Bel Leerdammer en boeren steeds meer vervreemd

De relatie tussen de Bel Groep en de Nederlandse boeren is al jaren moeilijk. Verhitte vergaderingen, zich geïntimideerd voelen en rechtszaken tekenen de verhouding. De versnelde verfransing helpt niet.Tussen Bel Leerdammer en de kleine 1.100 Nederlandse leveranciers botert het niet, al jaren niet. Dat hindert het bedrijf. De meest sprekende bewijzen van de onderlinge strubbeling zijn de terugkerende geschillen over de melkprijs – geschillen die worden uitgevochten tot in de rechtszaal. Daarnaast slaagt Leerdammer er niet in om de gewenste slagen te maken met VLOG-melk en kaas en worstelt het Franse moederbedrijf met de aansturing van de Nederlandse productiebedrijven. De ene na de andere manager ruimt het veld, overigens zonder dat genoemde problemen worden opgelost. Het hoofdkantoor in Schoonrewoerd communiceert eigenlijk uitsluitend per mail op vragen.Nog steeds is de melkprijs een zeurende kwestie. Een uitspraak in hoger beroep over de melkprijs in de jaren 2011-2015 kan nog gemakkelijk een jaar op zich laten wachten, is de inschatting van advocaat Dinant te Biesebeek. Tot chagrijn van de inmiddels bijna 500 deelnemende leveranciers. Lag eerst de focus vooral op de Leerdammer-prijs ten opzichte van de Nederlandse concurrentie (het onderwerp van bovengenoemde rechtszaak), nu voedt het grote verschil tussen de Franse en de Nederlandse melkprijzen bij Bel de onvrede bij de Nederlandse leveranciers. Hun Franse collega’s beuren, gerekend naar vet- en eiwitgehaltes, 3 tot 4 cent per kilo melk meer dan hun Nederlandse collega’s. Het is een geschilpunt dat Bel desgevraagd erkent, maar niet van plan lijkt om aan te passen. Franse meerprijsDe Franse meerprijs is volgens de Bel Groep te verklaren uit het feit dat het bedrijf van de Franse melk ‘een grote variëteit aan kazen (harde kaas, verse kaas en smeltkaas) produceert, wat de valorisatie van de melk via verschillende merken (La Vache qui rit, Babybel, Kiri, Boursin) wat gemakkelijker maakt, terwijl Bel in Nederland alleen harde kaas produceert en ook sterk afhankelijk is van de markt voor room- en wei-noteringen’. Andere discussiepunten betreffen zaken als dierenwelzijn, duurzaamheid en een dreigend opstalverbod per 2025. Het gaat met name niet goed op de punten van communicatie en vertrouwen^{Hans Puttenstein, voorzitter van Leveranciersvereniging Leerdammer Collectief (LVLC)}Hoe belangrijk deze kwesties ook zijn, de oorzaak van alle sores lijkt elders te liggen en dat betreft de slechte relatie tussen het management van Bel/Bel Leerdammer en de Nederlandse boeren. “Het gaat met name niet goed op de punten van communicatie en vertrouwen”, zegt voorzitter Hans Puttenstein van Leveranciersvereniging Leerdammer Collectief (LVLC) – een club die is opgericht om samen sterker te staan tegenover Bel. Individuele leveranciers zeggen hetzelfde. Op de druk bezochte avonden van het collectief in de voorbije paar jaren was de slechte relatie met de onderneming ook steeds de achtergrondtoon. De leveranciers en Bel Leerdammer vertrouwen elkaar niet (meer), communiceren steeds moeizamer en lijken meer en meer in een vechtrelatie te belanden. De uiterst moeizame totstandkoming van een nieuwe melkprijssystematiek en de eveneens moeizame afronding van een juridische procedure over de melkprijs in de voorbije jaren helpen weinig om de spanning te verminderen. Verfransing van bedrijfsaansturingWat ook