Transitie van de inseminatiestal

Is het tijd voor een ander huisvestingssysteem in de inseminatiestal? Duitse zeugenhouders moeten binnen 8 jaar de traditionele boxen in de inseminatiestal vervangen voor groepshuisvesting. In Nederland is dit (nog) niet aan de orde.De meeste zeugenhouders kiezen bij ver- en nieuwbouw voor een ‘traditionele’ inseminatiestal met boxen waarin welzijn, hygiëne en efficiency goed samen gaan. Een aantal zeugenhouders kiest voor een combinatie van inseminatie- en drachtstal en werkt met inseminatieboxen en uitloopruimte. Groepshuisvesting in de inseminatiestal is een stalsysteem dat momenteel voornamelijk in de biologische zeugenhouderij toegepast wordt.De meeste zeugenhouders kiezen voor een ‘traditionele’ inseminatiestal met boxen waarin welzijn, hygiëne en efficiency goed samen gaan. Een aantal zeugenhouders zoals deze stal in België kiest voor inseminatieboxen met uitloopruimte. - Foto: Henk RiswickMeerderheid ziet groepshuisvesting in inseminatiestal (nog) niet zittenDe Nederlandse wetgeving schrijft voor dat drachtige zeugen vier dagen na dekken tot een week voor werpen, in groepen gehouden moeten worden. Dat betekent dat zeugen in de inseminatie- en kraamstal individueel gehuisvest mogen worden. Een grote meerderheid van de zeugenhouders ziet groepshuisvesting in de inseminatiestal (nog) niet zitten. De huidige wetgeving waarbij de zeugen vier dagen na inseminatie in groepshuisvesting moeten, is ondertussen ingeburgerd en er is in de praktijk goed mee te werken.Insemineren in groepenInsemineren in groepen is een ander verhaal. Het kost niet alleen meer tijd, maar geeft ook meer onrust onder de dieren. Guste zeugen in kleine groepen kan leiden tot teveel uitval door agressief gedrag en bespringen rond de bronsttijd, blijkt uit ervaring van een zeugenhouder. Is het dierenwelzijn van de zeugen er wel bij gebaat als de zeugen in de inseminatiestal in groepen worden gehouden?Varkenshouder Mark Hahné houdt in maatschap met Henk Rouwhorst in Mariënvelde (Gld.) 280 biologische zeugen. - Foto: Henk RiswickAlleen tijdens insemineren in een boxOp het biologische varkensbedrijf van Henk Rouwhorst en Mark Hahné in Mariënvelde (Gld.) lopen de zeugen in alle stadia los in groepen. Ook de guste zeugen worden in groepen gehouden, alleen tijdens de bronstperiode liggen ze in een box.

“Tijdens de bronst bespringen de zeugen elkaar en dan geeft tijdelijke fixatie rust voor de zeugen”, aldus Hahné. Daarnaast scheelt het ook in inseminatietijd omdat er meerdere zeugen tegelijk geïnsemineerd kunnen worden. “Soms hebben we een zeug die niet in de box wil en die insemineer ik dan buiten de box”, vertelt de zeugenhouder die dan wel bij deze zeug moet blijven staan.

Wekelijks speent Hahné ongeveer tien zeugen en deze groep komt dan in de inseminatiestal. Deze stal bestaat uit een binnen- en een buitenruimte en biedt plaats aan twintig zeugen, voldoende ruim voor de huidige tien zeugen. De zeugen hebben de beschikking over twee strohokken met een schot ertussen. De schotten geven een vluchtmogelijkheid en het stro afleiding. Binnen in de stal zijn traditionele inseminatieboxen geplaatst waarin de zeugen ook twee keer per dag voer krijgen en opgesloten zitten tijdens het insemineren. “De zeugen zoeken ook zelf regelmatig de ligboxen op als rustplek”, geeft de zeugenhouder aan.

Afleiding nodig op speendag
Donderdagochtend, als de biggen zes weken oud zijn worden de zeugen gespeend en gaan ze naar de inseminatiestal. Op deze speendag zijn de zeugen onrustig. “Ze zijn dan op zoek naar de biggen en draven de hele dag van binnen naar buiten”, is de ervaring van Hahné die aangeeft dat door voldoende ruimte en de gewenning aan loslopen dit geen problemen geeft, ook niet voor het beenwerk van de zeugen. ’s Avonds heerst er alweer rust in de stal.

