Varkenshouderij

Achtergrond

Beren en zeugen: mengen of scheiden

Gezondheid en gemak pleiten voor gemengd opleggen, het type varken samen met de aflever- en voerstrategie bepalen de uiteindelijke keuze en het succes hiervan.

Gemengd opleggen van beren en gelten in de vleesvarkensstal of toch soort bij soort in aparte hokken, een keuze waar een varkenshouder niet dagelijks mee bezig is. Doordat slachterijen de dieren apart aangeleverd willen hebben, worden ze vaak ook soort bij soort opgelegd. Maar of dat ook de beste keuze is voor het varken en de varkenshouder de vraag.

Feit is dat met de discussie over castreren er de laatste jaren meer beren in de mesterij zijn gekomen. Daarnaast is de genetica van de zeugen aan het veranderen naar een magerder, vleesrijker varken. Varkenshouders moeten hierdoor opnieuw de oplegstrategie van het vleesvarken tegen het licht houden. De keuze voor het opleggen van beren en gelten in een hok of soort bij soort gescheiden in hokken kan voor elk bedrijf verschillend zijn.

Varkenshouder Thomas Teunissen controleert de vleesvarkens. De beren en gelten blijven op dit bedrijf zo veel mogelijk als toom bij elkaar. - Foto: Henk Riswick
Varkenshouder Thomas Teunissen controleert de vleesvarkens. De beren en gelten blijven op dit bedrijf zo veel mogelijk als toom bij elkaar. - Foto: Henk Riswick

Het laatste praktijkonderzoek dat op VIC Sterksel is uitgevoerd met beren en zeugen gescheiden of het gezamenlijk opleggen dateert van 2008 en 2012. De resultaten pleiten voor het zo lang mogelijk bij elkaar houden van de tomen, en dus ook voor het opleggen van beren en gelten samen in het vleesvarkenshok. Dit onderzoek is uitgevoerd met een kruising van een Topigs 20-zeug met een Tempo-eindbeer.

Voor- en nadelen beren en gelten in een hok

Er zijn meer voordelen dan nadelen te noemen voor het gemengd opleggen van beren en gelten in een hok. Toch zal de keuze van een vleesvarkenshouder daar niet vanaf hangen. Wil je precies op de norm voeren, dan valt het gemengd opleggen van beren en zeugen af. Wordt er toch al een rantsoen gevoerd, zoals op veel brijvoerbedrijven de praktijk is, dan is de stap al een stuk kleiner. Dit geldt ook voor gesloten bedrijven waar geen transport nodig is tussen biggenopfok en vleesvarkensstal.

Als laatste belangrijke factor zijn het afleverconcept en de afleverstrategie met raskeuze van belang.

Voordelen:

  • Meer rust in het hok doordat er geen rangordegevechten zijn.
  • Zeugen stimuleren beren in de startfase om te gaan vreten
  • Geen lege hokken in afdeling bij het afleveren.
  • Betere gezondheid van de dieren.

Nadelen:

  • Beren en gelten kunnen niet volledig op de norm gevoerd worden.
  • Bij het afleveren moet de varkenshouder, bij selecteren op geslacht, meerdere keren het hok in.

De technische resultaten tussen de hokken met tomen waar beren en gelten in zitten, de hokken met alleen beren en de hokken met alleen gelten vertoonden geen noemenswaardige verschillen. Zoals verwacht groeien de beren harder dan de tomen en de hokken met alleen gelten, maar de hokken met alleen gelten groeien weer minder hard dan de tomen.

Het bijeenhouden van een toom in het vleesvarkenshok levert wel gezondheidswinst op. Het aantal varkens met longproblemen is volgens onderzoek op het VIC kleiner bij dieren die in tomen worden gehouden en is berekend op een voordeel van € 2,10 per afgeleverd varken.

‘De technische resultaten tussen beren en gelten in aparte hokken en van gemengde hokken met tomen liggen dicht bij elkaar. De winst bij tomen ligt in een betere gezondheid’

Het percentage dieren met pleuritis aan de slachtlijn was bij de beren hoger dan bij de tomen, 18,3 ten opzichte van 11,8. Ook in de hokken met alleen gelten was het percentage pleuritis aan de slachtlijn met 21,1 hoger dan in de hokken met tomen. Wat pleit voor het bijeenhouden van de tomen, omdat borstvliesontstekingen (pleuritis) bij varkens ongewenst zijn aan de slachtlijn. Pleuritis zorgt voor extra veel werk in de slachterij. De longdelen moeten dan namelijk handmatig verwijderd worden uit de karkassen.

Tomen bij elkaar houden

In theorie kan het opleggen van tomen wel beter zijn, maar in de praktijk ligt het vaak net iets gecompliceerder. Niet alle stalsystemen zijn aangepast op het opleggen van tomen, zoals het houden van grotere groepen en daarnaast blijft het aantal biggen per toom toenemen. Ook de grootte van de hokken in de biggenopfok wijken vaak af van het aantal plaatsen per hok in de vleesvarkensstal, waardoor er toch weer groepen samengevoegd moeten worden.

