34 reacties

‘Stikstofreductie echt nodig om natuur te herstellen’

De discussie over stikstof duurt al maanden, maar nog steeds weten zelfs politici niet wat te veel stikstof nu eigenlijk doet met de natuur. Jarenlange stikstofdepositie heeft de Nederlandse natuur negatief beïnvloed, zeggen twintig experts.

Van Thierry Baudet horen we dat ‘stikstof goed is voor planten en we gewoon wat meer bomen krijgen’, van Rob Jetten horen we dat ‘stikstof een verstikkende deken vormt waardoor de natuur langzaam afsterft’, en van Simon Rozendaal dat ‘stikstof de grond vruchtbaar maakt’.

Omdat er zoveel belangen op het spel staan, vinden wij, twintig experts op het gebied van stikstof, dat duidelijk moet zijn wat stikstof nu echt doet in ecosystemen, en de discussie gevoerd wordt op basis van feiten.

De grootste gevolgen van te veel stikstof zijn te zien op arme gronden, zoals soortenrijk grasland, heidegebied, zandgrond en veengebieden, zeggen twintig experts op stikstofgebied. - Foto: Franciska de Vries
De grootste gevolgen van te veel stikstof zijn te zien op arme gronden, zoals soortenrijk grasland, heidegebied, zandgrond en veengebieden, zeggen twintig experts op stikstofgebied. - Foto: Franciska de Vries

Stikstof essentieel voor planten

Voor planten is stikstof een van de veertien essentiële voedingsstoffen; in de meeste ecosystemen zelfs de meest beperkende. Hoewel lucht voor 78% uit stikstof bestaat, kunnen maar enkele plantensoorten, zoals klaver, die stikstof gebruiken dankzij samenwerking met bacteriën. Stikstof dat in plantenmateriaal zit, wordt vervolgens beschikbaar gemaakt door omzetting in ammonium (NH4+) en nitraat (NO3-) door bodemmicro-organismen.

De stikstofverbindingen die mensen in de lucht brengen – ammoniak (NH3) uit de veehouderij en stikstofoxiden (NO en NO2) uit het verkeer en de industrie – lijken daar veel op en zijn na omzetting in de bodem dus wél direct opneembaar voor planten. Maar de ene plantensoort is daar beter in dan de andere.

Door te veel stikstof verdwijnt voeding

De grootste gevolgen van te veel stikstof zien we waar de bodem arm is, zoals de hei, maar ook in soortenrijke graslanden, bossen op arme zandgronden, veengebieden en duingebieden. Hier verdringen snelle groeiers, bijvoorbeeld grassen zoals pijpenstrootje, de langzame groeiers, zoals bijvoorbeeld heide en kleine kruiden. Het open karakter in bossen verdwijnt en de natuur wordt eenvormiger: overal domineren dezelfde, snelgroeiende soorten.

Misschien nog belangrijker is dat stikstofverrijking leidt tot versnelde verzuring van de bodem. Stikstofoxiden worden in water omgezet naar nitraat waarbij salpeterzuur wordt geproduceerd; ammoniak wordt omgezet naar ammonium, waarbij zuur wordt geconsumeerd. In de bodem werkt ammoniak alsnog verzurend als ammonium wordt omgezet naar nitraat (salpeterzuur) en dan uitspoelt met regenwater. Het zuur maakt dat belangrijke plantenvoedingsstoffen, zoals calcium, magnesium en kalium, kunnen uitspoelen met het nitraat. Ook kunnen stoffen vrijkomen die giftig zijn, zoals aluminium. Wat overblijft, zijn zure bodems met veel stikstof maar weinig andere essentiële voedingsstoffen. Hierop kunnen veel plantensoorten simpelweg niet overleven.

Deze veranderde balans van voedingsstoffen in de bodem heeft tot gevolg dat de balans in planten verstoord wordt; bladeren raken verrijkt in stikstof, maar verarmd in andere voedingsstoffen. Daardoor gaan planten minder hard groeien en worden ze kwetsbaarder voor andere verstoringen, zoals droogte, insectenplagen en bodemziektes.

Bovengronds schaadt overmatige stikstof ook de dierenwereld.

Verdwijnende diersoorten en kalkgebrek

Met het verlies van plantensoorten verdwijnen de diersoorten die daarvan afhankelijk zijn, bijvoorbeeld insecten. Waar de insecten in aantal afnemen, volgen de vogels. Ook lijden dieren rechtstreeks onder tekorten van bepaalde voedingsstoffen in hun voedsel. Dunne eierschalen en koolmeeskuikens met zwakke skeletten bijvoorbeeld duiden op ernstig kalkgebrek.

