Toerist op de seter

Boerderijtoerisme is in Noorwegen een lucratieve neventak. Een dagje op de seter.Ik schreef al eerder over de traditie van ‘seters’, zomerboerderijen in de Noorse bergen. Bij ons in het dorp is zo’n seter puur voor functioneel gebruik. Boerderijtoerisme is echter net als in Nederland ook in Noorwegen een lucratieve neventak, de seters worden daarbij goed uitgemolken. Een dagje de toerist uithangen is trouwens ook gewoon leuk. Dus hieronder een verslag over een toeristenseter.Goed toeven op SimasvollenDe seter Simasvollen in Vingelen is zo’n toeristenseter. Het is een eindje rijden van de bewoonde wereld, door het prachtige berggebied van Vingelen en het nationaal park Forollhogna. Eerst tol betalen voor de privéweg dwars door het bos met schitterende vergezichten. Dan gaat het hogerop en worden de bomen kleiner en kleiner. Daarna weer naar beneden het dal in. Daar blijkt ineens veel grond gecultiveerd te zijn, wat het geheel een groene aanblik geeft. Nog net geen paarse chocoladekoeien, maar wel lieflijk!
Simasvollen is een van de oudste seters in de regio. De seter ligt op een bijzonder luw plekje, als de zon doorbreekt moeten meteen de jassen uit. Hier is het goed toeven. We lopen het erf op, schudden de hand van de huidige ‘budeia’ (setermedewerker) en gaan lekker zitten in de zon. De kids leven zich ondertussen uit met voetballen en steltlopen.Op zoek naar budeia’sDe budeia vertelt ons dat tot zo’n 20 jaar geleden deze seter nog in normaal bedrijf was, met jonge (veelal vrouwelijke) budeia’s. De meiden zochten elkaar – tussen het koeien melken en verzorgen door – op bij de rivier en hadden hier de tijd van hun leven hadden. Je kunt je wel indenken hoeveel jongens ook de weg afreden op zoek naar een budeia-avontuur. Inmiddels is de seter het domein van Oost-Europeanen en oudere vrouwen die toeristen ontvangen, vertelt ze lachend.Bukken in de stalOp de seter lopen 20 koeien. Op de thuisboerderij in Vingelen staan er in totaal 50. In het voorjaar zoekt de budeia 20 goede, stabiele koeien uit. Want, zo zegt ze, hier op de seter kan ik geen gedoe met ziektes gebruiken. Het melken gebeurt in een houten melkschuur, waar de koeien dus tweemaal daags naar binnen worden gedreven. Het is veel gebukt werken. Sowieso hoort bukken bij deze stal, we stoten meerdere keren het hoofd aan de lage houten balken.
Jaarlijks checkt de Noorse voedsel- en warenautoriteit de stal en de melkruimte, want van de melk word ‘seterkost’ gemaakt. Daarvoor produceren de 20 dames echter veel te veel melk. De rest wordt dus drie keer per week opgehaald door de RMO. Ook op deze seter is de elektriciteit geregeld door de aggregaat.
Na rondgewandeld en gefotografeerd te hebben, gaan we eindelijk aan tafel. Koffie, wafels, dikke pannenkoeken (‘pjalt’) en allerlei soorten kaas, waarvan sommige nog minder smaak hebben dan mozzarella en andere zo veel smaak en pit hebben dat de tranen je in de ogen springen.Opvallend wc-papierHet mooiste vond mijn zoon toch wel de wc, een echt ‘huusie’, buiten naast de melkstal. Mét de traditionele foto van het koninklijk paar op de wand. Daar hoort een verhaal bij. De budeia vertelt dat de mensen vroeger geen wc-papier gebruikten maar krantenpapier. Maar als er een foto van de koninklijke familie in de krant stond, tja, dan haalde je die natuurlijk niet langs je billen. Die foto hing je netjes op. Die luxe was overigens niet weggelegd voor ministers en andere bekende Noren. Die belandden gewoon in de plee!