Dit zijn de mogelijkheden voor monomestvergisting

Monomestvergisters maken opgang, maar de aantallen zijn nog beperkt. Veehouders kunnen meedoen met Jumpstart of zelf een project beginnen.Mest vergisten in een monomestvergister staat sinds enkele jaren in de belangstelling, vooral te danken aan coöperatie Jumpstart van FrieslandCampina. Als alternatief voor de grotere co-vergisters draaien deze installaties in principe altijd op bedrijfsniveau en op 100% drijfmest.Jumpstart is vooral bedoeld om te helpen bij aspecten rondom subsidies, vergunningen en afspraken met leveranciers. Ook neemt het een deel van het risico weg doordat deelnemers een korting krijgen als de performance niet wordt gehaald. De financiële afspraken lopen rechtstreeks tussen leverancier en veehouder. Wel of niet meedoen met Jumpstart maakt in beginsel geen verschil voor de financiële haalbaarheid van een project.In 2017 zijn in het kader van Jumpstart speciale SDE-tickets (tender monovergisting) gemaakt van 8,8 (hernieuwbaar gas) of 12 cent (stroom via warmtekrachtkoppeling of WKK) per KWh voor een periode van twaalf jaar. Buiten deze tickets is het voor vergisters moeilijk om te concurreren tegen zon en wind, aldus Harm Wientjes, specialist mestverwerking bij DLV Advies._{Lees verder onder foto}Monomestvergisters zijn relatief compact en gericht op het vergisten van alleen drijfmest op het eigen bedrijf. Er zijn meerdere aanbieders maar in grote lijnen werken de systemen hetzelfde. Een overeenkomst is dat het zonder subsidie financieel niet uit kan. - Foto: Bert JansenSubsidiemogelijkhedenInvesteringen in duurzame energie kunnen zonder subsidie niet renderen. Veruit de belangrijkste is SDE+. In totaal zijn er sinds 2013 bij RVO ruim 150 SDE+-subsidies voor monovergisters aangevraagd. De meeste zijn de ruim 100 aanvragen vanuit Jumpstart. Per september 2020 zijn in totaal 31 projecten gerealiseerd.SDE+ is inmiddels overgegaan in SDE++. Daarbij ligt de nadruk op het reduceren van CO₂. De eerste aanvraagronde loopt van 24 november tot en met 27 december. Ook de nieuwe SDE staat open voor mestvergisting, maar Wientjes heeft er een hard hoofd in of monovergisters met WKK voldoende reduceren om in aanmerking te komen.Daarnaast had een aantal provincies een POP3-subsidie voor innovaties, ook onder de regeling voor jonge landbouwers. Deze is niet voor de vergister zelf, maar voor bijvoorbeeld innovatieve nabewerking van het digestaat. POP3 is gestopt en wordt onderdeel van het nieuwe GLB-NSP, waar ook het Gemeenschappelijk Landbouwbeleid onderdeel van is. De kans is klein dat er subsidiemogelijkheden voor vergisters komen. Dat geldt ook voor ondersteuning vanuit het nationaal programma Regionale Energietransitie (RES).Vergistingsrendement is bepalendVergisting is een proces waarbij bacteriën onder zuurstofloze omstandigheden organische stof afbreken tot methaan (CH₄) en kooldioxide (CO₂). Het opgewekte biogas is op te werken tot groen gas en bruikbaar op het eigen bedrijf of voor levering in het aardgasnet. Via een WKK-koppeling is het om te zetten in elektriciteit. De warmte die vrijkomt, is beschikbaar voor andere processen als zuivelverwerking of indikken van mest. Dat bepaalt mede de economische haalbaarheid, net als voordelen in de mineralenboekhouding.
Het belangrijkste is een voldoende hoog vergistingsrendement. Jumpstart streeft naar een gasproductie van 86% van het berekende maximum. Het rendement hangt onder andere af van de instellingen van de installatie, zoals de passagesnelheid. Ook de samenstelling van de mest en klimaatomstandigheden spelen een rol.Technische problemenSinds de tender monovergisting zijn de meeste SDE+-subsidies voor Jumpstart beschikbaar. De ambitie van 1.000 installaties destijds bij de start is echter nog heel ver weg. Er draaien nu 12 installaties en er zijn er 10 in aanbouw. Ook zijn 18 tickets op naam gezet dus die worden de komende tijd wel gerealiseerd. “De fosfaatregelgeving en de stikstofdiscussie zijn daar zeker een oorzaak van”, zegt projectleider Ynte de Vries. Ook waren er in het begin nog technische problemen met de installaties, met name rondom het inregelen om een maximaal vergistingsrendement te krijgen. Dat is volgens hem nu geen issue meer.Jumpstart werkt samen met drie leveranciers: Biogas Plus, Biolectric en Host. De werking is grotendeels gelijk; verschillen zitten in de minimaal benodigde bedrijfsomvang en het type geproduceerde energie (elektriciteit of groen gas). In eerste instantie waren er mogelijkheden om te leasen. “Maar gaandeweg bleken veehouders liever zelf in een installatie te investeren. Er is bij de banken voldoende vertrouwen dat ze het ook financieren.” Biolectric en Host bieden mogelijkheden voor huurkoop aan. De veehouder krijgt dan een vergoeding voor geproduceerd gas.De gegarandeerde SDE-tickets voor Jumpstart zijn nog maar korte termijn bruikbaar, dus geïnteresseerden moeten snel aanhaken. De Vries verwacht wel dat het project ook onder SDE++ door zal gaan. “Het draagt bij aan de duurzaamheidsdoelstellingen en daarom blijft FrieslandCampina actief op dit vlak.”Meer keuzevrijheidOorspronkelijk was Jumpstart een ketenbreed plan, maar uiteindelijk neemt alleen FrieslandCampina eraan deel. Veehouders van een andere zuivelafnemer moeten daarom zelf een traject met een leverancier van installaties starten. Ze kunnen daarbij ondersteuning zoeken bij een gespecialiseerd adviesbureau. Het voordeel van een eigen project is dat er meer keuzevrijheid is; veehouders kunnen ook gaan voor een grotere installatie eventueel in een samenwerking met de leverancier. Daarbij zijn ook huurkoop-constructies denkbaar. Een idee is dat clusters van bedrijven samen een vergister exploiteren, door deze met leidingen aan elkaar te verbindenEen alternatief is dat de leverancier eigenaar blijft van de installatie, en alle uitgaven en inkomsten voor eigen rekening houdt. De veehouder krijgt dan een vergoeding voor de grond en de aangeleverde mest. Zo heeft Host een aantal installaties draaien bij melkveehouders. Adviseur Bert Olde Keizer: “Dit zijn wel grotere veehouders, vanaf 400 melkkoeien is dat bij ons interessant.” Hij ziet dat sommige veehouders niet zelf willen of kunnen investeren, maar waar wel een interessante businesscase is te maken. Olde Keizer benadrukt wel dat niet alle bedrijven en locaties geschikt zijn; bepalend zijn onder andere kosten voor stalaanpassingen en het pompen van groen gas in het aardgasnetwerk.Investering is terug te verdienenTwee voorbeelden maken inzichtelijk hoe het verdienmodel eruit kan zien, mits de installatie optimaal draait en de capaciteit wordt benut. Het is gebaseerd op twee deelnemers aan Jumpstart.

