‘Goed bemesten vergt meer kennis van veehouder’

Voor optimaal bemesten op melkveebedrijven is meer kennis nodig. Dat zegt Winfried Raijmakers, technisch commercieel manager van kunstmestfabrikant Yara.Voor optimaal bemesten op melkveebedrijven is meer kennis nodig van processen in de bodem, en van de verschillende manieren waarop drijfmest en kunstmest werken in bodem en gewas. Om te beginnen moet de beschikbare kennis beter worden toegepast. Juist een afgewogen combinatie van drijfmest en kunstmest levert een minimale nitraatuitspoeling op. En dat is van veel meer factoren afhankelijk dan alleen de keuze tussen drijfmest of kunstmest. Uit drijfmest spoelt minder nitraat uit dan gedacht, is een van de conclusies in een recent onderzoek van Wageningen UR. Dat onderzoek komt 28 november aan de orde op het Boerderij-symposium Kunstmest of dierlijke mest?Uitspoeling uit drijfmest lager dan gedachtOp grasland dat gemaaid wordt, is de uitspoeling van nitraat uit drijfmest lager dan tot nu toe werd aangenomen. Dat blijkt uit recent onderzoek van Wageningen Livestock Research (WLR) naar nitraatuitspoeling op grasland. Het (literatuur)onderzoek over nitraatuitspoeling is gedaan door WLR in opdracht van stichting Mesdag-Zuivelfonds NLTO, een stichting die onderzoek dat ten goede komt aan de melkveehouderij faciliteert. In het onderzoek is ook is gekeken naar uitspoeling bij weidegang. Daarbij geldt dat het management van de begrazing (denk aan de intensiteit en de periode) meer bepalend is dan de verdeling van de N-bemesting over drijf- en kunstmest. In mais is de kans dat de zogenoemde gebonden N alsnog verloren gaat groter dan op grasland. Mais heeft een veel kortere periode waarin het stikstof opneemt.In die conclusie kan ook Winfried Raijmakers, technisch commercieel manager van kunstmestfabrikant Yara, zich vinden. Maar het gaat hem veel te ver om dan te stellen dat drijfmest beter is dan kunstmest. Hij ergert zich eraan als er laat in de zomer drijfmest wordt uitgereden op grasland. “In veel van die situaties kun je niet volhouden dat dat verantwoord bemesten is. Voordat de stikstof uit die drijfmest beschikbaar is voor de plant is het groeiseizoen ten einde en kan gemineraliseerde organische stikstof in de herfst en de winter als nitraat uitspoelen.”Winfried Raijmakers is technisch commercieel manager van kunstmestfabrikant Yara. - Foto: Henk RiswickWaarom is dat geen verantwoord bemesten?“Laat ik vooropstellen dat dierlijke mest een prima product is, maar bij het vergelijken van mest en kunstmest verdwijnt vaak de nuance. Zolang er teveel aan mest is, blijft het toch voor een deel een afvalproduct dat geld kost om het af te voeren. Dat is zonde, omdat het in principe een mooie meststof is. Nu wordt het te vaak niet optimaal gebruikt, drijfmest op een slimme manier benutten op het bedrijf is nog veel lastiger dan kunstmest, vanwege de complexe en variabele samenstelling en de wijze van toepassing.”Maar uit een recent onderzoek in opdracht van het Mesdagfonds is een van de conclusies dat drijfmest minder uitspoeling kan geven dan kunstmest?“Het risico is volgens dat rapport kleiner dan gedacht en dan ook in enkele specifieke situaties, zoals bij aanwending op gemaaid grasland aan het begin van het groeiseizoen. Het onderzoek is gebaseerd op literatuuronderzoek over proeven die voor een belangrijk deel in het buitenland zijn uitgevoerd. Dan vraag ik me toch af hoe relevant de conclusies zijn voor de zeer specifieke Nederlandse situatie. Duidelijk is dat bestuurders graag meer dierlijke mest willen gebruiken. Logisch vanuit de veehouderij, maar daar hoort wel een open onderzoeksvraag bij. Anders is dat een gevaarlijke ontwikkeling.”Waarom is dat een gevaarlijke ontwikkeling?“Nederland heeft een heleboel grondsoorten met verschillende eigenschappen. Daar komt bij de invloed van het klimaat en bovenal het bemestingsmanagement. Het onderzoek dat nu is gepresenteerd zou een discussiestuk moeten zijn voor meer onderzoek. Met de kennis van nu moet je drijfmest vroeg toepassen om er het hele groeiseizoen van te profiteren. Ook moet je slimme combinaties maken van drijfmest en kunstmest. Het gaat er voor de melkveehouder om dat hij voldoende goed ruwvoer van zijn grond haalt en niet hoe hij zo veel mogelijk mest kan gebruiken. Krachtvoer neemt anders de plaats in van kunstmest en uitspoeling neemt toe. Bemestingsadvies schiet nu vaak tekort. Zeker als in de afweging voor bemesten in juli en augustus vooral gekeken wordt hoeveel er nog in de mestkelder of silo zit. Investeer liever in opslag.”‘Bemestingsadvies schiet nu vaak tekort, zeker als in de afweging voor bemesten in juli en augustus vooral gekeken wordt hoeveel er nog in de mestkelder of silo zit’ Het advies over bemesting schiet tekort?