Varkensbedrijf 2.0 succesvol aansturen? Dit zijn de eisen

Het aansturen van een grote, complexe onderneming stelt hoge eisen aan de ondernemer en de inrichting van het bedrijf. Heldere structuur en duidelijke communicatie zijn alles.Nederland telt een ‘paar handjes vol’ grote, complexe ondernemingen met meerdere locaties in binnen- en sommigen ook in het buitenland. Bekende namen van ondernemers in deze categorie zijn Van Asten, Houben, Van Genugten, Görtz en Vossen. Vaak zijn het familiebedrijven die al decennialang bezig zijn met bedrijfsontwikkeling. In de varkens, maar soms ook met andere takken binnen of buiten de veehouderij. Het zijn gedreven ondernemers die kansen ruiken en mogelijkheden hebben en creëren om deze te verwezenlijken.Daarnaast is er een opstomende generatie die ook richting zo’n structuur gaat. Ze hebben de tijd mee, want er staan veel mooie locaties te koop. Aan de andere kant ervaren ze ook maatschappelijke en politieke druk op de varkenshouderij in het algemeen en omvang in het bijzonder.Nieuwe generatie ondernemersDe nieuwe generatie bevindt zich in ieder geval in goed gezelschap, is de mening van Peter-Jan Maas, mede-eigenaar van Swinco. Samen met zijn team van specialisten begeleidt hij grote bedrijven met meerdere locaties in binnen- en buitenland.Vergeleken met grote bedrijven in andere delen van de wereld noemt Maas de positie van Nederlandse ondernemers best wel uniek. “In veel landen heeft iemand de leiding afkomstig uit een andere bedrijfstak. In Nederland zijn en voelen de ondernemers zich nog echt varkenshouder.” Meestal maar één of twee generaties terug was het nog een gewoon bedrijf, vaak zelfs gemengd. Maas ziet de voordelen daarvan. “Ze hebben de juiste mix van ondernemerschap, kennis en gevoel voor de varkenshouderij. Ik zie dat als een heel sterk punt.” _{Tekst gaat verder onder de foto‘s.}
Het runnen van een groot, complex bedrijf met meerdere locaties en personeel vraagt specifieke kwaliteiten van de ondernemer. Het gaat om de juiste mix van ondernemerschap, kennis en gevoel voor de varkenshouderij. - Foto Bert JansenVoor het aansturen van meerdere locaties is een bedrijfsstructuur nodig waar eenduidig en met strakke protocollen wordt gewerkt. - Foto: Matthijs VerhagenAansturing en overzichtOndernemers die deze complexe bedrijven runnen voelen zich in hun hart misschien wel varkenshouder maar krijgen met hele nieuwe vraagstukken te maken. Intern ligt de focus vooral op een goede aansturing en overzicht houden. Sowieso vraagt dit niveau van ondernemen specifieke karaktereigenschappen en competenties. Proactief, energiek, focus, to-the-point, vasthoudend en er bovenop zitten zijn enkele van de gehoorde typeringen van deze ondernemers.Om dit type bedrijven aan te sturen moet aan een aantal voorwaarden worden voldaan. Naast de eerdergenoemde juiste competenties van de ondernemer zijn dat een duidelijke structuur, goed personeel, duidelijke communicatie en systemen voor controle. In de kaders op deze pagina staan ze verder toegelicht.Alles is belangrijk, maar het begint met een duidelijke structuur benadrukt Bram Goesten, dierenarts bij Lintjeshof. Hij mag een flink aantal van dit type bedrijven in Nederland en Oost-Duitsland tot klant rekenen. “Het hebben van een structuur, maar deze ook behouden is essentieel”, benadrukt hij. Aan de andere kant van het spectrum zit de controle of doelen worden behaald en alles wordt gedaan zoals afgesproken.Groot complex bedrijf vaak bv-structuur met holdingDe bedrijfsvorm van de grote complexe bedrijven is in veel gevallen een bv-structuur met een holding of houdstermaatschappij waarin geld, aandelen en onroerend goed zijn ondergebracht.
Qua eigendom, arbeid en zeggenschap hebben de meeste van deze bedrijven echter een vrij traditionele structuur; de ondernemer is eventueel samen met familieleden eigenaar waarbij arbeid en zeggenschap zijn verdeeld. Typerend is dat veel van deze bedrijven uit broers/zussen of ouders en kind(eren) bestaan, die samen het bedrijf exploiteren. Het zijn in die zin dus echte familiebedrijven.