Onder de grond vermindert stikstof de hoeveelheid micro-organismen. Vooral schimmels delven het onderspit, inclusief mycorrhiza’s, die de plant helpen om voedingsstoffen op te nemen. Planten hebben minder wortels nodig om op zoek te gaan naar stikstof. Deze veranderingen betekenen dat planten en micro-organismen minder goed stikstof kunnen opnemen en vasthouden: het systeem gaat stikstof ‘lekken’, wat leidt tot nitraatgehaltes in het grondwater die de drinkwaternorm kunnen overschrijden. De bodemorganismen die overblijven zijn minder weerbaar tegen droogte en bodemziektes.

Aanpak stikstofdepositie nodig om natuur te herstellen

Het is dus zeker niet zo dat ‘enkele soorten verdwijnen die toch niet in Nederland thuishoren’ of dat ‘er gewoon wat meer bomen komen’. Jarenlange stikstofdepositie heeft alle Nederlandse natuur beïnvloed en, hoewel de reductie in stikstofdepositie sinds de jaren negentig tot verbeteringen heeft geleid, is de voedingsbalans in veel Nederlandse ecosystemen nog steeds verstoord. Verdere reductie van stikstofdepositie, door nationale en internationale afspraken, en effectief beheer om de balans van voedingsstoffen te herstellen, zijn nodig om de natuur te herstellen.

Door Franciska de Vries, Albert Tietema, Annemieke Kooijman (Universiteit van Amsterdam), Patrick Jansen, Wim de Vries, Liesje Mommer, Ellis Hoffland, Jan Willem van Groenigen, Gerlinde de Deyn, Han van Dobben, Jan den Ouden, Frank Berendse, Rienk Jan Bijlsma (Wageningen Universiteit & Research) Han Olff (Rijksuniversiteit Groningen) Jan Willem Erisman (Louis Bolk Instituut) Henk Siepel, Hans de Kroon (Radboud Universiteit Nijmegen) Michiel Wallis de Vries (De Vlinderstichting) Roland Bobbink en Maaike Weijters (Onderzoekcentrum B-Ware)

Lees alles over het stikstofbeleid en het Programma Aanpak Stikstof (PAS) in dit dossier.

Laatste reacties

  • Zuperboer

    De vraag blijft: "Wat was de begin situatie in de Natura 2000 gebieden?" én wel op het moment van instellen. Tweede vraag is: :"Wat is haalbaar in een leefomgeving waar 20-25 miljoen mensen gaan wonen, werken en recreeeren?" Derde vraag: "Welk type N is het die neerslaat in natuurgebieden? (koolstofmethode)"Is de uitbreiding van onze bevolkingsdichtheid nog wel verstandig om door te zetten. Is de landbouw nu zo veranderd of is het de intensieve bewoning van onze rivierdelta?

  • agrismolders

    Een simpele boer zou zeggen kalk stooien....
    Misschien wel de goedkoopste oplossing vd stikstof "crisis "!

  • Kringloopboer

    @ supergoed Dat horen we de 20e

  • farmerbn

    Als het om feiten gaat wil ik graag van die 20 mensen horen hoe het dan moet met die gebieden die teveel stikstof krijgen, zelfs als iedereen en alle andere N-uitstoters erbij uit Nederland vertrekken. Een ander feit is dat N alleen in Nederland opgeblazen probleem is.

  • Kleine huiskavel

    Wel goed dat hiet duidelijk gemaakt wordt dat de stikstofoxiden schadelijker zijn voor de natuur dan de amoniak.

  • trekker123

    Een ander feit is dat de stikstofdepositie (als gevolg van ons overvolle landje met een lappendeken aan natuurgebiedjes) in natuurgebieden nergens zo groot is als in Nederland. Maar of er op termijn van de natuurgebieden bij handhaving van de landbouw alleen maar een dode vlakte overblijft zoals gisteren ook door de boswachters bij Op1 werd gesuggereerd dat vraag ik me af. Zoals het mezelf nog niet is opgevallen, anders dan gisteren ook werd gemeld als vaststaand gegeven, het aantal insecten dat ik op ruiten van de auto geplet vindt door de jaren heen steeds maar minder en minder wordt.....

  • daan1908

    Kunnen deze 20 experts ook even kijken naar het rapport van onderzoeksjournaliste Geesje Rotgers van het RIVM , Stikstoflast blijft zelfs in leeg land . Ben heel benieuwd naar de conclusie , ben vast niet de enige .

  • vandenbrandcv1

    Waar zijn de bodemanalyses over elke 5 ha. natuurgrond?

