Rundveehouderij

Achtergrond 3 reacties

Pas op de plaats voor vergunning PAS

Vergunningen van veebedrijven op basis van het Programma Aanpak Stikstof (PAS) zijn tot ver in 2019 onzeker. Dan doet de Raad van State uitspraak, ook over de status van weidegang en bemesting.

Kunnen koeien straks nog zonder vergunning de wei in? En moet er een aparte Natuurbeschermingswetvergunning worden aangevraagd voor het bemesten van grond? Die vragen zijn ontstaan door een recente uitspraak van het Europese Hof van Justitie. Het Hof is kritisch over het Programma Aanpak Stikstof (PAS), de Raad van State moet er nu van het Hof over oordelen. Dat heeft gevolgen voor de status van de huidige vergunningen en vrijstellingen, en voor nog af te geven nieuwe vergunningen.

Vermindering van depositie van stikstof

In het Programma Aanpak Stikstof wordt een voorschot genomen op de verwachte vermindering van de depositie (neerslag) van stikstof op kwetsbare Natura 2000-gebieden. Bij de vergunningverlening (officieel gaat het om toestemmingsbesluiten) gaat het PAS-systeem ervan uit dat de stikstofneerslag in natuurgebieden in de loop van de tijd zal afnemen. De Europese rechter zegt daarover dat wel wetenschappelijk vastgesteld moet zijn dat inderdaad sprake is van een vermindering van de stikstofneerslag. Of dat werkelijk zo is, moet nu in Nederland door de Raad van State worden vastgesteld.

PAS vereenvoudigde vergunningverlening

Met het Programma Aanpak Stikstof (PAS) is de vergunningverlening voor bedrijven vereenvoudigd. Met relatief eenvoudige handelingen kon worden bepaald of een bedrijfsactiviteit tot (extra) depositie van stikstof op een kwetsbaar natuurgebied zou leiden. Bij een te verwaarlozen depositie kon worden volstaan met een melding in het zogenoemde Aerius-systeem; komt de depositie volgens de Aerius-berekening boven een bepaalde waarde, dan moet een Natuurbeschermingswetvergunning worden aangevraagd.

Met het systeem van meldingen werd voorkomen dat een heel grote groep van bedrijven Natuurbeschermingswetvergunningen moest aanvragen. De landbouw moet een extra bijdrage leveren aan de vermindering van de stikstofuitstoot door onder andere voermaatregelen, verbeterde stallen en minder uitstoot bij mestaanwending.

Bij de eerste evaluatie bleek dat vooral de groei van de melkveehouderij (tot 2016) geleid heeft tot extra stikstofuitstoot. Aan de andere kant bleek de stikstofdepositie uit het buitenland te zijn afgenomen. In de tussenevaluatie is berekend dat de vereenvoudiging van het systeem (via meldingen en vergunningverlening) € 20 miljoen heeft bespaard voor ondernemers aan extra advieskosten. Bij de evaluatie bleek ook dat een groot deel van de herstelmaatregelen in de Natuurgebieden (plaggen, maaien) inmiddels zijn of worden uitgevoerd. Maar de ingewikkelde herstelmaatregelen, onder andere die betrekking hebben op waterhuishouding, vergen meer tijd.

Betekenis nog niet duidelijk

Na de uitspraak van de Europese rechters begon de discussie tussen adviseurs en juristen over de betekenis van die uitspraak. Voor de een was duidelijk dat met de uitspraak van de Europese rechter een bom is gelegd onder het systeem van het PAS. Gaan we terug naar de saldering, waarbij de boer die wil ontwikkelen (lees uitbreiden) ammoniakrechten moet verwerven van een stoppende veehouder? Volgens sommige juristen is dat zeker het geval. Anderen zeggen dat het Programma Aanpak Stikstof overeind blijft en dat met een goede wetenschappelijke onderbouwing nog heel veel mogelijk is.

