Home

Achtergrond 5 reacties

Op weg naar verantwoorde mestafzet

Een cultuuromslag in de mestwereld is gaande. Een meer verantwoorde mestketen dient zich aan.

Met mest is altijd wel wat aan de hand. Maar nu is er goed nieuws. De extra aandacht voor en controle op meststromen die sinds afgelopen winter geldt, lijkt nu al effectief te zijn.

Zo leidt de verplichte onafhankelijke monstername bij dikke fractie van varkens- en rundveemest in combinatie met een kritischer beoordeling van de gehaltes door RVO.nl tot minder hoge stikstof- en fosfaatgehaltes in deze mestsoorten. En dat is goed, want abnormaal hoge gehaltes werden gezien als teken dat er iets niet pluis was.

Laden van drijfmest voor transport. Mestdistributeur Mostert & Van de Weg heeft zich als een van de eerste bedrijven aangemeld voor keurmerk Keurmest - foto: Ton Kastermans Fotografie.
Laden van drijfmest voor transport. Mestdistributeur Mostert & Van de Weg heeft zich als een van de eerste bedrijven aangemeld voor keurmerk Keurmest - foto: Ton Kastermans Fotografie.

Minister Carola Schouten sloeg afgelopen najaar alarm. Ze vond dat het nu echt afgelopen moest zijn met creatief boekhouden met mest. Het woord ‘mestfraude’ lag op ieders lippen. Al is er nog steeds grote onduidelijkheid waar de grens ligt tussen losjes met de lastige regels omgaan en regelrechte fraude. In ieder geval werkt nu zowel de sector zelf als het ministerie aan een plan van aanpak.

Maatregelen om de mestmarkt op te schonen:

  • Boeren, distributeurs en andere partijen kunnen zich via sectorinitiatief Keurmest registreren. Daarmee geven ze aan volgens de regels te werken en elkaar daar ook op aan te spreken. Dit is de voorloper van certificering in de sector.
  • Samenwerkende brancheorganisaties hebben bandbreedtes bekendgemaakt voor gehaltes in mest. Zo is voor iedereen duidelijker wat normaal en wat afwijkend is.
  • Het ministerie wijst risicogebieden aan waar intensiever gecontroleerd gaat worden.
  • Bij controle gaan NVWA, RVO.nl, politie, waterschappen en provincies intensiever samenwerken. 
  • Er komt een gerichte aanpak op basis van benoemde risico‘s.
  • Als er bij iemand iets mis is dan volgt onderzoek in het hele netwerk van afnemers en leveranciers. 
  • Straffen voor fraude worden hoger, bedrijfsmiddelen worden eerder in beslag genomen en kortingen op GLB-premies worden hoger.
  • Vanaf 2020 is het mogelijk om realtime digitaal mesttransporten te volgen. 
  • Minister Schouten zegt te werken aan vereenvoudiging van de mestwetgeving.

Toezicht gericht op risicogebieden

Schouten zet in op beter toezicht. Hoe ze dat ziet, maakte ze recentelijk bekend. Het toezicht is vooral gericht op risicogebieden en op mestdistributeurs en hun zakelijke contacten.

Door betere samenwerking met overheden in Duitsland en België is duidelijk geworden dat de gegevens over de hoeveelheid mest en mestgehaltes aan beide kanten van de grens afwijken. De grenscontroles worden daarom verder aangescherpt.

Er zijn geluiden dat de hogere mestafzetkosten dit jaar het gevolg zijn van minder fraude, maar de afzet loopt sowieso wat moeizamer

Claude van Dongen, LTO-portefeuillehouder bodem- en waterkwaliteit heeft het idee dat de aandacht voor mestfraude al leidt tot minder overtredingen. Al heeft hij hier geen harde bewijzen voor.

“We zien wel dat extreem hoge gehaltes in dikke fractie niet meer voorkomen.” Hij hoort ook geluiden dat de hogere mestafzetkosten dit jaar het gevolg zijn van minder fraude, maar dat is niet te bewijzen. “De afzet loopt dit jaar sowieso wat moeizamer.”

Aanmelden bij keurmerk Keurmest

Aan de sectororganisaties – LTO, POV, Cumela, Rabobank en Transport en Logistiek Nederland (TLN) – is de taak om binnen de sector zaken beter op orde te krijgen. De eerste stappen zijn gezet. Zo kunnen boeren en mesthandelaren zich aanmelden bij het keurmerk Keurmest, waarin zij aangeven volgens de regels te werken.

