Home

Achtergrond 13408 x bekeken 20 reacties

Zo kun je koolstof opslaan

Koolstof wordt een hot item. Vastleggen in de bodem is goed voor imago en portemonnee. De hamvraag: wordt het vrijwillig of verplicht? Sommigen hebben het over een tientje per ton CO2 voor de koolstofboeren van de toekomst.

➤  Voordelen voor de boer  
➤  Neem deze maatregelen in acht  
➤  Vrijwillig of verplicht?
➤  Eenvoudige balansberekening  
➤  Zo kun je koolstof opslaan
➤  Ervaring van een boer

Voor het terugdringen van de stijging van het gehalte broeikasgas CO2 in de atmosfeer, zijn er 2 regelingen:

  • één voor de grote industrie en energiecentrales (goed voor 40% van de uitstoot) 
  • en één voor het verkeer, de industrie, huishoudens en landbouw. Die vier nemen elk ongeveer 15% van de emissie voor hun rekening.

Gezamenlijk moeten ze de uitstoot van CO2 en andere broeikasgassen in de periode van 2020 tot 2030 met ruim een derde terugdringen ten opzichte van 2005. De landbouw kan daaraan bijdragen. Dat zal niet spectaculair zijn, maar het compenseert voor een behoorlijk deel de uitstoot aan andere broeikasgassen (methaan en lachgas) door de landbouw.

Wageningen Environmental Research, Louis Bolk Instituut en CLM becijferen dat de landbouw jaarlijks 1 miljoen ton CO2 zou kunnen ‘wegvangen’. Onderzoekers zien die miljoen ton als een forse uitdaging. Dan moet er nog een forse tand worden bijgezet met maatregelen voor organische stof.

Grasland omploegen betekent organische stof kwijtraken. Verlies van organische stof betekent extra uitstoot van broeikasgas. - Foto: William Hoogteyling
Grasland omploegen betekent organische stof kwijtraken. Verlies van organische stof betekent extra uitstoot van broeikasgas. - Foto: William Hoogteyling

➤ Voordelen voor de boer

Meewerken aan klimaatmaatregelingen is goed voor het imago. Eindelijk eens geen gezeur over te veel mest of vleesgebruik dat het klimaat zou verpesten. Juist gejubel over de bijdrage die landbouw kan leveren aan het verhogen van het organischestofgehalte en daarmee het bestrijden van het broeikaseffect. Onderzoeker Peter Kuikman van WER ziet de borden al in de akkers en weilanden staan, met opschriften als ‘Hier dragen boeren bij aan het beperken van klimaatverandering’.

Er is ook een positief effect dat elke boer kent: een hoger organischestofgehalte is goed voor je bedrijf. Hogere opbrengst, minder ziekten en minder last bij langdurige droogte of juist extreem veel water.

Nu de mestnormen krapper worden, komt het belang van het verhogen van het organischestofgehalte nadrukkelijker in beeld. Samen met koolstofvastlegging is hier sprake van een win-win-situatie.

➤ Terug naar het begin

Nog een derde positieve kant. Opslag van koolstof kan mogelijk geld opleveren. In Oostenrijk gebeurt dat al. Boeren krijgen hier € 35 per ton CO2 die ze aantoonbaar via organische stof vijf jaar opslaan. Voor Nederland zijn in een rapport van Alterra en CLM vingeroefeningen voor zo’n koolstoftoeslag gedaan. De onderzoekers rekenen met minimaal € 10 per ton CO2 – een klein deel voor het vastleggen van nieuwe koolstof en het grootste deel voor het voorkomen dat koolstof weer uit de bodem ontsnapt.

Voor een bedrijf met 30 hectare gras- en maisland komen ze zo tot een bedrag van € 2.000 tot € 3.000 per jaar. Geen groot geld, maar meegenomen. Voorwaarde is dat de koolstof lang (denk aan 20 tot 50 jaar) aantoonbaar opgeslagen blijft. Onderzoeker Kuikman ziet een parallel met het bos en bomen als compensatie voor de uitstoot van vliegtuigen. Het geld kan komen uit de Brusselse pot voor landbouwuitgaven en/of de gelden die het nieuwe kabinet vrijmaakt voor het bereiken van de klimaatdoelstellingen.