  • nvanrooij1

    Ik vraag mij af of dit artikel ook in meerdere bladen gepubliceerd wordt o.a. In de Kampioen van de ANWB, bij VNO / NCW of in allerlei vakantiebladen. Ik denk dat ik het antwoord niet af hoef te wachten maar het zelf al in kan vullen. Waarom denken wij die doelen nog te moeten of kunnen halen zoals Zuperboer ook al opmerkt bij een steeds stijgende bevolkingsgroei en de daaraan gekoppelde consumentenbestedingen. Verder zie ik als een van de ondertekenaars de heer Dobben die de KDW ‘s op een dusdanig laag niveau heeft vastgesteld dat die doelen überhaupt niet gehaald kunnen worden terwijl de KDW ‘s volgens Europa ook op een hoger niveau vastgesteld hadden kunnen worden. Bovendien is alles berekend en niet gemeten dus we weten nog niet eens wat waar is.

  • fietskip

    Komt er ook een opkoop van industrie en van vliegtuigen en misschien ook een stad saneren of een quotum voor mensen in Nederland. Waarom word er eigenlijk alleen gepraat over sanering van de veehouderij. En het verhaaltje van de grootdte uitstoter gaat niet op want 1 kilo stikstof is 1 kilo stikstof. Althans volgens de geleerden en de politiek!

  • Alco

    Dus vliegverkeer auto's en industrie maar verbieden, want de inbreng van landbouw is nihil.

  • john***

    Goh wel fijn om te lezen dat de nox de grote boosdoener is maardat is ook wel te verwachten geziwn de toename van deze post over de afgelopen jaren en de dalong van de ammonial.

  • René de jong

    Vraag aan:
    Franciska de Vries, Albert Tietema, Annemieke Kooijman (Universiteit van Amsterdam), Patrick Jansen, Wim de Vries, Liesje Mommer, Ellis Hoffland, Jan Willem van Groenigen, Gerlinde de Deyn, Han van Dobben, Jan den Ouden, Frank Berendse, Rienk Jan Bijlsma (Wageningen Universiteit & Research) Han Olff (Rijksuniversiteit Groningen) Jan Willem Erisman (Louis Bolk Instituut) Henk Siepel, Hans de Kroon (Radboud Universiteit Nijmegen) Michiel Wallis de Vries (De Vlinderstichting) Roland Bobbink en Maaike Weijters (Onderzoekcentrum B-Ware)

    Hoe verklaren jullie nu dan de uitstekende toestand op de Veluwe ??
    - TIEN Habitattypen in Klasse A in 2018 (2 in 2004 dus 5 keer zo goed)
    - De Veluwe is 88.378 hectare groot !!
    Google op : N2K NL9801023 paragraaf 3 ECOLOGICAL INFORMATION
    Dit is het Europese monitoring systeem dus veel beter gaat het niet worden !!

    Hoe verklaren jullie de uitstekende toestand in N2K Binnenveld ??
    - 2 van de 2 Habitattypen in Klasse A (beide stikstof gevoelig).
    - en dit in ook nog eens de hoogste concentratie NH3 van Nederland.

    >>>>

  • René de jong

    >>>vervolg
    Hoe verklaren jullie dan de uitstekende staat van 1.754 hectare Alluviale Bossen in de Biesbosch ??
    - in 2018 Klasse A (en ook stikstofgevoelig)

    Volgens "kenners" op Foodlog zou kwelwater uit de Veluwe Binnenveld schoon spoelen......?!?!? ja ja , die Veluwe was toch ook overspoeld met stikstof....

    Zoek maar op Google; Binnenveld synbiosys alterra (site van LNV !!!)
    En dan met name: + Gedetailleerde informatie
    je zult zien dat ook de soorten prima gaan in Binnenveld

  • andrestouwe

    laten we eerst maar eens kijken of die natuur ook inheems is. Heide is een gevolg van afplaggen door boeren in het verleden, dus niet inheems. Veel natuurgebieden zijn aangelegd, daar is weinig inheems aan. Nederland is grotendeels een rivierdelta, wat eeuwen geleden al bekend stond als vruchtbare grond. Laat de natuur z'n gang gaan en we krijgen moerasbossen, net als in de oudheid. Wil je dus echt Nederlandse natuur, dijken doorsteken en niet meer meer omkijken....

  • Henk.visscher

    Rene, glashelder ben benieuwd naar de antwoorden

  • Noordam2

    Henk ik ben ook benieuwd naar de antwoorden, alleen die komen niet want dan wordt hun zorgvuldig gebouwde kaarten huis erg gammel

  • melkveehouder .

