Rundveehouderij

Achtergrond 30 reacties

Veel leed bij melkveehouders na einde melkquotering

Vijf jaar geleden kwam er eind aan de melkquotering. Dit gaf de melkveehouderij een enorme impuls, maar er is ook heel veel geld en energie verspild. Nog steeds is het herstellen en bijsturen.

Bevrijdingsdag noemden veel melkveehouders het eind van de melkquotering in april 2015. Op weg in de trekker naar Den Haag of elders bij een blokkade is er misschien met een smalende lach op de lippen aan teruggedacht. Want, hoezo bevrijding? Melkveehoudersleed!

Het einde van de melkquotering is een virtuele verlossing gebleken, want andere beperkingen voor de sector bleven of dienden zich aan, terwijl de quotering als psychologisch herkenbare barrière misschien nog niet eens zulke kwade kanten had. Alleen de bedrijfsontwikkeling heeft er mogelijk van geprofiteerd, maar de vraag is of dat onderaan de streep ook zo veel meer heeft opgeleverd. Want, is de marge meegegroeid, of het maatschappelijk krediet?

Miljard kilo melk erbij

Het zijn vragen die de melkveehouderij aan zichzelf kan voorleggen. Natuurlijk niet alleen in Nederland, maar ook in de omringende landen van de EU, maar voor de eenvoud wordt het hier even tot Nederland beperkt.

Wie kijkt naar de feiten, ziet dat de productiedrang na 1 april 2015 al snel uitliep op een valse start. In het eerste gebroken jaar werd er wel gas gegevens, maar was de zaak met + 600 miljoen kilo nog niet direct volledig op stoom. In 2016 werd er nog een tandje bij gedaan en kwam er al rap een miljard kilo meer melk bij. Daarmee kwam de Nederlandse melkproductie in totaal op 14,3 miljard kilo.

Lees verder onder de tabel.

Lagere melkprijs door grotere aanvoer melk

Dat kon de zuivelindustrie echter niet aan. Met name FrieslandCampina wist zich geen raad met de aanzwellende melkleveringen, bracht allerlei afremmingsmechanismen in stelling en ging leden zelfs betalen om niet te leveren. De enorme aanvoer zorgde daarbij voor een lagere melkprijs en een verwatering van de winst. Ook bij de rijksoverheid gingen de alarmbellen af, want die zag de mestproductie ook omhoog gaan en vreesde voor problemen op milieugebied, met name bij de Europese Commissie. Zo werd 2017 het jaar van het fosfaatreductieplan, het opruimen van circa 80.000 koeien en terugsnoeien van melk- en mestproductie. Veel melkveehouders zagen hun groeiplannen doorkruist. Echter, was het dat alleen maar.

Bedrijfsbeëindigingen

Bevrijdingsdag heeft ook tot een enorme investeringsimpuls geleid, mede aangemoedigd door de zuivelcoöperaties en de banken. Het is een impuls die achteraf bezien voor een flink deel in rook is opgegaan. Hoeveel geld daarmee is gemoeid, lijkt nog niemand te hebben becijferd. Maar, al is regelmatig voor niets geïnvesteerd (want eerst gas gegeven, daarna gedwongen weer afgeremd), de financieringslast ervan is gebleven en dat heeft het gemiddelde kostenniveau in de melkveehouderij wel verder opgedreven. En op individueel niveau tot knelgevallen en bedrijfsbeëindigingen. Dat is zeker een erfenis van de post-quotum euforie.

Lees verder onder de grafiek.

Schaalvergroting melkveehouderij

Dat de bedrijfsontwikkeling door dit alles stagneerde, hoeft geen verder betoog. Voor het eerst in jaren steeg na 2017 het aantal hele grote melkveebedrijven ook niet meer, evenmin als de gewone trend van schaalvergroting. Een enkeling durfde zelfs de conclusie aan dat de tendens naar steeds groter misschien wel snel voorbij zou zijn. Dat lijkt een voorbarige conclusie. De laatste tijd is er, na een pauze, weer sprake van een verdere groei van het aantal grotere bedrijven, al is dat dan in een iets rustiger tempo dan daarvoor.

Milieugrenzen in zicht door groei melkveehouderij

Wat in Nederland gebeurde na het einde van de quotering, gebeurde ook in een reeks andere Europese landen. In Noord-Duitsland groeide de melkproductie, in Ierland, in Denemarken en in Polen. Niet overal leidde dit tot dezelfde combinatie van problemen als in Nederland. Een gedwongen krimp van de melkveestapel en groeistops voor de melkaanvoer waren uniek voor Nederland, maar overal zette de snelle groei van de melkplas de opbrengstprijzen en de marges onder druk, terwijl regelmatig ook milieugrenzen in zicht kwamen. Alleen in Polen lijkt nog onverminderd ruimte voor meer productiegroei.

