Drukte op Utrechtse grondmarkt

De provincie Utrecht kent een grote verscheidenheid aan grondgebruikers en verpachters. De hoge gronddruk leidt lokaal tot zeer hoge pachtprijzen.Utrecht is een provincie met grote contrasten. Een sterke verstedelijking met infrastructuur en groeikernen, maar ook uitgestrekte (veen-)weidegebieden en natuurlandschappen als de Utrechtse heuvelrug.Nagenoeg alle grondsoorten die Nederland kent komen hier voor; er zijn gebieden met veen en moer in het westen, gronden met klei en/of veen in het zuiden en zandgronden in het westen en noorden van de provincie.Zicht op agrarische grond vanaf de Lekdijk van Schalkwijk naar Lopik. Een typisch landschap voor het westen en zuiden van de provincie Utrecht.In deze verscheidenheid van gronden en landschappen telt de provincie in 2019 ruim 2.300 bedrijven met cultuurgrond. Daarvan zijn ruim 1.600 bedrijven met rundvee, 200 bedrijven met akkerbouw en 360 bedrijven met tuinbouw in open grond. Vooral de Kromme Rijnstreek staat bekend om de kersen- en fruitteelt. Melkveebedrijven zijn wat kleiner in omvang dan het gemiddelde van Nederland.Kijkend naar de cijfers rondom grondgebruik is Utrecht juist een vrij gemiddelde provincie. Het percentage eigendom en pacht is een fractie hoger dan het gemiddelde van Nederland, maar de verschillen zijn minimaal. Wel valt op dat er bijna net zoveel kortlopende geliberaliseerde pacht is als reguliere pacht.Reguliere pacht is als pachtvorm een sterfhuis en niet alleen in UtrechtNet als in andere provincies nemen de vrije pachtvormen toe, terwijl reguliere pacht onder druk staat. “Een sterfhuis”, typeert Lodewijk Punt, rentmeester bij Het Schoutenhuis, deze pachtvorm en niet alleen in Utrecht. Punt merkt vanuit de landgoederen veel interesse in kortlopende geliberaliseerde pacht.Zijn kantoor verzorgt de formaliteiten rondom eigendom en pacht voor een aantal grotere landgoederen. “Ik schat dat de helft van deze gronden inmiddels via die pachtvorm gaat.” Erfpacht is vaak geen optie vanwege vervreemding voor de Natuurschoonwet waarmee fiscale voordelen zouden vervallen.Natuurlijke regio’sUtrecht kent een scala aan grote en kleine verpachters van grond. Verzekeringsmaatschappij a.s.r. heeft circa 1.100 hectare, met name in het westen van de provincie. Daarvan is 45% verpacht en 33% in erfpacht uitgegeven. De organisatie verwacht een blijvende en zelfs toenemende druk op de grondmarkt in de kleine maar volle provincie.Voor Fagoed behoort Utrecht met circa 100 hectare samen met Limburg tot de provincies met de minste hectares landbouwgrond die worden verpacht. Verder is de provincie Utrecht één van de grotere verpachters van agrarische grond maar dat areaal is wel kleiner dan 10 jaar geleden.Zoals overal is er een aantal terreinbeherende organisaties als Staatsbosbeheer, Natuurmonumenten en Utrechts Landschap die grond verpachten aan veehouders, akkerbouwers en andere grondgebruikers.Stoppende melkveehouders kiezen vaak voor verpachten; het brengt meer op dan verkoop van grondTyperend voor Utrecht zijn de vele landgoederen in de natuurrijke regio’s in met name het noorden en oosten van de provincie. Bekende namen zijn Den Treek en De Boom, beide gelegen in Leusden.Ook zijn er verspreid over de provincie kerkelijke instellingen die grond verpachten. Leon Wennekes, rentmeester/makelaar bij Agrivesta Wennekes, ziet dat stoppende melkveehouders vaak kiezen voor verpachten. “Het is een rekensom, het brengt meer op dan verkoop van grond.”Een opvallende speler is de Ridderlijke Duitsche Orde; een van oorsprong ridderorde die sinds de 13e eeuw in Utrecht zetelt. Deze ridderorde bezit zo’n 1.500 hectare in Nederland waarvan enkele honderden hectares in Utrecht. Dat is vooral in het westelijke deel.Ondanks dat de naam een traditioneel beleid zou vermoeden, is dat volgens rentmeester Punt zeker niet het geval. “Het is juist een zeer dynamische organisatie die zeer actief is op de grondmarkt.” Er worden regelmatig gronden verworven die meestal in erfpacht worden uitgegeven.Grote gronddrukDoor alle activiteiten op een beperkte oppervlakte zien bevraagde makelaars en rentmeesters een grote gronddruk. In de provincie zijn 3 regionormen voor reguliere pacht van toepassing: in het westen en zuiden het Holland/Utrechts weidegebied en in het oosten het Rivierengebied. In het noordoosten zit nog een klein stukje Centraal veehouderijgebied.De maximale pachtprijzen voor 2020 zijn respectievelijk € 714, € 660 en € 448 per hectare; alleen de laatste ligt een stuk onder het gemiddelde van Nederland. In alle regio’s liggen de prijzen € 70 tot € 90 per hectare lager dan vorig jaar. Dat is een hardere daling dan het gemiddelde in Nederland (€ 46 per hectare).Goede geschikte grond is een probleem, daar worden dus hoge prijzen voor betaaldBij de vrije pachtprijzen is de hoogte ervan sterk afhankelijk van de regio. In het veenweidegebied worden relatief de laagste prijzen betaald en is € 1.000 tot € 1.200 per hectare al heel wat. Prijzen liggen ook wel eens onder de € 1.000. Dit zijn gronden waar alleen weidebouw mogelijk is.Het andere uiterste zijn de gronden voor fruitteelt in de regio Kromme Rijn. Daar zijn pachtprijzen tot € 2.500 per hectare geen uitzondering. “Goede geschikte grond is een probleem. Daar worden dus hoge prijzen voor betaald”, ziet Wennekes.Het zijn meerjarige afspraken voor pacht korter dan 6 jaar die wel kunnen worden verlengd. “Zeker in dat gebied is de druk op de grond hoog, ook vanuit andere sectoren.”Pacht landbouwgrond in de provinciesIn een serie artikelen behandelt Boerderij de situatie rondom pacht in de provincies. Dit keer is de provincie Utrecht aan de beurt. De verhouding tussen de diverse pachtvormen zoals reguliere pacht, erfpacht of geliberaliseerde pacht is voor een deel afhankelijk van onder andere historie en landbouwstructuur. Elke provincie heeft een eigen gronddynamiek en specifieke kenmerken met bijbehorende prijzen voor pacht van grond.