Lees ook: LTO wil stikstofruimte PAS voor landbouw behouden

Stroom van vergunningaanvragen

Het Programma Aanpak Stikstof werd in 2015 aangekondigd als hét systeem dat bedrijfsontwikkeling vooral in de veehouderij weer mogelijk zou maken. De afgifte van Natuurbeschermingswetvergunningen lag tot de invoering van het PAS op 1 juli 2015 vrijwel stil. Met het programma werd aan de ene kant de economische ontwikkeling mogelijk, terwijl tegelijkertijd herstelmaatregelen werden ingezet voor Natura 2000-gebieden.

Meteen na de inwerkingtreding van het PAS ontstond een stroom van vergunningaanvragen en meldingen. Inmiddels zijn er 4.600 vergunningen afgegeven en hebben 8.000 bedrijven binnen het programma een melding gedaan, waarmee hun bedrijfssituatie in feite gelegaliseerd is.

Afgifte vergunningen lag al vrijwel stil

Er werd al pas op de plaats gemaakt sinds maart dit jaar. Dat heeft niet alleen te maken met wachten op de uitspraak van het Europese Hof van Justitie, maar ook met een oordeel van de Raad van State, de hoogste Nederlandse bestuursrechter eerder dit jaar. De ontwikkelingsruimte die in 2015 beschikbaar was, is opgedeeld in 2 porties; 60% was beschikbaar in de periode van 2015 tot 2018, de overige 40% zou beschikbaar komen in de periode 2018 tot 2021. Nu is besloten om het tweede deel voorlopig niet uit te geven. Dat betekent dat er alleen nog vergunningen kunnen worden afgegeven bij Natura2000-gebieden waar de ontwikkelingsruimte voor de eerste periode van 3 jaar nog niet is opgebruikt.

Geen nieuwe situatie

Landbouwminister Carola Schouten had anderhalve week geleden overleg met collega-ministerie Infrastructuur en Waterstaat en de betrokken provincies over het Programma Aanpak Stikstof. De minister en de provinciebestuurders kwamen tot de conclusie dat er met de uitspraak in Brussel geen nieuwe situatie ontstaat. Schouten en de provincies lijken nog voldoende vertrouwen te hebben in de wetenschappelijke onderbouwing voor de effecten van de herstelmaatregelen en de vermindering van de stikstofdepositie in de loop van de tijd. Als de Raad van State die onderbouwing ook als voldoende beoordeelt, is het PAS gered.

Mogelijke vrijstelling

Die wetenschappelijke onderbouwing is ook nodig om de vrijstelling van vergunningsplicht bij beweiden en bemesten van grond bij Natura2000-gebieden blijvend te kunnen verlenen. De Europese rechter stelt dat die activiteiten in principe vergunningsplichtig zijn – een situatie die in de praktijk lastig, zo niet onmogelijk is. De Europese rechter laat echter wel de mogelijkheid open dat een vrijstelling wordt verleend als er een afdoende wetenschappelijke onderbouwing is dat beweiding en bemesting niet tot een (extra) aantasting van de natuurwaarden leiden.

Duidelijkheid in voorjaar 2019

Hoe nu verder? Dat is aan de Raad van State, die zich naar aanleiding van de uitspraak van het Europese Hof van Justitie in februari weer gaat buigen over het Programma Aanpak Stikstof. De uitspraak van het Luxemburgse hof is gedaan op verzoek van de Raad van State. Het is aan de Nederlandse rechter die uitspraak te verwerken in het oordeel over de zaken die daar voorliggen. De betrokken partijen hebben inmiddels al van de Raad van State de vraag gekregen hoe zij naar de uitspraak van het hof kijken. Als de juridische molens lopen zoals nu verwacht, zal er op zijn vroegst begin april duidelijkheid zijn over de houdbaarheid van het PAS.

Bestaande situaties

  • Voor bedrijven met een verleende vergunning of die een melding hebben gedaan, blijft de vergunning of de vrijstelling op basis van de melding van kracht;
  • Wel kunnen er maatregelen komen voor weidegang en bemesten in de buurt van Natura 2000-gebieden. De huidige ontheffing is te algemeen volgens de Europese rechter, daarover moet de Raad van State nog oordelen.