Voor gesloten bedrijven is het eenvoudiger om de dieren als toom bij elkaar te houden. Als de biggen naar een andere locatie of vleesvarkenshouder gaan, moet je hier ook rekening mee houden in het transport.

‘Wel gemengd opleggen, maar houdt dieren in zelfde gewichtsklasse bij elkaar’

Chris van Gaal, voeradviseur bij Agrifirm, is enthousiast over het opleggen van beren en gelten in een hok, maar merkt op dat gedurende de gehele opfokperiode tot aan de slacht het lastig is om de dieren als toom bij elkaar te houden.

Van Gaal adviseert als de tomen niet uniform zijn, de dieren bij het opleggen in de vleesvarkensstal wel gemengd, maar per gewichtsklasse samen te voegen. Naast gezondheid is uniformiteit in een hok een belangrijk punt volgens de voeradviseur. De varkens kunnen dan beter op de norm gevoerd worden en de kleinere dieren kunnen hierdoor langer op een startvoer blijven dan de zwaardere dieren.

Gemengd opleggen interessant op brijvoerbedrijven

Het type dier in de stal en het afleverconcept bepalen dan ook voor een groot deel de voerstrategie, naast de mogelijkheden en het voersysteem in de stal. Bij het gros van de brijvoerbedrijven wordt nu al vaak maar een rantsoen gemaakt voor beren en gelten, dat pleit voor het gemengd opleggen van vleesvarkens. Hoogstens het omschakelmoment van tussenvoer naar aflevervoer kan licht afwijken als de dieren soort bij soort zitten.

“De huidige voedingsbehoeften van beren en gelten liggen dichter bij elkaar dan die bij borgen en gelten, en de gelten stimuleren de beren om in het begin van de mestfase meer te vreten”, aldus Van Gaal. Alleen bij een luxer varken, zoals een Pietraïn, en een afleverconcept op spier- en spekdikte en type adviseert Van Gaal om de dieren soort bij soort op te leggen en via een computergestuurde droogvoerinstallatie (CDI) op maat te voeren.

‘Dat beren iets minder spieren ontwikkelen, past goed bij de huidige afleverconcepten’

De uitdaging van het gezamenlijke rantsoen ligt in het verschil van de voedingsbehoeften van beren en gelten aan het einde van een ronde. Met een gezamenlijk rantsoen zouden gelten aan het einde van de ronde eerder vervetten, doordat ze te luxe voer krijgen en de beren niet helemaal op de norm gevoerd kunnen worden. Hierdoor ontwikkelen de beren aan het einde van een ronde iets minder spieren. “Maar dat is met het huidige magere varken minder een probleem te noemen”, vertelt de voeradviseur. “De huidige vleesrijkere gelten, worden al luxer gevoerd dan borgen en vervetten niet zo snel meer.” Dat de beren iets minder spieren ontwikkelen, wordt goedgemaakt doordat de huidige afleverconcepten hier naar vragen.

Een ander voordeel is dat bij het gemengd opleggen de hokbezetting na uitladen van de kopgroep mooi egaal is. Er ontstaan geen lege hokken of afdelingen waar alleen beren zitten. Hierdoor is het makkelijker om vast te houden aan de structuur van opleggen. Op volgorde van afdelingsnummers opleggen in de stal geeft structuur, betere looplijnen voor wat betreft gezondheid en minder kans op fouten met het instellen van voerrantsoenen en klimaatcomputers.

Afleverstrategie bepaalt keuze

Alleen het afleveren is nog een punt van aandacht voor varkenshouders. Voor de rust en het welzijn in de vrachtwagen zou het wenselijk zijn om de dieren die altijd als toom samen zijn gebleven ook per toom naar het slachthuis te vervoeren. Praktisch gezien is het geen probleem om de dieren per 12 of 24 in de vrachtwagen te vervoeren. Dat onderschrijft varkenshandelaar Jan Vernooij, die de inschatting maakt dat in zeker 70% van de gevallen de tomen op de vrachtwagen bij elkaar te houden zijn door met tussenschotten te werken.

‘Beren en gelten samen opleggen, is nu nog vaak persoonlijke voorkeur’

De meeste slachterijen willen de varkens gescheiden aangeleverd krijgen, soort bij soort. De varkens komen ook soort bij soort in hokken op de slachterij en worden eveneens soort bij soort in reeksen geslacht. De beren en gelten krijgen op het varkensbedrijf tijdens het laden hun eigen reeks slachtblikken. Voor het gemak worden de varkens dan op het varkensbedrijf apart op de wagen geladen. De varkenshouder moet bij apart laden ook twee keer het hok in om de dieren te selecteren in plaats van alleen maar het deurtje open te maken.

De slachterij van Vion in Boxtel vormt een uitzondering hierop. Hier kunnen de dieren wel gemengd aangeleverd worden, zolang de beren en gelten maar een eigen reeks slachtbliknummers hebben. Hiermee is weer een hobbel weggenomen tegen gemengd opleggen.

De huidige keuze om beren en gelten samen op te leggen, ligt momenteel vooral in de bedrijfssituatie en persoonlijke voorkeur van de ondernemer.