De zeugen in de inseminatiestal staan maximaal twee dagen vast. Minder lang fixeren heeft de zeugenhouder wel geprobeerd, maar dat gaf naast meer onrust ook meer terugkomers. Om onrust tijdens het toevoegen van nieuwe zeugen aan de dragende zeugengroep te vermijden krijgen de geïnsemineerde zeugen in de ochtend een half portie voer. ’s Middags gaan de zeugen naar de groepshuisvesting met voerstations en zijn dan drukker met eten dan met de andere zeugen.

Bedrijfsinformatie
280 biologische zeugen
10 gespeende zeugen per week
2 dagen staat zeug maximaal in een inseminatieboxBewegingsvrijheid zeugGezien de maatschappelijke discussie over dierenwelzijn kan de sector de ogen niet sluiten voor een eventuele ontwikkeling naar groepshuisvesting bij zeugen in de inseminatiestal. “Het comfort in de huidige inseminatiestallen mag ook best wat beter”, geeft Robbert Jacobs, technisch specialist zeugen bij ForFarmers, aan.Het comfort in de huidige inseminatiestallen mag ook best wat beter^{Robbert Jacobs, technisch specialist zeugen bij ForFarmers}TopsportprestatieZeugen leveren vier weken lang een topsportprestatie in het kraamhok en moeten dan binnen vijf dagen weer klaar zijn voor de volgende cyclus. Voldoende hoge voeropname van 4 tot 4,5 kg per zeug per dag is daarbij van groot belang. Het voer moet in eerste instantie smakelijk en licht verteerbaar zijn, maar een comfortabele stal met een goede luchtverversing bij de kop van de zeug, onbeperkt schoon drinkwater en hygiënische ligplaats en schone voertrog zijn ook een voorwaarde voor een betere voeropname.Groepsindeling op basis van conditie“Als we vanuit de zeug redeneren is bewegingsvrijheid na een ligperiode in het kraamhok wel comfortabeler dan een box”, aldus Jacobs. De groepsindeling kan dan voor inseminatie, op basis van conditie gemaakt worden. De ervaring leert dat er dan minder rangorde gevechten zijn na inseminatie in de groepen.Alleen tijdens de bronstperiode staan deze biologische zeugen 2 dagen vast in een inseminatie box, dit geeft rust voor de zeug en betere resultaten van drachtigheid. - Foto: Henk RiswickPrikkels“Bewegingsvrijheid komt altijd ten goede aan de zeug”, aldus Nienke Dirx, voormalig Innovatie manager bij VIC Sterksel en nu werkzaam bij Coppens Stal-techniek als Procesoptimalisator & Verkoop binnendienst. Een zeug heeft in zekere mate positieve ‘stress’-prikkels nodig voor een goede eisprong en follikelontwikkeling. Positieve prikkels zijn licht, voldoende voer en stimulatie met de beer. De negatieve stressfactoren, zoals een slecht stalklimaat, agressief gedrag en vechten, honger, dorst en pijn moeten voorkomen worden.Groepshuisvesting in DuitslandDuitse zeugenhouders zullen binnen drie jaar met een plan moeten komen voor aanpassingen van de bestaande inseminatiestal. De eis van 5 m² ruimte per zeug zal in de praktijk een soort van wachtstal betekenen.

“De uitdaging is om de benodigde ruimte voor deze wachtarena te creëren”, geeft Frans Wolbrink van stalinrichter AHC Cawi aan die ook veel stallen in Duitsland inricht. Tijdens de inseminatie mogen de zeugen gefixeerd worden en na de inseminatie mogen de zeugen weer in een box met uitloop. Dan geldt de vereiste maat van 2,3 m² per zeug voor drachtige zeugen.

