Verkiezingsprogramma moet richting geven

Verkiezingsprogramma’s hebben het doel om keuzes duidelijk te maken en te bepleiten. Het is geen oud radioprogramma met de titel ‘geen ja en geen nee’.Verkiezingsprogramma’s lezen is niet iets wat je voor je plezier doet. Maar als je precies wilt weten wat een partij wel of niet wil, heeft het zin je erin te verdiepen. Neem het verkiezingsprogramma van JA21, de partij die afsplitste van Forum voor Democratie en onder Joost Eerdmans een gooi doet naar een plek in de Tweede Kamer. De belangrijkste landbouwkandidaat voor JA21 is Jan Cees Vogelaar (nummer 7). De partij publiceerde begin deze week de standpunten. Kwaliteit in plaats van kwantiteitJA21 stelt in het hoofdstuk over de landbouw en visserij dat agrarisch ondernemers zich moeten aansluiten bij de ontwikkeling dat productie van levensmiddelen zich toespitst op kwaliteit in plaats van kwantiteit. “Door het stikstofdossier, het klimaatakkoord en ambities op het vlak van biodiversiteit staan sommige agrarische verdienmodellen onder druk. Agrarische ondernemers willen graag innoveren, maar dat vergt tijd, inzicht financiering en begeleiding. Uiteindelijk dient de hele keten (dus ook de consument) verantwoordelijkheid te nemen.”Die passage zou letterlijk overgenomen kunnen zijn uit het verkiezingsprogramma van het CDA. Ook de christendemocraten bepleiten een brede verantwoordelijkheid in de keten om de positie van boeren en tuinders te verbeteren. Het CDA stelt de oprichting van nieuwe ketencoöperaties voor, die een deel van de rol van de vroegere productschappen zouden kunnen overnemen.Die zin kan zonder probleem worden overgenomen in elk ander verkiezingsprogramma, van PVV tot de Partij voor de DierenOp andere punten is JA21 evenmin heel concreet. Wat te denken van de volgende passage? “Op het stikstofdossier wil JA21 een nuchter, redelijk en proportioneel beleid waarin alle relevante belangen evenwichtig worden afgewogen.” Die zin kan zonder probleem worden overgenomen in elk ander verkiezingsprogramma, van PVV tot de Partij voor de Dieren. Wil JA21 dat de stikstofwet wordt veranderd, of vindt de partij dat de huidige wet leidt een nuchter, redelijk en proportioneel beleid, met een evenwichtige belangenafweging?StikstofproblematiekOp het punt van de stikstofproblematiek heeft JA21 nog een andere punt: er is een herijking van het Natura 2000-beleid nodig. Wat er op dat punt wel of niet moet gebeuren vertelt JA21 niet. Het lijkt op steun aan CDA‘er Maurits von Martels, die vorig jaar ook al pleitte voor een herijking van het Natura2000-beleid. Maar of JA21 met de herijking wil dat er meer beschermde natuur komt of minder? Of gaat het om de gevolgen van het natuurbeleid voor de bedrijven in de omgeving? Het programma meldt het niet.Met elkaar in gesprek brengenIn het hoofdstukje over natuur staat onder meer: “Uiteraard kan er een spanning bestaan (...) tussen agrarische belangen en die van de natuurbeheerder. In dit spanningsveld wil JA21 verstandig opereren en de belanghebbenden met elkaar in gesprek brengen om op die manier niet eenzijdig voor bepaalde activistische belangen te kiezen.” Ook dat wil bijna iedereen wel. Een verkiezingsprogramma moet keuzes duidelijk maken, richting geven. Een verkiezingsprogramma is niet hetzelfde als dat radioprogramma uit vroeger tijden: geen ja en geen nee.