffineerde granen en suikers vermijden, want de consumptie daarvan leidt wel tot een hogere voedingsgerelateerde sterfte.