Lees verder onder de grafiek.

Sanering kleinere bedrijven

In Nederland zal de melkproductie komende jaren naar verwachting nog wel verder groeien, maar in een veel rustiger tempo en mede rekening houdend met de randvoorwaarden die van toepassing zullen zijn op gebied van milieu en met de maatschappelijke wensen.

Daarbij tekent zich ondertussen ook een stille sanering af van veel kleinere en middelgrote melkveebedrijven in diverse regio’s van het land. Dat gebeurt met name in het Zuiden en Oosten. Dat gebeurt weer vanwege een combinatie van factoren. In deze gebieden is de melkveehouderij gemiddeld intensiever dan in de rest van het land. Veel bedrijven moeten, om grondgebonden te worden, zorgen dat ze via koop of pacht meer grond aan zich binden. Maar is de ruimte daarvoor?

Noord-Brabant

Daarbij speelt in een provincie als Noord-Brabant mee dat de melkveehouderij de overheid vaak tegenkomt, hetzij vanwege de rol van de overheid op de grondmarkt, hetzij vanwege allerlei andere beperkende regels. Bovendien moeten de intensieve melkveebedrijven in deze regio leven met een extra handicap. Omdat het voor hen moeilijker is om weidegang toe te passen, en daarmee dus ook te kunnen profiteren van een reeks extra toeslagen die met weidegang zijn verbonden, missen ze broodnodige inkomsten. Ze vechten als het ware een strijd op twee of meer fronten.

Ook de melkveebedrijven in de veenweidegebieden moeten het hoofd bieden aan diverse uitdagingen, maar die lijken op korte termijn toch minder heftig dan waarmee de intensieve melkveebedrijven op zand voor staan.

Betaalde natuurdiensten

De logische gevolgtrekking uit deze schets is dat het toch weer de grote, efficiënte melkveebedrijven zullen zijn die de beste overlevingskansen hebben, mits ze beschikken over voldoende grond. Schaalvergroting en nog meer efficiënte om het gestage verlies aan marge te compenseren. Zo was het altijd en zo lijkt het ook zo te blijven. Of toch niet helemaal in de Nederlandse context?

De discussie in Nederland gaat hier uiteindelijk al heel lang over. Kleinere en middelgrote bedrijven zouden naast hun melk- of andere productie ook andere activiteiten moeten ontplooien om een redelijk inkomen te blijven verdienen. Ze zouden meer betaalde natuurdiensten moeten verrichten. In de praktijk blijkt dat idee nooit een echt duurzaam verdienmodel te zijn geworden voor een brede groep bedrijven. Mooi voor degenen op weg naar de uitgang, maar niet iets om structureel een deel-inkomen uit te halen. De vergoedingen zijn te laag en de overeenkomsten ook te veranderlijk.

Van weide naar emissies naar biodiversiteit?

De ontwikkelingen in de melkveehouderij, vooral na het einde van de melkquotering, heeft het imago van de sector uiteindelijk geen goed gedaan.
Daar hoeft niemand heel veel woorden aan vuil te maken, of je de sector een goed hart toedraagt of niet. Beelden van schaalvergroting, verdere vergroting van de efficiëntie en technologisering doen het nu eenmaal niet erg veel goed als het gaat om voedselproductie. De aaibaarheidsfactor is cruciaal en moet hoog worden gehouden. Met inzet van veel krachten is de trend naar steeds meer opstallen wel gekeerd in de melkveehouderij. Nederlandse melk kan moeilijk meer worden neergezet als ‘stalmelk’, zelfs al komt misschien nog wel bijna een kwart van alle melk van bedrijven die geen of weinig weidegang toepassen. Het gevecht om de emissiereductie is nog in volle gang, maar die strijd kan de melkveehouderij ook gaan winnen.
Melkveehouderij versus natuur
Diverse perspectiefvolle oplossingen zitten in de pijplijn of worden uitgerold. Denk aan voeradditieven en technieken om mest emissiearm te gebruiken of zelfs te kraken. De volgende uitdaging is om de melkveehouderij natuurvriendelijker te maken. Dat is geen eenvoudige taak, want het roept bijna als vanzelf allerlei weerstanden op. Zie de discussie bij FrieslandCampina over de samenwerking met Natuurmonumenten. Echter, als er betere vergoedingen zouden komen en langlopende afspraken gemaakt kunnen worden in een ‘gedepolitiseerde’ omgeving, met alle terreinbeheerders in Nederland, zouden de zaken wel eens heel anders kunnen lopen.