Als het om Brussel gaat is het niet ondenkbaar dat in het nieuwe landbouwbeleid dat in 2021 ingaat koolstofvastlegging een element wordt, voor het verkrijgen van extra inkomenstoeslagen; een vergoeding voor het handhaven van het organischestofgehalte en een plus als dat gehalte omhoog gaat.

➤ Neem deze maatregelen in acht

Is het dan allemaal ‘cool’ met koolstof? Nee! Het verhogen van het organischestofgehalte gaat niet vanzelf. Daar moeten boeren maatregelen voor nemen (zie overzicht in kader 'Zo kun je koolstof opslaan'). Verder moet de landbouw als geheel oppassen dat hij niet het omgekeerde doet, namelijk het organischestofgehalte verminderen en zo bijdragen aan een toename van het broeikasgas. Bijvoorbeeld door het scheuren van grasland, waarbij de koolstof weer als CO2 ontsnapt. Veengrond is extra kwetsbaar, omdat koolstof ontsnapt als het veenpakket niet nat genoeg blijft door draineren. Het inklinken van veen is in feite oxidatie van organische stof en dus uitstoot van CO2.

‘Het ophogen van organische stof gaat met de snelheid van de fiets, het verlies gaat met de snelheid van een TGV-trein.’

Verlies gebeurt bijvoorbeeld ook door grasland af te wisselen met rooivruchten, denk aan pootaardappelen, of aan de reizende bollenkraam, waarbij grond wordt geruild en geploegd voor de teelt van bollen. Die grond wordt intensief bewerkt, grasland wordt gescheurd.

Dat soort ingrepen komt wellicht onder vuur te liggen. Het verlies van organische stof gaat razendsnel. Onderzoeker Kuikman: “Het ophogen gaat met de snelheid van de fiets, het verlies gaat met de snelheid van een TGV-trein.”

➤ Vrijwillig of verplicht?

Kernvraag is of die verhoging van het organischestofgehalte vrijwillig of verplicht moet gebeuren. De overheid kan het verplichten, maar de ambtenaren zijn daar nog niet happig op. Zij redeneren dat het heel lastig te controleren is en lastig te meten valt. En is het niet de verantwoordelijkheid van de boer zelf om optimaal voor zijn bodem te zorgen, valt er in ambtelijke kring te horen. Dan klinkt zo’n Oostenrijkse vergoeding ineens heel ver weg.

LTO zit op de lijn van vrijwillig met financiële prikkels. Denkbaar is ook dat het bedrijfsleven over de brug komt met voorwaarden, maar dan belandt het geheel al gauw in een soort weidegangdiscussie, of een discussie over toevoeging aan de KringloopWijzer.

➤ Eenvoudige balansberekening

Vrijwillig of verplicht, er zal dan door de boeren een koolstofadministratie moeten worden gevoerd. Het liefst een eenvoudige balansberekening. Achter de schermen praten het ministerie van EZ en Wageningen Research over een methodiek.

➤ Terug naar het begin

Zo’n administratie houdt in dat boeren per perceel de uitgangssituatie, of nog liever de voorgeschiedenis vastleggen van wat het organischestofgehalte is. Een deel van de boeren beschikt over die gegevens. Vervolgens moet worden gekeken hoe zich dat op de langere termijn ontwikkelt. Dat wil niet zeggen dat er elk jaar grondmonsters moeten komen. Eens in de vijf tot tien jaar is voldoende om het verloop te berekenen. Wageningen, CLM en Louis Bolk hebben hiervoor het Klimaat+ systeem ontwikkeld: een soort boekhouding online van aan- en afvoer.