    @René, doe de sector, en jezelf, een lol en sluit aan bij het Landbouw Collectief. Mensen met diepgang en een rechte rug worden hartelijk ontvangen!

  • EL

    Lelystad airport vol bomen planten, minder vliegbewegingen en bomen die CO2 opnemen!

  • Alco

    @René. Het gaat ons specifiek om de inbreng van de landbouw in de natuur.

  • Fjord

    Boeren alles op de rug schuiven om hun grond (eigendom) af te troggelen, om huizen en Grote grijze industriedozen op te realiseren. Hebben we nog het aanleggen van een racebaan. Industrie die draaien zonder de benodigde vergunningen. Hoe kan dergelijks een stikstofprobleem inzichtelijk maken, en of positief aan bijdragen?

  • René de jong

    @Alco
    Mij uiteraard ook maar wat ik het meest irritant vind is dat deze deskundige "professioneel" mogen liegen oh,oh wat gaat het slecht met de Veluwe.

    Qua soorten dat zou kunnen maar de habitattypen gaat het PRIMA mee, ik heb me echter wel vertelt; het zijn er 11 i.p.v. 10 in KLASSE A (Uitstekend).
    Oorzaak: de update 15/03/2019 wéér eentje er bij dus !!

    Dat het slecht gaat met soorten (Vlinder kikkers of weet ik wat) is dus NIET te wijten aan 88.378 hectare habitattypen.
    Misschien wel de keuze voor deze wijze van beheer; niet bemesten en grond uitmergelen.

    De werkelijke oorzaak van achteruitgang van bepaalde natuur achterhalen, dáár zou het over moeten gaan.
    En in mijn beleving is dat; bemesten, want zonder mest geen leven !

  • Lees onderstaan artikel en je weet dat, als de boer verdwijnt en er meer huizen worden gebouwd en meer inwoners komen te wonen dta het stikstof gehalte behoorlijk omhoog gaat en dan is het net de schuld van de boer, dus het is allemaal kwats waar ze mee bezig zijn, het heeft maar één doel, en dat werd vanmorgen al bevestigd door minister Veldhoven, als het land vrij komt van de boer kunnen er huizen worden gebouwd.



  • Stikstofuitstoot riooloverstorten fors onderschat
    31 jan 2018 - Algemeen | Onderzoek en beleid - Geesje Rotgers
    Riooloverstorten en regenwaterriolen stoten heel veel meer stikstof uit, dan steeds is aangenomen. Onlangs werden de emissies uit riooloverstorten en regenwaterriolen fors opgehoogd in de landelijke database van de Rijksoverheid. Dat gebeurde met stille trom.
    In de provincie Noord-Brabant bijvoorbeeld, een provincie met relatief veel riooloverstorten, blijken de stikstofemissies uit riooloverstorten en regenwaterriolen te zijn verhoogd met een factor 4,2. Met andere woorden: deze bronnen stoten 4,2 keer meer stikstof uit naar het milieu, dan steeds werd gedacht. De fosforemissies zijn zelfs met een ruime factor 10 verhoogd, zo blijkt uit de cijfers in de emissiedatabase van de Rijksoverheid. Opvallend is dat de autoriteiten geen ruchtbaarheid hebben gegeven aan de jarenlange onderschatting van de emissies uit deze vervuilingsbronnen.
    De stikstoftoevoer naar het oppervlaktewater uit riooloverstorten en regenwaterriolen in het landelijke gebied van de provincie Noord-Brabant, liggen nu bijna op een vergelijkbaar niveau als de toevoer vanuit de atmosferische depositie.

  • René de jong

    Geesje verdiend wat die Calown van de LTO KRIJGT.

    Waarom wordt Staf door o.a LTO genegeerd?

  • boris

    Twintig ,ja let wel twintig dames en heren of moet ik zeggen jongens en meisjes waren er nodig om dit stuk te produceren. Ik krijg last van plaats vervangende schaamte.
    Maar goed ze concluderen wel dat er de laatste 20 jaar de stikstofdepositie is vermindert, dat is positief maar nog niet genoeg vinden ze. Ook lees ik dat door te veel stikstof de Ca -Ka en Mg verdrongen is Dus wat let, een paar handjes kunstmest er op en de problemen zijn voorbij .Maar ik ben natuurlijk te simpel.

  • Mtswi

    Kunnen deze 20 wijzen ook aangeven hoever de ammoniak van mijn stal neerslaat.
    Volgens verschillende onderzoeken maar een klein stukje van mijn stal.
    Als dit waar is dan zal deze hele poppekast geen invloed hebben op de N 2000 gebieden met uitzondering van de boeren die er naast zitten. Kunnen we dus ook gewoon weer met de ketsplaat uitrijden. Kan er met lichter machines worden gewerkt en dus minder NOx uitstoot, die wel verder weg waait.