Laatste reacties

  • Kelholt

    'De ontwikkelingen in de melkveehouderij, vooral na het einde van de melkquotering, heeft het imago van de sector uiteindelijk geen goed gedaan.'

    En dan wordt er een voorbeeld gegeven van feiten die al spelen sinds het begin van de vorige eeuw en die niets met het afschaffen van het melkquotum te maken hebben: 'Beelden van schaalvergroting, verdere vergroting van de efficiëntie en technologisering doen het nu eenmaal niet erg veel goed als het gaat om voedselproductie.'

    En dan: 'Met inzet van veel krachten is de trend naar steeds meer opstallen wel gekeerd in de melkveehouderij.'
    Volgens mij was er maar één kracht: de weidemelkpremie die betaald wordt door de stalmelkers.'

    Nederlandse melk kan moeilijk meer worden neergezet als ‘stalmelk’, zelfs al komt misschien nog wel bijna een kwart van alle melk van bedrijven die geen of weinig weidegang toepassen.'
    Het kan misschien moeilijk worden weggezet als 'stalmelk' maar zo wordt het wel verkocht. Ik heb op producten van Danone of Almhof (Müller) in ieder geval nog geen PlanetProof of weidemelk logo's gezien.

  • Zuperboer

    Wat was de invloed van een individuele melkveehouder op het besluit om de melkquotering te beeindigen? Nihil. De politiek liet zich niets zeggen. Dan is de rest van de hier geschetste problemen zoals imago en marge toch ook niet op het bord van de sector te parkeren, Klaas? Als melkveehouder had je niet heel veel keus. Anticiperen op de nieuwe situatie vanaf 2015 voor je eigen bedrijf, maar wat je buurman ging doen, daar heb jij geen invloed op. Het bepaalt wel de omvang van het uiteindelijke drama, maar als s' ochtends de wekker gaat kun je maar één ding doen en dat is Kop d'r veur en goan!

  • farmerbn

    Het leed is vooral financieel leed en daar zie je in het artikel niks over. Het gaat vooral over milieu, natuur en imago. Interessant voor de burger maar de boer kan daar geen brood van kopen. Cijfers over hoeveel euro's weggelekt zijn en hoeveelheid kosten die er zijn bijgekomen door het wanbeleid na 2015 zie je niet in het artikel. De Nederlandse boer is na 2015 flink genaaid door zuivel, bank en overheid.

  • landboer

    Tja, heb hier tig reacties geschreven tegen de grote voorstanders van afschaffing melkquota....(Mozes ,Alco) Zuperboer , de politiek heeft veel te veel geluisterd naar de boer,(lees LTO) daarom is er ook niet voor
    afschaffing een vervangend iets geregeld!

  • Koen Franken

    En de vraag is , heeft het almaar meer melk produceren ons ook meer opgeleverd . Nee !!!! .

  • bekeken

    Men kan niet zeggen dat men niet gewaarschuwd was middels pagina grootte ingezonden stukken in diverse kranten en vakbladen door prominenten als dhr Schelhaas (voormalig vz van het Productschap v Zuivel)en oud minister wijlen Ir Gerrit Braks.Het was allemaal tegen dovemans oren.

  • PieterXT

    Zelden zo'n kapitaalvernietiging gezien in de jaren na de afschaffing van de quotering.

  • Noordam2

    Ruim voor de afschaffing stelde ik voor om middels Campina een eigen plafond in te stellen, net zoals wij met de bieten gingen doen, en net als de Franse melkveehouderij! Ik heb de reacties niet bewaard, maar ze waren zeer negatief over het voorstel! En nu de schuld bij anderen neerleggen! Ook de politiek waarschuwde meermalen, ging dat niet over een fosfaat plafond?

  • Attie

    Toen we in 2013 onze 3+1met vijf vakjes vergroten hielden we er rekening mee dat het zomaar kwartjes melken kon worden.., dat is erg meegevallen.