➤ Zo kun je koolstof opslaan

Er is een hele serie maatregelen mogelijk om het organischestofgehalte op peil te houden of te verhogen. De meeste zijn bekend. Een combinatie van maatregelen heeft het grootste effect. Kort gezegd komen ze op het volgende neer:

biomassa toevoegen

compost aanvoeren

weinig of niet omploegen

grasland in tact laten

gewasresten na de oogst in de bodem brengen

dierlijke mest gebruiken

geschikte rotaties

een vanggewas of groenbemester telen

bodemleven stimuleren

Meer organische stof

Daarbij wordt het straks ook belangrijk om te kijken welke maatregelen het gunstigst zijn voor het vastleggen van koolstof. Zeker als daar vergoedingen tegenover staan. De ene maatregel zorgt voor meer koolstofopslag dan de ander. Verbeteren van de gewasrotatie staat hoog, met 1,2 ton CO2 per hectare. Dan gaat het om minder rooivruchten, teelt van meerjarige gewassen als luzerne, en akkerland tijdelijk inzaaien met gras. Keerzijde is dat het minder economisch is. Geen grondbewerking levert 1,17 ton CO2 op. Gewasresten achterlaten en onderploegen levert 0,8 ton op en no-tillage (niet ploegen) 0,6 ton. Een vanggewas/groenbemester is goed voor 0,4 ton en akkerrandenbeheer 0,19 ton.

Verliezen vermijden

Het vermijden van verliezen is minstens even belangrijk. Bovenaan het lijstje prijkt het niet scheuren van grasland; daarmee blijft 3,6 ton CO2 per hectare in de bodem vastgelegd. Jaarlijks wordt 100.000 hectare gescheurd of doorgezaaid (dat laatste is veel gunstiger).

Belangrijk is ook om de waterstand op peil te houden. In dat kader is draineren of de waterstand verlagen in veengebieden voor het milieu nadelig. Berekeningen laten zien dat een waterpeil op 60 centimeter in veen leidt tot een emissie van omgerekend 19 ton CO2 per hectare.

Permanente mais op zandgrond levert een verlies op van 0,25 ton CO2 per jaar, terwijl blijvend grasland juist zorgt voor 0,25 ton vastlegging. Met andere woorden, meer gras is voordelig voor koolstof. Kleigrond met gras legt de meeste koolstof vast. De Veenkoloniën en Flevoland bieden de meeste mogelijkheden om koolstof vast te leggen.

➤ Ervaring van een boer

Bodemrijk heet het project van zo’n 25 boeren rond Eibergen en Haarlo. Zij zijn al vijf jaar druk in de weer met het verhogen van het organischestofgehalte. Vanaf volgend jaar willen ze zo mogelijk ook CO2-vastlegging in het project betrekken. Hoe is nog een vraag.

Een aspect daarbij is een eventuele vergoeding voor koolstofvastlegging. Een tientje per ton koolstof berekent CLM in een rapport als mogelijk bedrag. “Of dat hoog genoeg is en of een koolstofvergoeding helpt, hangt af van wat je moet doen. Is het een beetje flauwekul, dan helpt € 10 niet om boeren te motiveren”, stelt melkveehouder en Bodemrijk-voorzitter Bertus Hesselink uit Geesteren.

Bertus Hesselink (61) uit Geesteren (Gelderland) heeft samen met zijn zoon een melkveebedrijf met 55 hectare, inclusief 20 hectare beheersgrond. Hij woont buiten het gebied van het project, maar levert wel biomassa en doet bestuurlijk mee. Het organischestofgehalte ligt op 5 à 6%. - Foto: Hans Prinsen
Bertus Hesselink (61) uit Geesteren (Gelderland) heeft samen met zijn zoon een melkveebedrijf met 55 hectare, inclusief 20 hectare beheersgrond. Hij woont buiten het gebied van het project, maar levert wel biomassa en doet bestuurlijk mee. Het organischestofgehalte ligt op 5 à 6%. - Foto: Hans Prinsen

Tot nog toe is motivatie geen enkel probleem. “Het is leuk.” Hoewel pas op de langere termijn duidelijk wordt of het organischstofgehalte flink hoger wordt, heeft hij het gevoel dat het nu al werkt. “De opbrengsten zijn hoger. Er is iets minder last door verdroging en vernatting.”