Een nieuwe ontwikkeling is dat kapitaal steeds meer gescheiden is van zeggenschap, soms aangevuld met geld van investeerders. In de glastuinbouw is dat al meer gemeengoed, maar de grotere bedrijven in de varkenshouderij gaan ook die kant op.Basis is hoge diergezondheidDe basis om probleemloos varkens te houden is gezondheid. Dat geldt altijd, maar zeker op dit type bedrijven mag er niets haperen. Het complexe bedrijf heeft wat dat betreft een voor- en nadeel ervaart Goesten. “Veel van deze bedrijven zijn SPF of werken volgens hoge gezondheid.”Dankzij strakke structuren en werkwijzen zijn aspecten als interne en externe biosecurity ingebed in de bedrijfsvoering. Een potentieel nadeel zijn de grote hoeveelheid mensen die met de varkens werken. Niet alleen moeten alle neuzen dezelfde kant opstaan; het kan lastig zijn als er zich ergens een probleem voordoet. Goede controlesystemen en communicatie betalen zich op zulke momenten terug. In dat kader is volgens Goesten het belang van goed informatie- en datamanagement niet te onderschatten. “Het is opvallend hoe sterk veel van deze ondernemers daarin zijn.”Data zijn belangrijk, maar ondernemers van grote, complexe bedrijven varen ook op hun eigen onderbuikgevoel en ervaring^{Bram Goesten, dierenarts bij Dierenartsenpraktijk Lintjeshof}Goesten ziet dat data een belangrijke rol spelen. Dat zal de komende jaren alleen maar toenemen. Ondanks dat ondernemers van grote, complexe bedrijven geen ‘early adopters’ zijn van nieuwe technologieën passen ze deze wel toe als het voordelen oplevert. “Juist op deze bedrijven is het belangrijk om de voorspelbaarheid te vergroten. Data zijn daarbij belangrijk, maar ze blijven ook varen op hun eigen onderbuikgevoel en ervaring.”Verstoring van structuurOver het algemeen hebben de ondernemers van dit soort bedrijven het goed voor elkaar, anders hadden ze nooit zulke bedrijven kunnen opbouwen. Toch kunnen volgens Maas ook wel wat dingen beter. Hij noemt onder andere het standaardiseren van de locaties en werkzaamheden. Ook het efficiënt inrichten van dierstromen voldoet niet overal aan het gewenste niveau.Aankoop van een nieuwe locatie is altijd een potentieel risico op een verstoring van de structuur en organisatie. Er kan enige tijd overheen gaan voordat de nieuwe locatie helemaal aansluit bij de rest van het bedrijf. “Maar typerend voor deze groep is dat ze niet van pappen en nathouden houden. Ze doen het in één keer goed, want ze weten dat het veel meer kost als het niet goed loopt.”De nieuwe generatie ‘complexe bedrijven’-ondernemers kan gebruiken maken van het pad dat de gevestigde bedrijven hebben gebaand, gesteund door kennis en ervaring van adviseurs.Succesvol een complex varkensbedrijf runnen? De 5 eisenHet runnen van een complex varkensbedrijf met veel locaties en personeel moet passen bij de kwaliteiten en persoonlijkheid van de ondernemer. Ook moet de bedrijfsstructuur er helemaal op ingericht zijn. Een overzicht met de vijf belangrijkste eisen om in een dergelijke onderneming succesvol te zijn.Juiste competenties: een groot complex bedrijf runnen vraagt andere capaciteiten dan varkens houden. Enkele van de vele competenties zijn: organiseren, plannen, coachen, delegeren, coördineren en analyseren. Competenties die tekortschieten zijn in beeld en worden aangescherpt, ingekocht of ingevuld door anderen op het bedrijf. Bepaalde karaktereigenschappen zijn onontbeerlijk zoals gedreven, besluitvaardig en vasthoudend. Er kan een moment komen dat het bedrijf te groot is voor één ondernemer. Dat wordt tijdig onderkend en ingevuld.Duidelijke structuur: er ligt een duidelijke structuur aan de basis. Locaties draaien autonoom en werken samen op de aspecten waar dat nodig is of voordeel biedt. Er is standaardisatie in stalsystemen, voer- en klimaatapparatuur en genetica en daar wordt niet snel in gewisseld. Overal wordt hetzelfde voer, advies en gezondheidszorg ingezet en samengewerkt met dezelfde adviseurs en toeleverende bedrijven. In de stallen gelden arbeidsprotocollen voor de belangrijke werkzaamheden. De structuur moet up-to-date blijven en is geborgd.Goed personeel: zonder goede mensen is een groot bedrijf niets. Dat telt voor al het personeel, van de medewerker in de stal tot de bedrijfsleider(s) en het team rondom het bedrijf heen. De betere bedrijven doen een aan een vorm van opleiding en structurele bijscholing. Medewerkers voelen zich gewaardeerd en betrokken. De taken en beslissingsbevoegdheden van de bedrijfsleider zijn duidelijk omschreven en geven geen discussie met de ondernemer. Daarbij is er wel ruimte voor het invullen van persoonlijke voorkeuren en ambities.Heldere communicatie: duidelijke, heldere communicatie tussen ondernemer en bedrijfsleider(s) en werknemers is van levensbelang voor een goed functionerend complex bedrijf. In de stallen is dat belangrijker naarmate een groter deel van de medewerkers het Nederlands niet machtig is met meer kans op misverstanden. Er ligt een formeel overlegmodel om de klokken rondom de doelstellingen en monitoring van resultaten gelijk te zetten. Ruis op de lijn wordt direct ontdekt en maatregelen genomen om dat in de toekomst te voorkomen.Strakke controle: deze ondernemers houden een stevige vinger aan de pols hoe het gaat op de locaties en in de stallen. Daarvoor werken ze met een systeem met doelen (KPI’s) die structureel worden bijgewerkt. Adviseurs zijn betrokken. Verzamelen, analyseren en rapportage van resultaten en data is strak georganiseerd. Zo zijn veel gegevens van locatie tot werknemer bekend. Het zijn meestal geen ‘early adopters’ voor nieuwe toepassingen als data- en cameratechnieken maar zetten het in als het bijdraagt aan controle, monitoring en analyse.