  • Axl

    Afschaffing qoutom was wel goed alleen hadden we direkt naar grondgebondenheid moeten gaan.
    En uitbreiding alleen vergunningen toe staan als er grond aanwezig was.
    Bij veel boeren brengen de laatste 20% koeien weinig op omdat ze er zwaar voor moesten investeren en geen grond voor hebben en extra arbeid voor moesten inhuren of extra arbeidsbesparende investeringen voor moesten doen.
    Denk dat veel grote intensiefe bedrijven nu minder eigen vermogen hebben dan in 2015. Door meer omzet hebben ze wel betalingscapaciteit maar minstens 50% boert kwa eigen vermogen achteruit.
    Als nu er weer een dip aan zit te komen kun je misschien wel beter 80 koeien melken met grond arbeid en financiering in balans dan 250 waar die balans ziek is

  • Piet p

    Het kan hier in Nederland gewoon niet meer uit daar komt het opneer.

  • melkveehouder .

    Wat een suggestieve kop als dekmantel voor verder politiek beleid! Het afschaffen van de melkquotering heeft helemaal geen leed veroorzaakt. Het huidige leed is veroorzaakt doordat is afgeweken van de oorspronkelijk ingezette koers van ‘anticiperen op de wereldmarkt’. Dit door toedoen van het CDA, LTO, RFC en de Rabo.

    De nationale (politieke) belangen van het CDA en de Rabo waren van groter gewicht. LTO als ‘belangenbehartiger’ danste naar de pijpen van haar broodheer, de overheid. Vervolgens viel Hein Schumacher ‘zijn CDA’ niet af en brak met de koers die zijn voorgangers RFC de leden-melkveehouders hadden voorgespiegeld. Het fosfaatrechtenstelsel werd ingevoerd waarbij het CDA in de Eerste Kamer de beslissende stem had. RFC bood vervolgens de overheid (juridisch) de helpende hand met het ‘fosfaatreductieplan. Dit in het kader van algemeen belang’ waardoor de leden-melkveehouders juridisch geen poot meer hadden om op te staan. Momenteel betalen melkveehouders hiervoor deze (politieke)rekening.

    Vervolgens maakt de VVD het af. Met behulp van de ‘stikstofcrisis’ wordt beleid gemaakt om boeren met (compensatie)grond voor woningbouw (desnoods via onteigening) te verdrijven. Het doel is bereikt. Ex-CDA minister Maxime Verhagen kan ‘Bouwend Nederland’ straks berichten dat de economische crisis is bezworen en ‘er perspectief is gecreëerd’ en kan politiek scoren.

    Dit alles in de politieke hoop dat ‘pluche plakkers’ het CDA en de VVD straks weer samen verder kunnen. Dit alles over de rug van de boeren!

    En Boerderij moet het verhaaltje aan betalende abonnee’s verkopen! Bah bah.




  • bori

    Grond voor woningbouw brengt nog voldoende op om te kunnen verplaatsen.
    Maar grond die bestemt is voor natuur/recreatie, brengt te weinig op om te kunnen verplaatsen.
    Helaas is de claim voor natuur/recreatie vele malen groter dan voor woningbouw.

  • melkveehouder .

    Precies. Daarom het (voorgestane) stikstof akkoord!

  • Kelholt

    Zo is het @melkveehouder .
    In het rijtje bewindslieden van de afgelopen jaren, Van Aartsen, Brinkhorst, Veerman (Natuur Monumenten), Verhagen (Bouwend Nederland), Dijksma, Van Dam en Schouten, is er niemand die er zat VOOR de landbouw. Deze mensen zaten er voor hun eigen en/of voor het partij/coalitie belang.
    Het is heel goed dat er nu groepen actief zijn die strijden voor het boerenbelang.

  • Alco

    Ha @Landboer.
    Je helpt mij de nick naam weer van @Bennie boven water te komen.
    @Mozes noemde hij zich.
    Trouwens afschaffen van Melkquotum sta ik nog steeds achter. Ook zou ik voor het afschaffen van het fosfaat systeem zijn.
    De prijs wordt nog steeds gemaakt op de wereldmarkt, behalve dan het kleine aandeel op de emotie verkoop.
    Leg mij maar eens uit wat het verschil zou zijn als de 10 miljard liter melk wat door fabrieken vlak rond Nederland verwerkt wordt in Nederlandse handen zou zijn
    De vrije markt moeten boeren mee leren leven en niet een worst voor gehouden worden.

  • Bennie Stevelink

    Niet de afschaffing van het melkquotum, maar het niet tijdig regelen van een vervangende begrenzing heeft veel leed veroorzaakt. Het leidde er toe dat boeren op het verkeerde been werden gezet; verwachtingen werden gewekt die kilometers buiten de werkelijkheid lagen.