Het project, eerst onder de naam Gezond Zand, moest een antwoord geven op dalende mestnormen, drinkwaterwinning en schralere gronden. Het doel is om het organischestofgehalte van 1 en 3% op te hogen naar 5 tot 6%. Een hele klus.

➤ Terug naar het begin

Meest toegepaste maatregel is het direct onderzaaien van een grasmengsel, als de mais kniehoog staat. Veel eerder dan gebruikelijk. Ook is er een proef met composteren en onderwerken van biomassa (bermmaaisel en houtsnippers), waaraan Bertus Hesselink meedoet. “Dan kom je in een oerwoud van regels terecht, waardoor het bijna niet mag. Wij laten zien hoe het wel kan en dat het kan.”

➤Per hectare 200-400 ton CO2

Een gemiddeld Nederlands landbouwperceel op zand of klei bevat per hectare 50-100 ton koolstof (ofwel omgerekend ongeveer 200-400 ton kooldioxide (CO2)) in de bovenste 30 centimeter.

Zo’n bodem kan theoretisch jaarlijks nog eens een kwart ton koolstof per hectare (ofwel 1 ton CO2) vastleggen. Een meer realistisch cijfer is gemiddeld 0,125 ton koolstof per jaar (ofwel een halve ton CO2).

Dat is nog altijd 1 miljoen ton CO2 voor de 2 miljoen hectare landbouwgrond (bron: het rapport Verwaarden Goed Bodemkoolstofbeheer in de Landbouw van Alterra, CLM en Louis Bolk Instituut).

Een gezonde bodem is belangrijk. Zo houd je de bodem gezond.

Laatste reacties

  • landboer

    Niet ploegen betekend standaard Roundup in t voorjaar ; zijn de milieufanaten ook niet echt van gecharmeerd. Verbod op vruchtwisseling met blijvend gras... we zijn weer lekker bezig!

  • Frederiqe

    Geen mest injecteren slecht voor het bodemleven

  • alco1

    Stop toch eens uit te oreren over de landbouw met zijn CO2.
    Onze dieren produceren en hun voedsel absorbeert, dus is het circulair.
    Al het andere verbruik van brandstof door auto's e.d. moet je in de grond laten zitten, als je toch wat wilt doen.
    Maar er is nog een veel groter probleem.
    Het produceren van al onze luxe artikelen.
    Moeten wij boeren opdraaien voor de problemen, waarvoor we helemaal geen schuld aan hebben.
    Ik ken er nog één:
    In steden worden de mensen verzocht niet teveel te asfalteren.
    Tuinen kunnen water overlast beter opnemen.
    En wij boeren krijgen te horen dat wij voor elke liter melk of vlees duizenden liters water verbruiken.
    Hoe krom laat je je het probleem aanpraten!

  • A. de Lorm

    Een reden on NU veel grasland te scheuren. Als we nu veel koolstof kwijtraken op een moment dat we er nog niet op worden afgerekend kunnen we in de toekomst weer compenseren als het geld gaat opleveren

  • alphons1

    landboer. wij ploegen hier al heel lang niet meer. en gebruiken ook geen roundup. gewoon in voorjaar 3 kaar mee smaragd er over. maar dan nie dieper als 5 cm wortels en gras scheiden. dan is het zo dood.

  • agratax(1)

    Wat zou er gebeuren met de CO2 vastlegging in de bodem als de mais in smalle bewerkte stroken zou worden gezaaid en de rest gras of andere blijvende bodembedekker is.

  • WGeverink

    De wereld moet steets meer mensen van voedsel voorzien. Om efficienter
    voedsel te verbouwen en opbrengsten te verhogen is het van belang dat CO2 in de lucht zit en niet in de grond. CO2 is het onschuldige slachtoffer van een middeleeuwse heksenjacht!

  • G. Peltjes

    Alphons hoe bestrijd je kweek dan? En je moet af en toe toch ook egaliseren?

  • koestal

    Schiphol doet ook mee aan Co2,zoveel mogelijk landingen en opstijgens en veel vakantievluchten. Daar is Nederland trots op,ze willen het drukste vliegveld van Europa zijn !

