Varkenshouderij

Achtergrond

Finetunen van kanaalventilatie

Een deel van de varkenshouders met kanaalventilatie heeft maatregelen genomen om de inlaat in de afdeling te regelen. In Frankrijk en België is ervaring met een automatisch gestuurd systeem.

Kanaalventilatie leek aan het begin van de eeuw dé oplossing voor klimaatproblemen. Het principe van een kanaalventilatie is dat buitenlucht onder de bolle vloer door naar het voerpad stroomt. Door roosters in het voerpad komt de lucht omhoog en wolkt via de hokafscheiding naar de dieren. Omdat de lucht onder de bolle vloer vandaan komt, is deze tot 5 graden warmer of kouder dan rechtstreeks van buiten. Daardoor, en door het dichter bij de dieren brengen van de lucht, kan de maximale ventilatiecapaciteit wat lager liggen dan bij andere systemen.

Een luchtkanaal heeft opgang gemaakt vanwege de goede inpasbaarheid met schuine wanden. Met de doorbraak van de luchtwasser destijds is dat wel minder vanzelfsprekend. Toch worden nog steeds nieuwe stallen met het systeem uitgevoerd.

➤ Voor- en nadelen van verschillende systemen
➤ Aandachtspunten

Gevoelig voor invloeden

In de praktijk zijn er te veel bedrijven waar het systeem niet helemaal lekker loopt, vooral in grote afdelingen. Volgens zelfstandig klimaatspecialist Frans Lemans is in veel ontwerpen uitgegaan van een luchtinlaat in het voerpad. Er is daarbij geen rekening gehouden met de grootte van de afdeling. “Door te grote openingen ontstaat weinig onderdruk in de afdeling. Daardoor is de lucht in de afdeling zeer gevoelig voor invloeden.” Bovendien krijgt de lucht geen tijd om te mengen met de stallucht waardoor de koude lucht direct op de varkens valt. Opvallend is dat het er bij rookproeven vaak prima uitziet; de lucht wolkt over het hok zoals het moet. Maar in werkelijkheid gaat het mis en resultaten blijven achter bij de verwachtingen.

Een rookproef brengt de luchtverdeling in de afdeling in beeld. Bij fouten in de luchtinlaat is het beeld soms goed terwijl er wel problemen zijn. - Foto: Bert Jansen
Een rookproef brengt de luchtverdeling in de afdeling in beeld. Bij fouten in de luchtinlaat is het beeld soms goed terwijl er wel problemen zijn. - Foto: Bert Jansen

Overigens is het idee inmiddels achterhaald dat bij kanaalventilatie de wind minder invloed heeft. Zeker als er te weinig weerstand in het systeem zit ontstaan problemen met een goede luchtverdeling bij de varkens. “Het probleem van overdruk speelt niet exclusief bij kanaalventilatie.”

Op zoek naar oplossingen

Om toch voldoende onderdruk te creëren is de praktijk naar oplossingen gaan zoeken. Er zijn inmiddels wat varianten maar die zijn allemaal gebaseerd op het verkleinen van de inlaatopeningen in de voergang. Sommige varkenshouders leggen matten op de inlaatopeningen, anderen leggen een deel van de inlaat dicht met profielen die precies in de spleten vallen. Varkenshouder Ruud Broeren in Zeewolde gebruikt gietijzeren roosters die precies in de spleten vallen. Hij controleert de situatie met een eigen drukmeter en past indien nodig de inlaatoppervlakte aan. “Het werkt prima en we hebben geen problemen met het klimaat in de stal.” Een schema met instellingen per leeftijd en seizoen helpt om het zo secuur mogelijk te doen.

Door een deel van de inlaatopeningen volgens een schema dicht te leggen en te controleren met een drukmeter is de luchtstroming beter te sturen. - Foto: Ton Kastermans
Door een deel van de inlaatopeningen volgens een schema dicht te leggen en te controleren met een drukmeter is de luchtstroming beter te sturen. - Foto: Ton Kastermans

Automatisch aanpassen

Dichtleggen van de spleten is dus een optie. Een nadeel is dat ondernemers daar zelf bij na moeten denken en dat handmatig moeten doen. Een nieuwe ontwikkeling die dat makkelijker maakt, komt overgewaaid uit Frankrijk. Het bedrijf I-Tek verkoopt daar al jaren automatisch regelbare luchtinlaten. De laatste jaren zijn ook in België stallen met deze techniek ingericht en lijken ze bij nieuwbouw de nieuwe norm te worden.

