VIC Sterksel sluit maar sector zit niet stil

Met de sluiting van VIC Sterksel eindigt 50 jaar praktijkonderzoek. Voor onderzoek gaat Livestock Research vaker de boer op en zal de keten nauwer samenwerken.Nog een goede maand en dan verlaten de laatste gespeende biggen het Varkens Innovatie Centrum (VIC) in Sterksel. De officiële sluiting is al op 31 december. Begin dit jaar zag RE-N Technology nog af van een overname en werd het bedrijf ingeschreven voor de saneringsregeling. Met de sluiting komt er een eind aan de eigen onderzoekslocaties van Wageningen Livestock Research voor de varkenshouderij en zetten onderzoekers volop in op samenwerking voor hun praktijkonderzoek. Want het einde van Sterksel betekent niet het einde van varkensonderzoek, benadrukt Gert van Duinkerken, manager Wageningen Livestock Research: “Er zijn veel andere vormen van onderzoek die we nu ook al toe passen zoals een toenemend gebruik van gegevens van praktijkbedrijven, waaronder data verzameld door middel van sensoren.”_{Lees verder onder foto}Na 50 jaar onderzoek sluit in januari het VIC in Sterksel. De locatie wordt gesloopt in het kader van de saneringsregeling. - Foto: Wageningen Livestock ResearchMeer samenwerkingEen voorbeeld van recente samenwerking met varkenshouders is het onderzoek naar lange staarten; hier werken meerdere bedrijven aan mee. Ook binnen de Keten Duurzaam Varkensvlees (KDV) werkt een aantal varkenshouders samen aan verschillende onderwerpen. In september startte KDV in samenwerking met Livestock Research een onderzoek naar verlichting in varkensstallen. Van Duinkerken verwacht vaker verzoeken uit te zetten bij bedrijven of ze willen meewerken aan specifieke onderwerpen. En de Coalitie Vitale Varkenshouderij (Coviva) zal op den duur samen met partners uit het bedrijfsleven varkenshouders zoeken om als onderzoekslocatie mee te werken. “Juist het verzamelen van data van meerdere praktijkbedrijven kan voor bepaalde onderzoeken belangrijk zijn. Waarom het ene bedrijf het bijvoorbeeld op het gebied van gezondheid beter doet dan de ander”, legt directeur Alfred van Lenthe uit.Juist het verzamelen van data van meerdere praktijkbedrijven kan voor bepaalde onderzoeken belangrijk zijn Bij onderzoeksvragen komt niet alleen samenwerking met primaire bedrijven ter sprake, maar ook met andere ketenpartijen. Wageningen Livestock Research bekijkt bijvoorbeeld de mogelijkheid om samen te werken met de faculteit diergeneeskunde in Utrecht, die beschikt immers over het varkensbedrijf De Tolakker. Alleen zijn de stallen van de Tolakker verouderd en onderzoekt de universiteit nu de mogelijkheden voor de bouw van een nieuwe stal. Ook daar spelen de kosten voor renovatie of nieuwbouw een belangrijke rol. Hierover wordt in de loop van volgend jaar meer duidelijk. _{Lees verder onder foto}Wageningen Livestock Research zal vaker gebruik gaan maken van praktijkbedrijven nu VIC Sterksel sluit.- Foto: Bert JansenSamenwerking cruciaalZowel Van Duinkerken als Van Lenthe noemt samenwerking cruciaal. Een voorbeeld daarvan is de Holland Swine Group, ontstaan uit het Partnership Innovators van de Varkenshouderij (PIVV) waar 70 toeleveranciers van de varkenshouderij zich gebundeld hebben. De Holland Swine Group heeft als doel de innovatie- en exportactiviteiten te stimuleren door middel van betere samenwerking tussen toeleveranciers aan de varkenshouderij “Er is duidelijk een behoefte onder toeleveranciers om producten te laten onderzoeken. We werken aan een systeem waarin leden zich kunnen inschrijven om zo onderzoek te kunnen laten doen. Hoe dat uiteindelijk vorm gegeven moet worden, daar zijn we nog niet uit. Voor voerbedrijven is het lastig om andere onderzoeken zoals stalinrichting te doen omdat dat de voerproeven kan verstoren. Aan de andere kant kun je je ook afvragen of varkenshouders met de huidige gezondheidsstatussen veel bezoekers in de stal willen hebben”, vertelt Dick Kroot, voorzitter van de Holland Swine Group.Ook op kleinere basis zijn toeleverende bedrijven bezig met onderzoek. Zo ondersteunt het VKON onderzoek in het oosten van het land. VKON beschikt over 50 veehouderijen, waaronder varkenshouderijen waar bedrijven een onderzoeksvraag kunnen uitzetten. Zo wordt via VKON de Filterfloor getest op een varkenshouderij en wordt er onderzoek gedaan naar hokverrijking. Connecting Food&Agri werkt aan projecten voor de gehele keten maar ook aan specifieke onderwerpen als dierwelzijn, brandveiligheid en omgeving._{Lees verder onder foto}Gert van Duinkerken, manager Wageningen Livestock Research in Wageningen (Gld). - Foto: Wageningen Livestock Research‘Er moet toegevoegde waarde zijn en een gezonde financiële exploitatie’Met de snelle veranderingen rond de sector is onderzoek misschien wel belangrijker dan ooit, stelt Gert van Duinkerken: “De varkenshouderij blijft een belangrijke keten in de voedselvoorziening. Dus zal zeker een aandeel houden in onderzoeken. Daarbij zullen we nog meer gaan samenwerken met de private en publieke sector.”