“Zeker in de melkveehouderij kan dat op veel bedrijven beter. Melkveehouders en adviseurs zijn toch in de eerste plaats bezig met de koeien en veel minder met graslandmanagement en bemesting. Er wordt vooral gekeken naar het rantsoen. Het is al gauw een ingewikkeld verhaal over mest en kunstmest en dat heeft bij veel boeren te weinig prioriteit. Het bemestingshandboek telt zowat 200 pagina’s, dat moet veel simpeler.”Hoe dan?“Veel winst is te halen door het gebruik van bemestingsprogramma’s en apps. In de akkerbouw zijn ondernemers daar al veel meer mee bezig. Daarvoor zijn we ook als kunstmestindustrie en -distributie, verenigd in Meststoffen Nederland, aan zet. Vanuit Yara bieden we hulpmiddelen als apps, de N-Sensor en N-Tester evenals diverse praktijkprojecten, onder meer samen met Wageningen UR en LTO. Voor de melkveehouderij is er de website RE-gras. Die is ontwikkeld door het NMI (Nutriënt Management Instituut). Dat is ook de basis voor onze GrassN-app. Het bepaalt het optimale strooimoment voor kunstmest in het voorjaar. Het houdt rekening met een groot aantal factoren inclusief grondsoort, bodemvruchtbaarheid en weersverwachting. Maar het houdt ook rekening met het productiedoel van het gras, zodat een optimaal ruweiwitgehalte wordt gerealiseerd. Daar gaat het om. Dit hebben we uitgebreid naar het hele groeiseizoen. Een op zich ingewikkeld verhaal vertalen naar de praktijk. Met de app heb je met een paar kliks een goed bemestingsadvies. Dan benut je grond en stikstof optimaal. ”Waarbij een kunstmestfabrikant ook kunstmest wil verkopen.“Ja natuurlijk. Maar dat is wat anders dan een maximale hoeveelheid verkopen. Ook voor onze eigen toekomst gaat het om duurzaam kunstmestgebruik, niet om maximale hoeveelheden. Wij streven juist naar meer met minder, dus maximaal rendement. Dat geldt ook voor drijfmest. Maximaal mest of kunstmest mag geen doel op zich zijn, maar zijn middelen om optimaal te bemesten. Dit ten gunste van landbouw, milieu en maatschappij.”In de huidige derogatie geldt een norm voor stikstof uit dierlijke mest van 250 of 230. Dat kan best omhoog stelt onder meer het Mesdagfonds, LTO en NMV. Kan dat omhoog?“Zo’n getal van 250 of 230 is natuurlijk arbitrair. Er zijn zeker bedrijven en omstandigheden te vinden waar een gift van 280 of wie weet zelfs wel 350 kilo stikstof uit drijfmest zonder extra uitspoeling mogelijk is, als het maar door het gewas wordt opgenomen. Dan moet je wel veel meer gaan meten. De KringloopWijzer is een mooie opstap. Generiek optrekken van de grens gaat niet werken. Dan blijken boeren aan het eind van de zomer nog meer mest over te houden.”Raijmakers is het niet een op een eens met de conclusies die in het onderzoeksrapport van Wageningen UR voor het Mesdagfonds zijn getrokken.“Wat mij betreft moet de stelling zijn dat drijfmest weinig nitraatuitspoeling hoeft te geven als het maar goed gebruikt wordt. Dat geldt overigens ook voor kunstmest. Dat betekent voor de eerste en tweede snede gras maximaal drijfmest aanwenden, dan profiteer je maximaal van de mineralisatie van de organische stikstof. Verder is het een kwestie van finetunen met kunstmest. In die zin is het zwavelverhaal een mooi voorbeeld. Aanvullen van zwavel is belangrijk geworden omdat de aanvoer vanuit de lucht terugliep. In het voorjaar is zwavel in dierlijke mest nog niet gemineraliseerd en onvoldoende beschikbaar in de bodem. Dat is relatief simpel. Stikstof goed verdelen over het seizoen is veel ingewikkelder.‘Met specifieke normen op basis van resultaten ga je hoge efficiency belonen. In die zin zijn er overeenkomsten tussen kunstmest en krachtvoer’De truc is dat je moet weten waarmee je mee bezig bent. En daar ligt nog een enorme taak voor de sector. Ga lobbyen voor differentiatie. Met specifieke normen op basis van resultaten

ga je hoge efficiency belonen. In die zin zijn er overeenkomsten tussen kunstmest en krachtvoer. Beide heb je nodig en is de juiste balans bepalend voor een optimaal resultaat. Het is veel te kort door de bocht om het mestoverschot op te lossen over de rug van kunstmest.”Symposium Kunstmest of Dierlijke mest?Op de hoogte blijven van de mogelijke gevolgen over vervangen van drijfmest door kunstmest? Boerderij organiseert in samenwerking met de stichting Mesdag Zuivelfonds het Symposium Kunstmest of Dierlijke mest? Meld u hier aan voor het symposium.Tijdens dit symposium presenteert onderzoeker Herman de Boer onder meer een toelichting op zijn onderzoek voor het Mesdag Zuivelfonds. Het programma begint om 13.00 uur in de Wageningsche Berg en is als volgt:Opening door Martin Scholten, directeur Animal Science Group van Wageningen UR en Jan Vullings, hoofdredacteur van Boerderij;Herman de Boer, het onderzoek en onderbouwing van de resultaten;Lubbert van Dellen van het MesdagFonds over de vertaling van de resultaten naar de praktijk;Winfried Raijmakers van kunstmestfabrikant Yara gaat in op efficiënter gebruik van kunstmest;Klaas de Jong, COO van Royal A-Ware, gaat in op de betekenis van het rapport voor melkveehouders;Plenaire discussie en afsluitende borrel.