Het is een stap naar complete certificering van de mestketen. Daarin weten alle schakels precies waar ze aan moeten voldoen en kunnen ze daar ook aan gehouden worden. Zo’n 40 distributeurs en boeren zijn inmiddels geregistreerd. Deelname is vrijwillig, maar niet vrijblijvend.

We krijgen signalen dat Keurmest-ondernemers het moeilijk hebben omdat ze bij het stringent doorvoeren van hun principes marktaandeel verliezen

Het ministerie steunt het initiatief, maar handelt bij controle niet anders bij bedrijven die wel of niet gecertificeerd zijn. Het ministerie is positief dat ondernemers zich zichtbaar willen profileren als bedrijven die volgens de regels werken.

“We krijgen echter ook signalen dat deze bedrijven het moeilijk hebben omdat ze bij het stringent doorvoeren van hun principes marktaandeel verliezen”, aldus een woordvoerder. Cumela herkent dit. Juist de sector- en ketenbrede aanpak met Keurmest moet ervoor zorgen dat oneerlijke concurrentie door het ontduiken van regels tot het verleden gaat behoren.

Ministerie: mais is frauderisico

Het ministerie richt zich bij de controle vooral op de gebieden waar de risico’s op fraude het grootst zijn: de Peel, Twente en de Gelderse Vallei. In deze gebieden zijn de prikkels om fraude te plegen het hoogst.

Risicogebieden mestfraude:

In de Peel, Twente en de Gelderse Vallei wordt de controle op mest verscherpt. De gebieden zijn aangewezen op basis van het beschikbare landbouwareaal, aandeel zand- en lössgrond, het aandeel mais en de hoogte van het mestoverschot. Mais kan meer mest aan dan de gebruiksnorm, Het ministerie ziet dat als risico voor overbemesting. Dat risico is extra groot op uitspoelingsgevoelige gronden.

Claudevan Dongen ondersteunt de regionale aanpak van mestfraude, maar zet vraagtekens bij de argumentatie van de parameters. “Maisteelt wordt wel vaker in een negatief daglicht gezet. Maar andere gewassen kunnen net zo goed overbemest worden.”

Groenbemester zaaien na mais. Het aandeel mais in een gebied weegt zwaar mee in de afweging voor gebeidsgericht handhaven van het mestbeleid door RVO.nl en NVWA - foto: Hans Banus.
Groenbemester zaaien na mais. Het aandeel mais in een gebied weegt zwaar mee in de afweging voor gebeidsgericht handhaven van het mestbeleid door RVO.nl en NVWA - foto: Hans Banus.

In de aangewezen gebieden en in regio’s waar de waterkwaliteit onvoldoende verbetert, wordt de controle geïntensiveerd. Dit gebeurt door de samenwerking te verbeteren tussen NVWA, RVO.nl, politie, provincies, waterschappen en omgevingsdiensten.

Boetes kunnen hoog oplopen

  • Bij overtreding van administratieve voorschriften of van de regels voor hoeveelheidsbepaling worden bestuurlijke boetes opgelegd van maximaal € 300 per overtreding.
  • Als de gebruiksnormen worden overschreden, kost dit € 7 per kilo stikstof en € 11 per kilo fosfaat. Met een maximum van € 83.000 per persoon of € 830.000 per rechtspersoon. 
  • Bij grovere overtredingen wordt strafrechtelijk vervolgd. Dat kan bij herhaaldelijke overtredingen, bij frauduleuze constructies of overtreding in georganiseerd verband. 
  • Strafrechtelijke vervolging geldt sowieso voor overtredingen van het dierrechtenstelsel of de verplichte minimale mestopslagcapaciteit. Bij het strafrecht zijn de boetes hoger en kunnen ook celstraffen of het stilleggen van het bedrijf worden opgelegd.

Integriteitsonderzoek mestdistributeurs

Mestdistributeurs zijn de andere risicofactor waar het ministerie zich op richt. Zij hebben een sleutelpositie. Onder meer doordat zij de vervoersbewijzen maken.

Met de distributeur zijn ook boeren die mest leveren of afnemen in beeld. De overheid wil hen strenger controleren. Nieuwe distributeurs moeten een integriteitsonderzoek ondergaan. Dit wil het ministerie ook bij bestaande distributeurs gaan doen.

Het ministerie streeft ernaar dat vanaf 2020 alle mesttransporten digitaal en realtime gevolgd kunnen worden

Jaarlijks worden tientallen opsporingsonderzoeken gestart naar mestfraude. RVO.nl heeft een register geopend waarin fraudeurs worden geregistreerd.

Ook komen er nauwkeurigere analyses van de data. Met extra onverwachte controles in geval van afwijkingen. Het ministerie streeft ernaar dat vanaf 2020 alle mesttransporten digitaal en realtime kunnen worden gevolgd. Bij overdracht van de mest moet dan – net als bij postpakketjes – een (digitale) handtekening voor ontvangst gezet worden.