Hoe blijft de onafhankelijkheid geborgd bij samenwerking met onderzoekslocaties van bedrijven?
Het onderzoek blijft in onze handen, een partner zorgt dat we het kunnen uitvoeren. De onderzoeker van WUR maakt daarbij het werkplan, het bedrijf doet de verzorging van de dieren en zorgt voor de dataverzameling volgens vaste protocollen. De onderzoeker interpreteert uiteindelijk de uitkomsten en trekt de conclusies. Wij hebben tot nu toe nooit iets meegemaakt waardoor we ons zorgen moesten maken over de onafhankelijkheid van een onderzoek.”

De afgelopen tientallen jaren heeft WUR afscheid genomen van onderzoekslocaties. Welke lessen zijn getrokken uit sluitingen, bijvoorbeeld die van het Spelderholt in Lelystad?
“Bij het starten van nieuwe faciliteiten moet je niet alleen kijken de mogelijkheden om de investeringen in nieuwbouw rond te krijgen. Er moet een langjarige basis zijn om toegevoegde waarde te leveren voor vraagstukken in de veehouderij, maar ook voor een gezonde financiële exploitatie. Ik denk dat dat niet goed verlopen is bij het Spelderholt. Daardoor is dat bedrijf al te snel na opening weer gesloten. Bij VIC Sterksel is het een heel ander verhaal. Dat heeft maar liefst 50 jaar een centrale rol gespeeld in onderzoek en innovatie, dat kon door met de sector mee te bewegen.”

Nederland heeft in het buitenland al jaren een naam op het gebied van onderzoek. Behouden we die status en wat verwacht u voor de toekomst?
“We staan nog altijd goed aangeschreven. De samenwerking tussen onderzoek, bedrijfsleven en overheid maakt ons sterk. Wageningen Livestock Research blijft partner voor buitenlandse instituten en ook de positie van het Nederlandse bedrijfsleven is goed. Veel van origine Nederlandse bedrijven hebben de lead in de Europese keten en investeren daarin.”