‘Twee opties’
“In het kort hebben Duitse zeugenhouders twee opties, aanpassingen binnen de bestaande stal met minder dieren of nieuwbouw”. De Duitse vereniging van varkenshouders (ISN) schat in dat een bedrijf met 500 zeugen ongeveer € 1 miljoen euro moet investeren om aan alle nieuwe eisen voor de dek- en kraamstal te voldoen.Voldoende afleidingEen van de voorwaarde om zeugen na het spenen in groepen te kunnen houden is dan ook voldoende ruimte voor de zeug met daarbij voldoende vluchtmogelijkheden en voldoende afleiding. “Hokverrijking is eenvoudiger toe te passen in groepshuisvesting,” aldus Dirx. Zij geeft aan dat er bij individuele huisvesting vaak wordt gekozen voor zacht hout, een touw of een jutezak. In groepshuisvesting kun je eenvoudiger kiezen voor een stroruif of voor een luzernemand, wat naast meer rust in de groep ook nog voederwaarde heeft.Hygiene is van groot belang in de inseminatiestal.Met stalen roosters en een opening is de mest achter de zeugen snel te verwijderen. - Foto: Jan Willem SchoutenInrichting inseminatiestal“De meeste zeugenhouders in Nederland kiezen voor een traditionele dekstal met inseminatieboxen”, vertelt John van Loon van Coppens Stal-techniek. In België, waar de regelgeving afwijkt van Nederland, worden er meer inseminatiestallen gebouwd met boxen voorzien van een inseminatiedeurtje met uitloop.BerenpoortjesEen van de ontwikkelingen van de laatste tien jaar zijn de berenpoortjes voor de zeugen langs. Dit is inmiddels een standaard geworden bij ver- en nieuwbouw. Meestal zijn deze poortjes handbediend en soms automatisch. Verdere innovaties in de inseminatiestal zijn te vinden in kleine aanpassingen, van handmatige boxafsluitingen met deurtjes of ‘U’ opening waarbij de vulva goed te bereiken is bij het insemineren, tot boxen met automatische driestandensluiting waarbij in te stellen is of de zeug de box kan verlaten of niet.VoersystemenDe meeste bedrijven werken met een eenvoudig voersysteem met een handmatig in te stellen dosator. Een andere optie om makkelijk en snel de voergift bij te sturen, is het gebruik maken van een automatisch individueel voersysteem. Een systeem wat ook in de kraamstal wordt gebruikt, waarbij elke zeug meerdere keren per dag kleinere porties voer op maat krijgt. Ook zonder grote investeringen in huisvestingssysteem is er in de inseminatiestal nog voldoende winst te behalen voor het comfort van de zeug.Tips voor inseminatiestalHygiëne
Schone voerbakken.Met troggen restvoer eenvoudig naar de buurzeugen.Onbeperkt en vers drinkwater met juiste debiet.Check waterkwaliteit, zeker bij een meerwekensysteem.Verwijder mest achter de zeugen, zorg voor schone kling bij insemineren.Schuif mest niet onder de zeugen, open slotgaten na het spenen geven meer kans op uierontsteking.Stalen roosters achter de zeug (met opening) laten mest beter door.
Licht
Minimaal 16 uur per dag 200 lux bij de kop van de zeug.Led licht voor brandveiligheid en duurzaamheid.
Klimaat
De optimale temperatuur ligt tussen de 20 en 22 graden met een luchtvochtigheid van 50 tot 70 %.Goede luchtverversing bij de koppen van de zeugen.Koeling van inkomende lucht. Voorkom tocht bij de zeugen (uiers/achterstellen vd zeugen).
Voer
Maximale voeropname, maar overvoer de zeugen niet, liever minder voer dan onregelmatige opname.Voer in laatste week van de lactatie al extra suikers (dextrose). Rijping van follikels vindt in deze fase plaats en wordt hiermee extra ondersteund. Voer indien mogelijk meerdere keren per dag een kleine portie (eventueel geautomatiseerd)Kies voor een dosator die eenvoudig is aan te passen. Kies voor twee voerlijnen als in de inseminatiestal ook gelten of dragende zeugen liggen.Kies voor extra suikers toevoegen bovenop basisrantsoen, suiker is smakelijk.
ZoekbeerHuisvest de zoekberen in een andere stal of beperk het contact met de zeugen.Kies voor berenpoorten voor de guste zeugen voor een optimale beerstimulatie.Maak gebruik van meerdere zoekberen, niet elke zeug reageert op dezelfde beer.Stimuleer de zeugen vanaf dag 1 na spenen, minimaal twee keer per dag met de zoekberen.Zorg dat zoekbeer goed contact kan maken met de zeugen.