  • landboer

    Zou kunnen Alphons , maar alles wat hier in de buurt gespit ipv geploegd wordt ,wordt eerst doodgespoten. Of spit je ook niet?
    Peltjes: ploegen helpt niet tegen kweek.

  • mtseshuis

    @ Alphons: Zoo!! Dat is milieuvriendelijk, een hele tank (100-150-200 liter) diesel erdoor branden op 5 tot 10 hectare door die dieselslurperd van een smaragd en dan nóg de kweek niet kwijt zijn... Dat is milieuvriendelijker dan 2-4 liter Round up (1 tot 2 kg actieve stof!) per hectare??
    En die niet kerende bewerking is ook een flinke overdrijving van de milieuvriendelijke waarheid: Als je met de cultivator 25 cm door de grond gaat vliegt de diesel er ook in de lengte door.
    Met spitten op 17 cm en woelers op 25-30 cm om de halve meter bewaar je de organische stof waar die hoort en hou je de ondergrond luchtig. Beetje glyfosaat vooraf om schoon land te krijgen, héél milieu én portemonnee vriendelijk!
    Uiteraard mag ploegen op 17-18 cm ook, maar dan moet je een ploeg hebben met smalle schaartjes en smalle banden op de trekker en vergeet dan de woelers maar, want dan kun je niet vlak ploegen!!

  • gradje1966@

    De vergoeding moet veel hoger er zijn ook veel kosten aan verbonden .Je mag je land niet gebruiken hoe je wil dus minder opbrengsten.
    Deze vergoeding moet het vliegverkeer en het autoverkeer maar ophoesten.
    Maak vliegverkeer 10 keer duurder en autoverkeer ook dan zal je zien dat deze vervuiling ook minder word . De landbouw mag ook wel wat verdienen aan de luxeprobleem van de burger.

  • Gat

    Gaat Europese unie bepalen wat wij per ton CO2 mogen krijgen. Ja daag wat denkt dat arrogante volk wel. Die Europese minister uit Oostenrijk of Zwitserland vliegt elke dag op en neer met zijn privéjet naar Brussel. En dat tuig moet mij zeggen hoe ik met me grond moet omgaan om CO2 op te slaan. En dan voor een flut bedrag?? Bekijk het is zolang je niet het probleem aanpakt is het dweilen met de kraan open. Ik zie algeheel verbod op mais al aankomen of in stroken zaaien. Die zijn alleen Mar bezig hoe kunnen we ons eigen luxe probleem onaangetast voort zetten en een ander ermee opzadelen!

  • Gat

    Enkele jaren geleden hier 1000 ha landbouwgrond de teeltlaag eraf gehaald om schrale natuur te krijgen. Groeit niks alles spoelt uit, CO2 opslag???

  • G. Peltjes

    Landboer : ploegen om te kunnen kilveren (zit hier op dalgrond) roundup tegen kweek

  • moi !

    Vrijwillig het org.stof zien te verhogen is niet solidair . Dit omdat een ieder met het CO2 /klimaat te maken heeft. Willen we feitelijk iets structureels doen aan dit vraag stuk dan moet men het in de agrarische sector het breed oppakken. Zowel veehouderij als akkerbouw.

  • oorspronkelijk

    koeien in de wei
    mesthopen /biotoop op zich
    niet aangejaagd door snelle gier of water.
    dus bodemleven en koolstof
    verschraling is nodig bij herstel natuur
    de beweiding maakt het evenwicht duurzaam
    er groeit niks door bij bemesten
    vroeger zonder kunstmest moest braak
    toen werd de stelling als weinig kunstmest helpt dan helpt veel zeker .
    daar is het fout gegaan

  • alphons1

    ik spit ook. en bij kweek gebruik ik wel roundup. maar niet voor groenbemester da is nergens voor nodig

  • Jan-Zonderland

    1 Hectare kan dus een halve ton CO2 per jaar vastleggen als je heel goed je best doet. En daar wil men wel 5 euro voor betalen ??? What a joke!!!

  • info36

    Nog meer verplichtingen? Je wordt er compleet geschift van. Laat iedereen met rust.

Laad alle reacties (16)

Of registreer je om te kunnen reageren.