Welzijn verhogen door inzet sensoren

Dier- en gedragsherkenning kunnen varkenshouders in toekomst helpen het dierwelzijn op stal te vergroten. Het project Imagen moet daar een voorzet voor geven.Sensoren zijn in de varkenshouderij niet onbekend. Kilomaatsensoren maken het mogelijk in te spelen op veranderend stalklimaat. Registratie van vreet- en drinkgedrag, gekoppeld aan individuele dierherkenning, kunnen ook inzicht geven in de gezondheid en het welzijn van een varken. Dieren die zich niet goed voelen, vreten minder of minder vaak maar ook bijvoorbeeld staartbijten of agressie kunnen tot verandering in het eetpatroon leiden. Mede vanuit dat oogpunt zijn de faculteit Diergeneeskunde, Wageningen University en de Universiteit Eindhoven samen met bedrijven een onderzoek gestart naar de mogelijkheden om sensoren te gebruiken om dierwelzijn en diergezondheid te verbeteren bij zowel varkens als kippen. De looptijd van het omvangrijke onderzoek is 4jaar. Over 5 jaar wordt de eindconclusie verwacht. Het NWO Perspectief programma Imagen wordt geleid door Piter Bijma van Wageningen University; het varkensproject door Liesbeth Bolhuis, ook van Wageningen. Bas Rodenburg van de faculteit Diergeneeskunde leidt het legkippenproject._{Leesverderonderfoto}El ektronische oormerken zijn al in gebruik in de varkenshouderij. Het Imagen-project onderzoekt nieuwe mogelijkheden om dierwelzijn te verbeteren. - Foto: Bert JansenDiergedrag koppelen aan andere dataBinnen het Imagen-project zal met behulp van brede inzet van sensordata over langere tijd diergedrag worden gemeten. De onderzoekers proberen patronen te herkennen waarmee te voorspellen is welk afwijkend gedrag er gaat ontstaan en wanneer. “Als veehouders vroegtijdig een signaal krijgen dat er problemen kunnen ontstaan onder de varkens, kunnen ze vroegtijdig ingrijpen. Dat kan het welzijn van je dieren nog verder vergroten”, stelt professor Bas Rodenburg. Daarbij merkt hij wel op dat vroege detectie met behulp van sensoren altijd een tool zal zijn, de mens is en blijft de belangrijkste factor binnen het bedrijf: “Het is goed om te kijken naar hulpmiddelen en hoe daarmee dierwelzijn kan verbeteren, maar de menselijke kant blijft belangrijk. Er is nu al kritiek op een mogelijke robotisering van de veehouderij. We moeten voorkomen dat een zinvolle toepassing daardoor niet gebruikt kan worden.”Het mooiste zou zijn dat we de beginselen van staartbijten kunnen vaststellenFunctie oormerk uitbreidenBinnen de Keten Duurzaam Varkensvlees wordt al gewerkt met elektronische oormerken. Niet alleen voor voerstations, maar ook om varkens individueel tot de slacht te volgen. Oormerken kunnen ook gebruikt worden om te bepalen waar in de stal varkens wel of niet mogen komen. Dit is te vergelijken met het sturen van melkkoeien rond een melkrobot. Daar bepaalt het robotsysteem of een koe direct naar de wei mag of eerst langs de melkrobot moet. “In het kippenonderzoek binnen Imagen wordt bijvoorbeeld met behulp van van passieve RFID-tags het ruimtegebruik en de activiteit van de dieren gemeten. Zo kun je bijvoorbeeld veranderingen in activiteitspatroon meten, maar ook gebruik van bepaalde functionele gebieden”, stelt Rodenburg. _{Lees verder onder foto}Door vroegtijdige onderkenning van signalen van staartbijten is met gericht inzetten van nieuw afleidingsmateriaal een uitbraak mogelijk te voorkomen. - Foto: Mark PasveerCamera om staartbijten te voorkomenEen tweede systeem dat in onderzoek komt is cameradetectie. Er zijn al systemen op de markt waar met behulp van een camera boven het hok het gewicht van varkens is in te schatten. Binnen het project worden camera’s ingezet om gedrag in kaart te brengen. Ook moeten individuele dieren met een dergelijk systeem herkend gaan worden. In het ontwikkelen van deze techniek krijgt de Technische Universiteit Eindhoven, onder leiding van Peter de With, de lead. Rodenburg: “In Eindhoven worden al systemen gebruikt om het gedrag van uitgaanspubliek te analyseren en agressors te herkennen. Dat hopen we bij varkens en kippen ook te bereiken. Door individueel en groepsgedrag, dus spelgedrag, rustmomenten en dergelijke in kaart te brengen en vervolgens te coderen, hopen we een computermodel te ontwikkelen dat gedrag automatisch kan detecteren. Het mooiste zou zijn dat we de beginselen van staartbijten kunnen vaststellen.” _{Lees verderonder foto}Camera's voor gewichtsbepaling worden nog niet in grote mate ingezet. Imagen hoopt camera's ook voor dier- en gedragsherkenning in te kunnen zetten. - Foto: Henk RiswickSociaal gedrag stimulerenHet doel van een gedragsalgoritme is niet alleen het negatief gedrag vast te stellen maar ook gewenst sociaal gedrag te stimuleren. Dit kan ook door op basis van de gegevens uit een dergelijk systeem verrijkingsmateriaal te verstrekken of juist weg te halen. De onderzoekers maken gebruik van eerdere buitenlandse onderzoeken. Rodenburg verwijst naar Schots onderzoek waaruit naar voren is gekomen dat op basis van de staarthouding het gedrag te voorspellen is: “Een varken dat zijn staart strak naar beneden tegen zijn kont heeft, laat zien dat hij bang is dat er in gebeten wordt of dat hij al eens gebeten is. Als je dat signaal combineert met de onderlinge activiteiten kan je de dader er hopelijk uit pikken en bijvoorbeeld separeren.”De Schotse groep is al in staat om staarthouding op hokniveau automatisch te meten met camera’s. Binnen Imagen willen de onderzoekers nog een stap verder gaan en op individueel niveau de dieren volgen en op basis daarvan fokkerij- en houderijtoepassingen ontwikkelen.