Bedrijf met 450 koeien, 14.000 ton mest per jaar, productie van groen gas.
• Investering in vergister en randapparatuur: € 1 miljoen.
• Kosten voor onderhoud en exploitatie: € 70.000 per jaar.
• Inkomsten groen gas: € 275.000 per jaar.
• Terugverdientijd circa 5 jaar.

Bedrijf met 200 koeien, 6.000 ton mest per jaar, productie van stroom.
• Investering in vergister en randapparatuur: € 280.000.
• Kosten voor onderhoud en exploitatie: € 18.000 per jaar.
• Inkomsten uit stroom en warmte: € 53.000 per jaar.
• Terugverdientijd circa 8 jaar.Bewerking in clustersDe zoektocht naar de inzet van vergisting bij de doelen rondom klimaat en energie gaat door. Daarbij ontstaan ook nieuwe initiatieven. Zo ziet adviesbureau Ekwadraat kansen voor het bewerken van dagverse mest in clusters. Het idee is dat clusters van bedrijven samen een vergister exploiteren, door deze met leidingen aan elkaar te verbinden. De groengasopbrengst van dagverse mest ligt al gauw 40% hoger vergeleken met opgeslagen drijfmest. Met deze extra baten worden de benodigde stalaanpassingen en mestleidingen gefinancierd. De overgebleven emissiearme mest gaat via een retourleiding terug naar de bedrijven.Ekwadraat heeft in opdracht van de Gemeente Staphorst de financiële haalbaarheid van dit concept in kaart gebracht. “Uitgaande van de financiële uitgangspunten van de SDE-regeling 2020 is het concept financieel haalbaar”, aldus adviseur Klaas de Jong. In de businesscase wordt ervan uitgegaan dat veehouderijen de mest kosteloos via mestleidingen laten afvoeren en het digestaat om niet retour ontvangen.