Agressief en seksueel gedrag beren is ongewenst

Agressief en seksueel gedrag van beren is ongewenst in de vleesvarkensstal en leidt tot huidbeschadigingen en beenwerkproblemen.

Het agressieve en seksuele gedrag van beren is ongewenst en leidt tot verwondingen en kreupelheden. - Foto: Ronald Hissink
Het agressieve en seksuele gedrag van beren is ongewenst en leidt tot verwondingen en kreupelheden. - Foto: Ronald Hissink

Meerdere Europese onderzoeken concluderen dat beren minder agressief gedrag vertonen wanneer de dieren als toom bij elkaar gehouden worden. Onderzoek op het VIC in Sterksel heeft dat echter niet kunnen bevestigen.

Nico Brons, dierenarts bij De Oosthof Dierenartsen ziet geen voordelen in het gemengd opleggen van gelten en beren. Naast het verschil in nutritionele behoefte, waar bij scheiden van geslachten beter op gestuurd kan worden, vertelt Brons vanuit zijn eigen ervaring in het Verenigd Koninkrijk (VK), waar grote groepen varkens van 80 tot 250 dieren gemengd in groepen gehouden worden. “Vooral op het einde van de ronde als de gelten gaan puberen, vertonen de beren agressief en seksueel gedrag en dat moeten we ethisch gezien niet willen”, aldus Brons.

Daarnaast heeft de dierenarts ervaren dat er extra uitval was tot 1% door de geslachtsdrift van beren in deze grote groepen in de VK. Of het seksuele gedrag in kleinere hokken, met kleinere aantallen vleesvarkens, minder voorkomt, kan Brons noch bevestigen noch ontkennen. Zijn huidige klanten leggen gesplitst op. Het argument dat het voor de gezondheid van het dier beter is om de tomen bij elkaar te houden, erkent Brons, maar alle plussen en minnen bij elkaar opgeteld, pleit Brons voor het gescheiden opleggen van de geslachten.

Meer dan 10 jaar ervaring met beren en gelten in 1 hok

Op het bedrijf van de familie Teunissen hebben ze al meer dan 10 jaar ervaring met het houden van beren en gelten bij elkaar in het hok.

Thomas Teunissen - Foto: Henk Riswick
Thomas Teunissen - Foto: Henk Riswick

Een betere gezondheid van de dieren resulteert in betere resultaten en weinig longproblemen op het bedrijf.

Op welke wijze zijn de dieren gehuisvest?

De biggen- en vleesvarkensstal zijn op elkaar ingesteld, zodat de tomen zoveel mogelijk bij elkaar gehouden kunnen worden. De hokgrootte in zowel de biggenstal als de vleesvarkensstal geeft ruimte aan 12 dieren. Bij de bouw van de stal hebben we hier rekening mee gehouden. De belangrijkste reden om de dieren als toom bij elkaar te houden, is de gezondheid van de dieren en de daaropvolgende resultaten. Gezondheid is belangrijk op mijn bedrijf, de varkens zijn vrij van mycoplasma en de enige enting die de biggen krijgen is een Circo-enting.

Waaruit blijkt de gezondheid in de slachtresultaten?

Uit de resultaten van de slachterij blijkt dat de longafwijkingen structureel onder 5% ligt, hieruit verklaar ik ook de forse groei die de vleesvarkens realiseren. Verbeteringen zijn er nog wel te halen met het aantal borstvliesontstekingen. Het blijkt om oude ontstekingen te gaan, dus zoeken we in de kraamstal naar een oplossing hiervoor.

Wat zijn de nadelen van tomen bij elkaar houden?

Het grootste nadeel vind ik het selecteren en laden van de varkens. Als de dieren gescheiden op de wagen moeten, dan moeten we eerst door de hokken heen om de beren te selecteren en daarna nog een keer voor de gelten. En dat twee keer in een ronde, omdat we eerst de kopgroep uit de hokken laden.

Vertonen de beren geen agressief of seksueel ongewenst gedrag?

Mijn ervaring is doordat we de tomen van geboorte tot afleveren bij elkaar houden de beren rustig blijven. De broertjes en zusjes zijn aan elkaar gewend, waardoor geen rangordegevechten plaatsvinden en er geen vreemde nieuwe geuren in het hok komen. Daarnaast helpt het voerschema om ze rustig te houden.

Wat krijgen de dieren dan als rantsoen?

We voeren 3 keer per dag brijvoer aan de trog. Er is voldoende ruimte aan de trog, waardoor de varkens niet hoeven te vechten voor een plekje aan de voerbak. Binnen 10 minuten is de voerbak leeg en hebben de varkens de buik vol en kunnen weer gaan rusten. Dit geeft rust in de stal en hierdoor zie ik weinig agressief gedrag van de beren. Met deze brijvoerinstallatie kan ik de dieren gestuurd beperkt voeren aan de trog, daarnaast stimuleren de beren en gelten elkaar om te vreten. De gezonde vleesvarkens realiseren een groei van meer dan 900 gram per dag, en daar ben ik dik tevreden mee.

Of registreer je om te kunnen reageren.