Gecontroleerde kanaalventilatie

Typerend zijn de kunststof bakken van circa een meter hoogte met automatisch geregelde kleppen die in alle afdelingen staan. Feitelijk is het een verfijning van kanaalventilatie, waarbij de inlaatopeningen automatisch worden aangepast aan de behoefte in de afdeling. Het is dus een gecontroleerde kanaalventilatie. Een bijkomend voordeel is volgens de fabrikant een betere luchtstroming; door de verticale bakken krijgt de lucht een zetje in de goede richting meegeven. I-Tek levert nog niet direct in Nederland maar zegt momenteel de mogelijkheden te bekijken. Wel zijn er inmiddels enkele eigengemaakte varianten van kunststof bakken met handmatige bediening. Ten opzichte van het origineel kan de varkenshouder dan zijn bestaande klimaatapparatuur behouden.

Een nieuwe stal met automatisch gestuurde luchtbakken. Doordoor is de grootte van de luchtinlaat altijd conform de behoefte in de afdeling. - Foto: Peter Roek
Een nieuwe stal met automatisch gestuurde luchtbakken. Doordoor is de grootte van de luchtinlaat altijd conform de behoefte in de afdeling. - Foto: Peter Roek

Kosten van systeem

Of de investering in een dergelijk systeem hoger uitvalt dan voor traditionele kanaalventilatie hangt volgens de fabrikant van de omstandigheden af. “Bij nieuwbouw is een kleiner kanaal onder de grond nodig, waardoor de totale investering zeker niet hoger is”, aldus Karl VandenPlas, commercieel medewerker voor België en Nederland bij I-Tek. Een beperking is dat de bakken in de loop van de controlegangen staan. Toch zeggen gebruikers dat ze geen belemmering vormen voor mensen, dieren of materiaal dat door de gangen moet.

Vraagtekens bij meerwaarde

Het is afwachten of de techniek van gecontroleerde kanaalventilatie gaat doorbreken in Nederland. Klimaatspecialisten denken daar verschillend over. Zelfstandig adviseur Peter van der Voorst is terughoudend en vraagt zich af of de hogere investering wel nodig is. “Zeker voor dragende zeugen zijn gestuurde ventielen veel goedkoper.” Ook zet hij vraagtekens bij de meerwaarde van meer mengen van de binnenkomende lucht.

Lemans is wel enthousiast en ziet mogelijkheden voor toepassing in Nederlandse stallen. Het eenvoudig verkleinen van de luchtinlaat noemt hij een groot voordeel. Of het volledig automatisch moet, daarvan is hij niet overtuigd. “Nodig is het niet maar het is wel een voordeel dat je de onderdruk in de afdeling dan altijd op een vaste hoeveelheid pascal kunt houden.”

Lucht op allerlei manieren in de afdeling

Naast luchtinlaat via een luchtkanaal zijn er andere systemen met elk voor- en nadelen:

  • Plafondventilatie: Lucht wordt via mineralenwol op (houtwolcement)platen in de afdeling getrokken. Er is minder kans op tocht, wel kans op leklucht. Glaswol kan dichtslibben. Bij stroomuitval komt er geen lucht in de afdeling.
  • Combiplafond: De lucht gaat naar de ruimte boven de afdeling. Via een spleet in het plafond stroomt de lucht via het voerpad over de hokafscheiding. Lucht kan ook (deels) via het plafond. Afhankelijk van de constructie wat gevoeliger voor windinvloeden.
  • Ventielen: Automatisch gestuurde kleppen in de buitengevel. In de zomer gaat de lucht naar beneden; in de winter omhoog om op te warmen. Een variant is ventielen in het plafond. Vooral geschikt voor dragende zeugen. Ventielen in het plafond kunnen nadeel van te koude lucht wegnemen. Vergeet de winddrukkappen niet.
  • Deurventilatie: Lucht komt via een opening in de afdelingsdeur en verspreidt zich over de gang. Bij grote afdelingen moet de voergang voldoende breed zijn. Voor goede luchtverdeling kunnen smalle schotjes tegen de zijwanden de lucht beter verdelen. Een geperforeerde damwandplaat in de deur zorgt voor meer onderdruk.

Aandachtspunten

Voor het beste klimaat verdienen naast de juiste luchtinlaat ook de volgende punten aandacht:

Of registreer je om te kunnen reageren.