    Er waren boeren die het quotum wilden houden omdat ze dachten dat ze daarmee de melkprijs konden veilig stellen. Het wekte bij mij verbazing omdat ze in 2009 toch al met eigen ogen hadden gezien dat het quotum geen invloed meer had op de melkprijs. Ik heb daar altijd stelling tegen genomen.

    Tegelijk heb ik gepleit voor een vervangende begrenzing die niet het enorme luchtkapitaal zou genereren wat het melkquotum deed. De enigste oplossing die ik kon vinden en aan deze eis voldeed, was een begrenzing in relatie tot grond. Ik vond een vervangende begrenzing nodig om binnen maatschappelijk aanvaardbare grenzen te blijven en om te voorkomen dat de melkveehouderij een verdienmodel zou worden voor de periferie. Om te voorkomen dat een steeds groter deel van het melkgeld zou wegvloeien naar mesttransporteurs, mestverwerkers, akkerbouwers die steeds meer geld toe moeten hebben voor mestontvangst, installatiebedrijven voor luchtwassers, enz.
    Een vervangende begrenzing was nodig om de kostprijs letterlijk aan de grond te houden.

  • farmerbn

    Nederland kan en wil niet kiezen. Bij elke keuze zijn er weer andere nadelen te vinden zodat kiezen opgeschort wordt. Bij kiezen voor groei mét grond krijg je te maken met welke grond telt niet mee en welke wél. Zo moeilijk zodat we daar maar niet voor gekozen hebben. Maar omdat ze toch begrenzingen wilden, hebben ze voor fosfaatrechten gekozen omdat overheid, zuivel en banken dat het beste vonden. Half werk is er geleverd. Als je niet de goede keuze kan of wil maken , kies dan niks. Laat het vrij en laat boeren gewoon hun gang gaan. Ook boeren die te intensief worden en daardoor in de problemen komen. De markt (van ruwvoer, arbeid en mestafzet) regelt het vanzelf. Boeren die zelf verkeerde keuzes hebben gemaakt moeten lijden, niet de boeren die nu klem zitten door halfbakken overheidsbeleid.

  • Alco

    @Farmerbn. Ik denk weleens aan ruzies tussen kinderen.
    Als ouders zich ermee gaan bemoeien krijgen die langlopende vetes en de kinderen spelen direct alweer samen.
    Nee @Mozes. Ook geen vervangende begrenzing. Die is er wel in de manier die @farmerbn. omschrijft.
    Trouwens: Ik beëindig mijn bedrijf en daarbij zijn de rechten een mooie ouderdag voorziening.
    Maar uit de grond van mijn hart zeg ik dat op deze manier steeds meer geld uit de landbouw verdwijnt en dat is verkeert.

  • wilhelminahoeve

    kosten van melk verwerking zijn veel te hoog te veel mensen in dienst bij melk verwerkers minder kg melk minder mensen in dinst met een cao van 36 uur

  • kanaal

    derogatie leed met dank aan intensieve lto.

  • Bennie Stevelink

    De factoren die de grens van de melkveehouderij bepalen, bepalen de aard van de melkveehouderij. De vraag is dus: wat voor melkveehouderij willen wij en voor welke melkveehouderij bestaat maatschappelijk draagvlak?

  • Alco

    Maatschappelijk draagvlak wordt bepaald door wat men voorgeschoteld krijgt!
    Maw. Het is altijd teveel!!!!! voor de anti veehouderij sektes.

  • farmerbn

    Niet altijd dat maatschappelijk draagvlak erbij halen. Hebben Hoogovens, Schiphol en de houtgestookte centrales ook niet.

  • Bennie Stevelink

    @farmerbn, het maatschappelijk draagvlak bepaalt de randvoorwaarden die gesteld worden, of in de toekomst in toenemende mate gesteld zullen worden. Het heeft enorme invloed op de manier waarop je koeien kunt houden.

  • Tuig

    Draagvlak neemt hard af. Let maar op, als het corona virus uitgewoedt is begint het.

  • Alco

    @tuig. Denk aan het gemaakte spreekwoord.
    "Je kunt niet groen denken als je rood staat".

  • farmerbn

    Of: Bij tekort aan bloed wordt men wit.
    Bij tekort aan lucht wordt men blauw.
    Bij tekort aan verstand wordt men groen.

  • Alco

    Die is raak!!! Bij tekort aan verstand wordt men groen.

  • WGeverink

    In het Boerderij archief kan een ieder voor zich terug kijken naar wie de juiste bedoelingen hadden maar vooral door wie de boeren een oor zijn aangenaaid! Niet te vergeten de reacties van de verschillende reageerders.

Laad alle reacties (26)

Of registreer je om te kunnen reageren.