  • Alco

    Geen enkele boer beweert dat stikstof niets doet met de natuur Franciska.
    We hebben grote twijfels over het deel van de landbouw hierin.
    Onze metingen laten zien dat onze uitstoot binnen 500m is neergeslagen.
    Heel anders is het met vliegtuigen en hoge schoorstenen die de stikstof evenredig over geheel het land verdeelt.

  • veldzicht

    Als 20 Februari dat rapport komt en er staat onomstotelijk dat er niks van klopt van die neerslagcijfers,zal dan de milieu beweging ook hun excuus aan bieden aan de boeren voor hun onterechte aantijgingen?Ze hebben tenslotte heel wat schade en onrust veroorzaakt onder de agrarische bevolking.

  • René de jong

    Franciska de Vries, Albert Tietema, Annemieke Kooijman (Universiteit van Amsterdam), Patrick Jansen, Wim de Vries, Liesje Mommer, Ellis Hoffland, Jan Willem van Groenigen, Gerlinde de Deyn, Han van Dobben, Jan den Ouden, Frank Berendse, Rienk Jan Bijlsma (Wageningen Universiteit & Research) Han Olff (Rijksuniversiteit Groningen) Jan Willem Erisman (Louis Bolk Instituut) Henk Siepel, Hans de Kroon (Radboud Universiteit Nijmegen) Michiel Wallis de Vries (De Vlinderstichting) Roland Bobbink en Maaike Weijters (Onderzoekcentrum B-Ware)

    Ik wacht nog op antwoord op de vraag hierboven; HOE kan het dat de Veluwe, Biesbosch en Binnenveld uitmuntende rapportcijfers hebben ?? m.a.w. de natuur (habitattypen) in deze N2K gebieden zijn in uitmuntende staat !!

    En als jullie als Rotary clubje dan toch bij mekaar zitten heb ik nog een vraag;

    Waarom wordt er in de Rekenmodule Natuurkwaliteit NNN waar stikstofdepositie een onderdeel is van de indicator, de Standplaatsfactoren van deze beheertypen momenteel op ‘0’ gezet. Dus NIET meegenomen ??
    >>>>>>>>>>>>>>

  • René de jong

    Vervolg >>>

    Wat is standplaatsfactor ??
    Een standplaatsfactor is een fysische eis die organismen als planten en schimmels stellen aan de omgeving waar deze groeien.
    Een standplaatsfactor vocht is bijvoorbeeld heel helder; géén vocht geen plant.
    Bij dé standplaatsfactor stikstofdepositie weten ze het dus niet !!!

    Indien jullie dit liever per mail willen beantwoorden is ook prima, geef maar een adres door en je krijgt die van mij.

    Ik durf het inmiddels glashard te zeggen, jullie deskundigen zitten er volledig naast ! Het stikstof spook bestaat NIET

    Is het met simpel boerenverstand ook te bewijzen ?? ja
    Als alle depositie verhalen zouden kloppen dan hoeven wij niet meer te bemesten, immers het valt zo wel uit de lucht.

  • Kelholt

    Klopt René. Ook de factsheet stikstofbronnen van Oene Oenema, de man die de beleidsmakers in Den Haag van alles wijs kan maken over mest, rammelt aan alle kanten. Het huidige stikstof-, fosfaat- en mestbeleid houdt niet lang meer stand.

  • farmerbn

    Meester (H)ector heeft ons geleerd dat als een plant een positief element opneemt zoals Mg2+, Ca2+, K+ ze H+ teruggeeeft aan de bodem. Die H+ verzuurt de bodem dus moet een boer zijn land bekalken. Natuurgronden die wel Mg, Ca, K enz opnemen worden zuurder. Natuurgronden worden dus van nature al zuurder en plantjes die van zure grond houden blijven aanwezig. Wil je plantjes die van basische grond houden dan moet je niet naar de boeren wijzen maar kalk strooien.

  • Mbmb

    Nog nooit uitgelegd gekregen, ook nu niet, waarom grote N2000 gebieden zijn gevormd rond veenmosjes zo groot als mijn keuken. Wat is het belang daarvan? De halve provincie wordt erop afgerekend. Een miljoen koeien minder maar om mij heen is alles volgebouwd en het verkeer vermenigvuldigd, de industrie gaat zijn gang maar de boer heeft het gedaan. Leg dat eens uit!

Laad alle reacties (30)

Of registreer je om te kunnen reageren.