niet lijkt te helpen, is dat Bel Leerdammer een steeds minder Nederlands gezicht krijgt. Niet dat de relatie tussen boeren en de gewezen baas van Bel Leerdammer Joost van de Hoogte zo geweldig was (en met opvolger Jos Kok kreeg men de kans niet om een relatie op te bouwen). Toch was er iemand om tegenaan te praten en mee te overleggen. De indruk bestond dat er ook nog iets van een eigen beleid werd gevoerd bij Bel Leerdammer. Die fase lijkt voorbij. De rapportagelijnen lopen meer en meer direct naar Suresnes sur Seine, de voorstad van Parijs waar het hoofdkantoor van de Bel Groep staat. Na het vertrek van Jos Kok is niet helemaal duidelijk wie de hoogst geplaatste Nederlander is, maar misschien doet dat er ook niet veel toe. De hoogste operationele directeur moet verantwoording afleggen aan een ‘platform director’ in Parijs. Manager melkaanvoer Theodoor Bos, die de relatie met de boeren moet onderhouden, zit in hetzelfde schuitje. Hij rapporteert aan Simon Bonnet, chef melkintrek voor de hele Bel Groep. Oudgedienden onder de veehouders, die de Wessanen-tijd nog hebben meegemaakt, herinneren zich dat de sfeer in 2002, bij de overname van Leerdammer door de Bel Groep, heel anders was. Men wilde er samen iets moois van maken, zo herinneren ze zich de beloften van de nieuwe Franse eigenaren. Bel Groep is ruim 150 jaar oud Frans familiebedrijfDe geschiedenis van de Bel Groep begint in 1865, wanneer Jules Bel een kaashandel begint in de Franse Jura. In 1921 deponeert zoon Léon het merk ‘La Vache qui rit’. In 1937 komt schoonzoon Robert Fievet aan het roer. Vanaf dan is steeds een Fievet de baas. De huidige CEO is Antoine Fievet. De Fievets zijn minder gefortuneerd dan de Besniers (eigenaar van Lactalis), maar hebben volgens het blad Challenges zo’n 60% belang in de Bel Groep en behoren daarmee tot de top zes rijksten in de Franse agrovoeding.

De Bel Groep is actief in ruim 120 landen. Eigen melkpools heeft de onderneming in een beperkte groep landen: Frankrijk (400 miljoen kilo), Nederland (740 miljoen, waarvan zo’n twee derde voor het merk), Portugal/de Azoren (185 miljoen kilo), Marokko (50 miljoen kilo), de VS, Slowakije en ook Oekraïne. Volgens Bel zelf gaat het om in totaal zo’n 2 miljard kilo. In Frankrijk zijn de leveranciers verenigd in een leveranciersvereniging, de APBO. Hiermee worden als enige jaarlijks melkprijsafspraken gemaakt.

De onderneming specialiseert zich in kaas: in Frankrijk, Marokko en deels de Azoren worden vooral zachte kazen gemaakt, in Nederland worden halfharde kazen gemaakt in Schoonrewoerd en Dalfsen. Leerdammer waardevolste Nederlandse kaasmerkDat gevoel resoneert niet meer bij veel leveranciers. Van het management in Schoonrewoerd krijgen ze het gevoel dat ze eigenlijk blij moeten zijn dat de Bel Groep nog geld wil investeren in Nederland, dat het sneller en beter kan op gebied van verduurzaming en dat de kostprijs te hoog is. Dat steekt. Goed ingevoerde Leerdammer-boeren weten dat nog steeds behoorlijk wordt verdiend met de productie van Leerdammer kaas. Concurrenten in de zuivel hebben dezelfde inschatting. Bel zelf doet er geen uitspraken over. Leerdammer geldt echter nog altijd als het waardevolste Nederlandse kaasmerk. De melkprijs blijft de laatste jaren echter iets achter. Dat hindert leveranciers bij bankfinancieringen. Leerdammer zit niet meer in de top drie van de beste Nederlandse betalers. Vorig jaar betaalde Bel Leerdammer volgens Boerderijeen