‘Zoektocht naar een beter verdienmodel’

We leven in een weerbarstige wereld waar voedsel en productiewijze opeens volop in de belangstelling staan, maar waarbij de consequenties niet altijd voor lief worden genomen.Als Nederlandse Akkerbouwvakbond hebben we in samenspraak met onze leden de landbouwmarkt in zijn volle omvang nader geanalyseerd en onze toekomstvisie besproken. Uitgangspunt in de discussie blijft dat boeren een kostendekkende prijs uit de markt moeten kunnen halen. Daarvoor lijkt een markt met ‘spelregels’ essentieel.Andere eisenIn Nederland en in de rijke westerse wereld is het aanbod van voldoende voedsel wel verzekerd. Met het toenemen van de welvaart zijn de eisen wel verschoven van puur voldoende voedsel naar dat er ook eisen aan de productiewijze worden gesteld en dat ‘de consument’ van ‘all over the world’ zowel exotische producten krijgt aangevoerd als de meer inheemse producten die los van de seizoenen hier toch in de winkel komen. Dit consumentengedrag komt natuurlijk niet overeen met een meer romantische hang naar lokale producten en een meer kringloopachtige gedachte. Ook de wedloop naar ‘de laagste-prijsgarantie’ strookt niet met bovengenoemde eisen.Oog voor duurzame landbouwproductieVerreweg de meeste boeren hebben echt oog voor een duurzame landbouwproductie, zodat ook volgende generaties op een profijtelijke wijze gewassen kunnen telen en oogsten op de schaarse vruchtbare landbouwgrond. Het verdienmodel staat onder druk door allerlei externe invloedenDat daarbij ook economische duurzaamheid een voorwaarde is, moge duidelijk zijn. Maar het verdienmodel staat onder druk door allerlei externe invloeden, zoals een voortdurende claim vanuit de maatschappij op landbouwgrond voor natuur, steden- en wegenbouw. In Nederland is het landbouwareaal sinds 1990 met 300.000 hectare afgenomen, terwijl de bevolking is doorgegroeid naar nu ruim 17 miljoen inwoners, oftewel tien inwoners per hectare cultuurgrond. Deze druk op de grond leidt tot hoge grondprijzen. Daarnaast legt ‘de maatschappij’ de boeren eisen op ten aanzien van behoud van biodiversiteit die gepaard gaan met hogere productiekosten.Verschillen in productiestandaardenHet gekke is dat er internationaal gezien in vrijhandelsverdragen geen rekening gehouden wordt met verschillen in productiestandaarden. We weten wel dat er altijd een groot verschil in schaalgrootte en arbeidsbeloning tussen de verschillende continenten zal bestaan. Maar dwingende eisen die we hier aan verlaging van de ecologische footprint stellen, eisen aan gewasbeschermingsmiddelen om bijvoorbeeld nuttige insectensoorten te behouden en een verbod op genetische modificatie, blijken bij die importen opeens niet meer te gelden! Hiermee wordt niet enkel het gelijke speelveld geschonden, maar aanvaarden we ook een teloorgang die we hier niet willen, elders wel. Het doorzetten van deze gedragslijn zal onverminderd leiden tot schaalvergroting en tenslotte tot het verdwijnen van het familiebedrijf in Nederland. Andere landen zijn ons hier al in voor gegaan met nu zelfs een tentoonstelling over het ‘verdwenen platteland’ door de bekende architect Koolhaas in het New Yorkse Guggenheim tot gevolg. Koers van landbouwpolitiek verleggenNatuurlijk zullen er altijd niches voor enkelen in de huidige markt zijn om te overleven. Ook een betere samenwerking tussen boeren om het aanbod te concentreren biedt soelaas. Honderd jaar geleden werden daartoe coöperaties gesticht, nu kan dat onder de vlag van producentenorganisaties. Maar de grootste bijdrage voor een renderende landbouw en daarmee behoud van een levend platteland én een meer regionale voedselvoorziening zal echt moeten komen uit door overheidsregels gegarandeerde gelijke productiestandaarden met daaraan gekoppeld een markt- en prijspolitiek ... Laat dat nu net tegen de huidige mode ingaan! De koers van de landbouwpolitiek verleggen is niet nieuw, maar wel hoogst noodzakelijk. Rol van NederlandDe NAV vindt dat de rol van Nederland in de voedselproductie blijvend serieus moet worden genomen zonder dat we ‘alleen voor de export’ produceren. Tegelijkertijd zal een hogere kostprijs per kilo door lagere opbrengsten als gevolg van maatschappelijke eisen moeten worden betaald in de markt of uit het GLB. Ons motto ‘Genoeg is Beter’ geldt ook voor consumptiegedrag. Goed, veilig en voldoende voedsel uit de eigen regio hoeft niet te worden verkocht tegen de gegarandeerd laagste prijs, supermarktbazen hoeven niet nog rijker te worden over de rug van de boeren.