Lopende vergunningaanvragen

  • Vergunningen die zijn aangevraagd zonder een beroep op ontwikkelingsruimte voor stikstof kunnen in principe afgewikkeld worden;
  • Vergunningen waartegen al bezwaren zijn ingediend of waartegen een beroepsprocedure loopt bij de Raad van State, blijven in veel gevallen liggen tot er meer duidelijkheid is in het voorjaar van 2019.

Nieuwe vergunningen

  • Meldingen en nieuwe vergunningen zonder beroep op ontwikkelingsruimte zijn in principe nog mogelijk. Wel kunnen provincies in veel gevallen rekening houden met het feit dat er nog een uitspraak moet komen van de Raad van State;
  • Er kan in gebieden waar nu al geen stikstofruimte meer is, in ieder geval geen beroep worden gedaan op het tweede deel van de ontwikkelingsruimte. Die wordt als buffer aangehouden.

‘Vergunning in orde en toch juridisch gedoe’

Melkvee- en pluimveehouder Heinry Wildenbeest heeft sinds 2011 een geldige vergunning voor zijn bedrijf. Toch is zijn bedrijf een van de gedaagde partijen in de procedure over het Nederlandse stikstofbeleid PAS bij het Europese Hof van Justitie.

Heinry Wildenbeest in Aalten heeft een melkvee- en pluimveebedrijf met 50 Jerseykoeien met 25 stuks jongvee op 22 hectare grond met weidegang en 120.000 vleeskuikens. - Foto: Hans Prinsen
Heinry Wildenbeest in Aalten heeft een melkvee- en pluimveebedrijf met 50 Jerseykoeien met 25 stuks jongvee op 22 hectare grond met weidegang en 120.000 vleeskuikens. - Foto: Hans Prinsen

In 2012 bouwde hij een stal waar hij inmiddels 50 Jersey-koeien in melkt. Dat was een jarenlange wens voor hem. “De vergunning is destijds verleend zonder bezwaar of beroep en toch kregen we een hoop gedoe”, vertelt Wildenbeest.

Vergunning onder de loep

Dat hij een van de partijen is geworden is raar gelopen. In 2014 bleek dat zijn vergunning onder de loep lag bij de vereniging Mobilisation for the Environment (MOB). Die milieuactiegroep plaatste vraagtekens bij de vergunning, met name over het onderdeel weidegang en bemesting. Dat eindigde uiteindelijk in een procedure bij de Raad van State die het samen met andere zaken heeft voorgelegd aan het Europese Hof. Wildenbeest is nog steeds verbaasd over de gang van zaken: “Wij zitten bijna 12 kilometer van het dichtstbijzijnde Natura 2000-gebied (Korenburgerveen) en geloven niet dat ammoniak van ons bedrijf zover wegdrijft. Maar het zorgt wel voor een enorme papieren rompslomp waar niemand bij gebaat is.”

Vergunning weidegang en bemesten

Over zijn bedrijf maakt Wildenbeest zich niet eens zoveel zorgen. “De huidige vergunning is gebaseerd op dieraantallen van voor 2004 en verleend voordat de PAS is ingevoerd. We hebben nooit ammoniak bij hoeven kopen.” Maar hij vraagt zich wel af hoe het moet als er afzonderlijke vergunningen nodig zouden zijn voor weidegang en bemesting. “Per perceel een vergunning voor bemesten en weidegang? Dat wordt een enorme rompslomp, zeker als je ook nog grond ruilt. Hoe dat nu allemaal verder gaat, is voor mij nog abacadabra.”

Medeauteur: Wim Esselink

Laatste reacties

  • 200113528

    vergunning verlening voor beweiden en bemesten kan nooit een probleem worden. 2004 mocht erveel meer mest op enz dus heel veel ruimte voor ons om te groeien.

  • Flepke

    Uithuilen en opnieuw beginnen.
    Al dat papierwerk heeft ondertussen meer bomen gekost dan ze kunnen redden met hun onzin.

  • koestal

    Wat is niet onzeker in de landbouw en melkveehouderij ??????

Of registreer je om te kunnen reageren.