U spreekt over samenwerking met varkenshouders, noem eens een paar voorbeelden?
“De meest recente samenwerking is met de Keten Duurzaam Varkensvlees naar verlichting in varkensstallen. Ook is een aantal KDV-bedrijven betrokken in een onderzoek op het gebied van mesttechniek en een onderzoek naar het gebruik van smart tools. Verder zijn er praktijkbedrijven betrokken in het onderzoek naar lange staarten.”Buitenland erbij betrekkenNederland mag dan het varkensonderzoekscentrum kwijt raken, onderzoeksinstellingen in omringende landen beschikken nog wel over eigen varkensbedrijven. Zo werkt Wageningen Livestock Research al intensief samen met het Vlaamse Instituut voor Landbouw-, Visserij- en Voedingsonderzoek (ILVO). Voordeel daarbij is dat de Vlaamse varkenshouderij sterke overeenkomsten heeft met de Nederlandse. Ook met het INREA in Frankrijk heeft Wageningen Livestock Research al nauwe banden. In Duitsland zijn er in meerdere deelstaten varkensonderzoeksinstellingen, waarvan Haus Düsse in Soest (Noordrijn-Westfalen) het dichtstbijzijnde is. Ook voor Duitsland geldt dat de sector sterke gelijkenis vertoont met de Nederlandse. Alleen is samenwerking met Duitsland volgens Van Duinkerken wat ingewikkelder omdat er meerdere universiteiten en onderzoeksbedrijven zijn en onderzoek veelal per deelstaat is geregeld en wordt aangestuurd.Coviva zet in op vijf sporenVanuit de praktijk heeft de Producentenorganisatie Varkenhouderij (POV) zich de afgelopen jaren hard gemaakt voor praktijkonderzoek. De onderzoeksagenda 2017-‘20 loopt af. Als vervolg daarop neemt Coviva onderzoek op vijf ambitiesporen op zich, hieronder vallen mestverwerking, diergezondheid en -welzijn en klimaat en energie. Topsector Agri&Food heeft het integrale vierjarig onderzoeksprogramma van de Coalitie van € 4 miljoen goedgekeurd. De helft van dit bedrag wordt daarmee door de Topsector betaald. De andere helft wordt door de ketenpartijen bijeen gebracht, € 350.000 per jaar cash en € 150.000 via inbreng van eigen uren. Binnen Coviva wordt nu gewerkt aan het opstellen van de onderzoeksvragen voor komend jaar. In die onderzoeken wordt samengewerkt met ketenpartijen. Bang voor competitie tussen marktpartijen is Van Lenthe niet: “Er zal altijd competitie zijn tussen stalinrichters of voerleveranciers en dat is gezond. Maar dat is geen reden om partijen niet bij een onderzoeksvraag te betrekken waarvan de uitkomsten voor de gehele sector van belang zijn. Ik denk dat we het enthousiasme weer in de keten krijgen, er hebben zich al partijen aan Coviva verbonden en ik heb goede verwachtingen dat op korte termijn meer ketenpartijen aansluiten.”Voer- en stalonderzoek op eigen of praktijkbedrijvenWageningen Livestock Research is niet de enige partij die onderzoek doet. Voerleveranciers en stalinrichters doen volop onderzoek naar onder andere voeding en huisvesting. Dit gebeurd vaak bij varkenshouders op stal maar ook in eigen onderzoeksbedrijven. Zo werkt ForFarmers samen met een aantal varkensbedrijven die beschikken over de mogelijkheid om meerdere voeders naast elkaar te voeren en te vergelijken. Ondernemingen zoals Agrifirm, De Heus, Denkavit, Coppens, Trouw Nutrition en MS Schippers beschikken over eigen bedrijven met fokzeugen, gespeende biggen en vleesvarkens. Vaak worden de onderzoeken eerst in eigen locatie uitgevoerd om vervolgens naar een aantal klanten te worden uitgerold om een voerverandering op grotere schaal te kunnen onderzoeken.

Op voergebied beschikt de Nederlandse veevoerindustrie ook nog over het onafhankelijke onderzoeksinstituut Schothorst Feed Research.

In hoeverre er door Wageningen Livestock Research met andere marktpartijen samengewerkt kan worden, is niet duidelijk. Aan de ene kant staan bedrijven open voor samenwerking maar aan de andere kant kunnen stallen niet zomaar aangepast worden voor bijvoorbeeld welzijnsonderzoeken.