‘Verkwisten en consumeren; nieuw waterdilemma’

We zijn bezorgd of er straks genoeg voedsel voor iedereen is, maar we overeten ons en verkwisten.Het waterverbruik dat nodig is om een gemiddelde hoeveelheid voedsel te produceren voor inwoners van rijke landen wordt doorgaans geschat op ongeveer 5.000 liter per persoon per dag. Zelfs magere diëten kunnen nauwelijks worden geproduceerd met minder dan 1.000 liter water per persoon per dag. Het verschil in waterverbruik voor de productie van het dieet van bodybuilders en andere grote eters en dat van vegetariërs is groot. Hetzelfde geldt ook voor de verschillen in verbruik tussen sociale groepen en individuen.De 'waterdruk' voor vleesproductie is hoog en is steeds meer toegenomen - foto: Joris Telders.Ton water per persoon meerOp basis van beschikbare ruwe cijfers over de hoeveelheid water die nodig is om groenten en dierlijke voedingsstoffen in een gemiddeld voedselmandje te produceren, kunnen schattingen worden gemaakt van de menselijke druk op water en andere hulpbronnen. Het benodigde ‘waterbudget’ voor het voedselpatroon is in de afgelopen 50 jaar met ongeveer 1.000 liter per persoon per dag toegenomen. Die toename heeft twee oorzaken. Ten eerste is de gemiddelde voedselproductie en -voorziening in die periode enorm toegenomen. Daarnaast is het aandeel van voedingsmiddelen op basis van dierlijke ingrediënten in onze voorkeursdiëten gegroeid.Het prijskaartje in de supermarkt creëert de illusie dat voedsel steeds goedkoper wordt en makkelijker te produceren is en zo lijkt het oké om voedsel gedeeltelijk weg te gooienDe gemiddelde voedselvoorziening – dat wil zeggen wat er op de markt beschikbaar is – is over een periode van 50 jaar met ongeveer 30% per hoofd van de bevolking toegenomen; van het begin van de jaren ‘60 tot en met 2011. Parallel daaraan was er de wereldwijde bevolkingsgroei van ongeveer 3 tot 7,5 miljard mensen.Overvloed aan etenNooit eerder hadden zovelen de keuze uit zo’n enorme overvloed aan eten, afkomstig van de verste uithoeken van de wereld en 24 uur per dag beschikbaar. Terwijl de armen nog steeds de helft of zelfs veel meer van hun inkomen uitgeven aan voeding, is er een groeiend aantal mensen dat altijd onmiddellijke toegang heeft tot eten. Het prijskaartje in de supermarkt creëert de illusie dat voedsel steeds goedkoper wordt en makkelijker te produceren is. Daarmee lijkt het dus oké om voedsel gedeeltelijk weg te gooien.Er bestaat niet zoiets als een gratis lunch, elk geproduceerd voedselproduct heeft water, energie, grond en investeringen geëist, maar ook een milieu-impact gehad en broeikasgassen voortgebracht.Even waar, maar veel verontrustender is dat er nooit eerder zo’n groot verlies en verkwisting van voedsel was. En nooit eerder waren er zo veel gezondheidsproblemen door voeding, zoals obesitas, diabetes en andere chronische ziektes.Verliezen, verspilling, overetenDoor overproductie en een overvloed in het aanbod is het niet meer dan logisch dat jezelf overeten en het weggooien van een teveel aan voedsel toeneemt, zelfs eten dat nog geschikt is om te consumeren. De combinatie van cijfers over verliezen, verspilling en overeten suggereren dat ongeveer de helft van het voedsel dat in de wereld wordt geproduceerd, niet wordt gebruikt waarvoor het bedoeld was. Supermarktprijzen wekken de illusie dat voedsel steeds goedkoper wordt en makkelijker te produceren is - foto: Roel Dijkstra.En ook al is het waar dat de kosten per eenheid van voedsel is gedaald, er bestaat niet zoiets als een gratis lunch. Elk geproduceerd voedselproduct heeft water, energie, grond en investeringen geëist, maar ook een milieu-impact gehad en broeikasgassen voortgebracht.Voedselsystemen en veranderende gewoontes maken of breken een waterslimme wereld. De bevolking – zowel arm als rijk – heeft meer behoefte aan voedzaam eten en een veel efficiëntere en meer eerlijke distributie dan aan meer energierijk voedsel. Boeren moeten economisch ondersteund worden zodat ze kunnen bijdragen aan de transformatie waarbij per druppel water meer voeding wordt geproduceerd. Consumenten zijn zowel slachtoffer als schuldige in de voedselcrisisMaar het zijn niet alleen boeren die belangrijke spelers zijn voor de vereiste verandering. Met steeds meer geld in hun zakken zijn consumenten de aandrijvers van het voedselsysteem. Daarmee zijn zij dus zowel slachtoffer als schuldige in de voedselcrisis. Er is beleid nodig om vraag en aanbod op één lijn te brengen met de nodige erkenning voor water, voedsel en andere realiteiten.Jan Lundqvist, senior adviseur aan het Stockholm International Water Institute (SIWI).