Gehaltes in mest: wat is normaal en wat is extreem?

In rundveedrijfmest zit onder normale omstandigheden minimaal 0,9 kilo fosfaat en maximaal 6 kilo fosfaat per ton. In varkensdrijfmest is dat minimaal 0,5 en maximaal 9 kilo fosfaat.
Dat zijn enkele bandbreedtes uit de tabel die Cumela Nederland heeft opgesteld voor gehaltes stikstof en fosfaat in mest onder normale omstandigheden. De tabel is een van de concrete maatregelen in het plan van aanpak mestfraude van sectororganisaties LTO, POV, Cumela, TLN en Rabobank.
Waardes buiten de bandbreedte zijn niet onmogelijk, maar er hoort dan wel een verklaring bij wat de oorzaak daarvan is. Hogere waardes zijn bijvoorbeeld mogelijk als een boer mest laat bezinken en dan gaat scheiden.
De maximale waardes in de sectortabel zijn duidelijk lager dan de maximale waarden die RVO.nl en de NVWA hanteren voor het beoordelen van mesttransporten. Voor rundveemest (code 10) noemt RVO.nl een maximumwaarde van 9,45 kilo fosfaat per ton, voor varkensdrijfmest (code 40) maximaal 27,2.
Opmerkelijk genoeg zijn de maximale waardes voor fosfaat in dikke fracties na scheiding van rundvee- en varkensmest in de tabel ook lager dan de gemiddelde forfaitaire waarden die RVO.nl publiceert. Die forfaits moeten boeren hanteren voor hun mestboekhouding voor mest die niet bemonsterd hoeft te worden.
Een andere concrete maatregel uit het sectorplan is Keurmest, een laagdrempelig en vrijwillig keurmerk voor iedereen in de mestwereld. Deelname is nu nog vrijwillig, maar Keurmest is wel een stap naar certificering van de sector. Die certificering wordt momenteel uitgewerkt. De planning is dat het certificeringssysteem in de zomer van 2019 gereed is.

Verplichte sensoren bij mest uitrijden

Het ministerie denkt zelfs aan verplichte sensoren tijdens het uitrijden van mest. Dat biedt volgens Claude van Dongen ook voordelen voor de gebruikers van mest omdat ze direct weten hoeveel ze uitrijden.

Er wordt nu wel veel nadruk gelegd op gebiedsgericht controleren, maar we moeten niet de indruk wekken dat buiten die gebieden niets misgaat

Jaap Uenk, voorzitter van Cumela Meststoffendistributie, noemt het voorstel van de minister ‘een gedegen stuk’ en kan zich vinden in een versterkte handhaving. “Daar hebben we zelf op aangedrongen. Op die manier bescherm je ondernemers in de markt die het goed doen. Minder papierwerk en snellere verwerking door digitalisering juichen we ook toe.”

Uenk noemt gebiedsgericht controleren op zich logisch. “Maar er wordt nu wel veel nadruk op gelegd. We moeten niet de indruk wekken dat buiten die gebieden niets misgaat. Waar we in ieder geval mee aan de slag moeten, is vereenvoudiging van de regels zodat iedereen de regels zelf weer kan snappen. Dat is nu vaak lastig geworden.”

Mariska Vermaas en Wim Esselink

Laatste reacties

  • 1455

    pak eerst die mest onderzoeken maar eens aan
    dit jaar heel bij zondere uitslagen runderdrijf mest
    tot dat het bedrijf in het nieuws kwam ,toen moesten wij ineens bijna
    4 weken wachten op de uitslag
    wij bellen toen kregen we te horen de monsters weken sterk af
    en er was een herannelise gedaan
    RA RA

  • Tinus1

    Cumela vind alles wel goed, wordt wel doorberekend. En meer werk want de boer die zijn grond en omgeving wil sparen en met kleinere machines mag ze aan de kant zetten. Al dat grote getuig komt verkeersveiligheid en grondstructuur niet ten goede. Maar ja in den Haag kan men niet zo goed 'circulair' denken.

  • jan1953

    Het gaat al 30 over mest en nog wel 30 jaar wat gedoe in Duitsland zijn ze nu nog gewoon aan het uitrijden en gewoon los dr op

  • Gradje 1966

    De grootste boeven in de Peel hebben het eerst een keurmerk goede mest.
    En ze gaan weer gewoon door met wat ze eerst deden

  • 1455

    Wie ??

Laad alle reacties (1)

Of registreer je om te kunnen reageren.