contante melkprijs van maximaal € 37,36 per 100 kilo. De gemiddeld betaalde prijs lag iets lager. In Frankrijk betaalde Bel de eigen boeren toen gemiddeld € 39,50 per 100 kilo. Dit meldt het bedrijf zelf op zijn website. Deze hogere prijs wordt betaald voor melk die naar Nederlandse begrippen slechts zo’n 80% vol is, want afgerekend bij een standaard vetgehalte van 3,8% en eiwitgehalte van 3,2%. De Nederlandse prijs gold bij 4,41% vet en 3,47% eiwit. Dat geeft een werkelijk prijsverschil van zo’n 4,5 cent per kilo. Daarbij zijn de producteisen vrijwel hetzelfde qua duurzaamheid, weidegang en dierenwelzijn. Bel erkent dat er een duidelijk uitbetalingsverschil bestaat, maar stelt dat de Franse melkprijs geldt voor een gelimiteerd volume en beter is te verwaarden. _{Tekst gaat verder onder de foto‘s}
Bel Leerdammer heeft bijna 1.100 leveranciers, met name in de vier provincies Zuid-Holland, Utrecht, Gelderland en Overijssel. Al zijn veel leden kritisch, er bestaat wel een soort Leerdammer-gevoel. - Foto: Herbert WiggermanLeerdammer kazen in het pakhuis. Leerdammer kazen worden vooral over de grens verkocht, waarbij Duitsland nog altijd een van de belangrijkste exportmarkten is. De Nederlandse afzet is vrij klein. - Foto: Bel LeerdammerBrief van Nederlandse Bel-boeren aan CEO Antoine FievetDe Nederlandse Bel-boeren leggen zich hier niet bij neer en hebben een gesprek aangevraagd met hoogste directeur Antoine Fievet. Een reactie is er nog niet. Het verschil in behandeling doet temeer pijn omdat Bel kwalitatief ook niet met één maat lijkt te meten. Voor de productie van onder meer Baby Bel-smeltkazen wordt ook Marokkaanse melk gebruikt, waarvoor niet de EU-kwaliteitsnormen gelden, zo wordt binnen Bel toegegeven, en dan wordt Nederlandse melk – met zo’n 740 miljoen kilo het grootste individuele volume van alle melkpools van Bel – als in feite ondermaats aangemerkt. Dit komt bovenop andere irritatiepunten. Zo legt Bel in Europa de lat hoog qua dierenwelzijn. Het dierenwelzijnsstatuut is opgesteld in samenwerking met het Amerikaanse Compassion in World Farming (CiWF). Buiten Europa, bijvoorbeeld Marokko, lijkt de Bel Groep toegeeflijker. Tegen deze achtergrond wordt ook geprikkeld gereageerd op het feit dat de Bel Groep coronasteun van de Franse overheid heeft afgewezen en recent een hoge halfjaarwinst rapporteerde (€ 105 miljoen nettowinst op een omzet van € 1,7 miljard), en dan toch klaagt dat de Nederlandse melk duur is.Veel leveranciers vinden het ondanks alles lastig zich openlijk uit te spreken. Individueel vrezen ze strafmaatregelen bij te veel kritiek. In gezamenlijk verband – een collectieve juridische procedure of optreden via de LVLC – durven ze meer. Bel Groep wil trends niet missenNet als andere Franse zuivelbedrijven zit de Bel Groep ook op het vinkentouw om de ontwikkeling richting veganistische zuivel niet te missen. Daarom nam het afgelopen voorjaar een belang van 80% in het Franse ‘All-in-foods’. Dit Bretonse bedrijf is sinds 2013 actief in de productie van veganistische ‘zuivel’, maar kreeg de voedingstrends de laatste jaren steeds meer mee. Eerder al, in 2015, kondigde de Bel Groep aan om verder te willen diversificeren richting gezonde snacks met ook fruit en andere plantaardige ingrediënten. De kernactiviteit blijft de productie van kaas uit koemelk.
De koers per aandeel Bel schommelde dit jaar op de beurs van Parijs tussen € 246 in maart en € 320 begin augustus.