Staring: ‘Breeders Trust is waakhond tegen illegaal pootgoed’

Breeders Trust ziet toe op de licentieafdracht van uitgangsmateriaal. Het levert miljoenen euro’s op, zegt directeur Geert Staring. “Maar er moet nog heel wat gebeuren.”Breeders Trust heeft sinds 2008 tientallen rechtszaken gevoerd in de EU om te zorgen dat veredelingsbedrijven de licenties ontvangen waar ze recht op hebben. Er is nog nooit een rechtszaak verloren. Dat komt omdat in de meeste EU-lidstaten de afdracht van licenties voor monopolierassen wettelijk goed is geregeld.In de aardappelteelt worden de vrije rassen steeds meer vervangen door monopolierassen, omdat die beter aansluiten bij de wensen van de afnemers. Vaak wordt eigen geteeld pootgoed gebruikt (FSS: Farm Saved Seed; in Nederland vastgelegd in de ATR-regeling).Veredelingsbedrijven lopen inkomsten mis als de licenties niet worden betaald. Daarom richtten vier veredelingsbedrijven in 2008 Breeders Trust op. Breeders Trust ziet toe op het naleven van de licentieafdracht en spoort illegale productie van uitgangsmateriaal op._{Lees verder onder het kader en de foto}Op jacht naar illegaal uitgangsmateriaalBreeders Trust is in 2008 opgericht door de aardappelveredelingsbedrijven HZPC en Agrico en de Duitse bedrijven Solana en Europlant. De organisatie ziet toe op handhaving van het kwekersrecht, de bijbehorende afdracht van licenties op monopolierassen en spoort illegale productie van uitgangsmateriaal op. De opsporing geldt ook voor vrije rassen.Later sloten meer aardappelveredelaars zich aan. In 2011 werden ook graszaadbedrijven lid van Breeders Trust. De organisatie telt nu 20 aandeelhouders: 11 aardappelveredelingsbedrijven (waarvan 5 uit Nederland) en 9 graszaadbedrijven (waarvan 2 uit Nederland).Geert Staring (63) is directeur van Breeders Trust. De organisatie is opgericht in 2008. Staring werd directeur op 1 maart 2011. Daarvoor werkte Staring bij NAK Agro en de stichting NAK. Daarvoor werkte hij in Saoedi-Arabië als farmmanager op pootgoedbedrijven. - Foto: Ruud PloegOndanks de goede wetgeving in de EU is het werk van Breeders Trust echter allesbehalve gemakkelijk. Want de organisatie moet aantonen dat licenties verschuldigd zijn voor het uitgangsmateriaal dat telers gebruiken of dat er sprake is van illegaal gebruik, zegt directeur Geert Staring. “We moeten ons huiswerk goed doen.”Wat heeft Breeders Trust in twaalf jaar bereikt?“Het belang van het afdragen van licenties en FSS-royalty’s heeft sindsdien veel meer aandacht gekregen. Niet alleen in Nederland, maar in heel Europa en daar buiten, zoals in Turkije, Wit-Rusland, Oekraïne tot zelfs in China aan toe. We benoemen knelpunten bij de handhaving van het kwekersrecht. Misstanden maken we openbaar, onder andere via rechtszaken. Dat heeft een afschrikwekkende werking. De bereidheid bij telers en handelaren om verplichte licenties af te dragen is toegenomen. Rechtszaken over kwekersrecht leveren ook duidelijkheid op hoe een wetsartikel volgens de rechter geïnterpreteerd moet worden (jurisprudentie).”Hoeveel extra inkomsten heeft dat de aandeelhouders van Breeders Trust opgeleverd?“Dat is moeilijk om precies aan te geven. Maar het gaat jaarlijks om vele miljoenen euro’s. Breeders Trust heeft naast een voorlichtende taak zeker ook een waakhondfunctie. Het schrikt kwaadwillenden af om wel te profiteren van een nieuw ras, maar niet de bijkomende verplichtingen te willen nakomen. Veredelaars hebben die inkomsten nodig om voortdurend betere rassen te ontwikkelen. De illegale handel in uitgangsmateriaal is niet alleen een financiële aderlating voor de veredelaars. Het levert ook onaanvaardbare fytosanitaire risico’s op, omdat het uitgangsmateriaal ongecertificeerd en dus niet traceerbaar is.”De illegale handel in uitgangsmateriaal levert ook onaanvaardbare fytosanitaire risico’s opHeeft het werk van Breeders Trust de naleving van het kwekersrecht verbeterd?“We zien dat het bedrag dat wereldwijd aan royalty’s wordt geïnd ieder jaar toeneemt. In de aardappelteelt worden steeds meer nieuwe rassen met steeds betere eigenschappen gebruikt. Daar is veel pootgoed voor nodig. Dat kan niet allemaal vanuit Nederland worden geleverd. Daarom laten pootgoedhandelshuizen hun rassen steeds meer lokaal vermeerderen in licentie. Dat is voor de handelshuizen een belangrijk verdienmodel geworden, naast de directe verkoop van pootaardappelen. Ook de zogenoemde billijke vergoeding voor het gebruik van Farm Saved Seed wordt een steeds grotere inkomstenbron voor de veredelaars.”Is het einddoel al in zicht, dat alle licenties worden afgedragen?“Nee, nog lang niet. In de vijf grote aardappellanden in Noordwest-Europa werd in 2019 een record van 600.000 hectare aardappelen geteeld. Daar zit een aardappelland als Polen niet eens bij. Volgens een inventarisatie van Euroseeds (de Europese federatie van nationale kwekersorganisaties) wordt op slechts 50% van dit areaal gebruik gemaakt van gecertificeerd pootgoed. De rest wordt dus geteeld met Farm Saved Seed óf met illegaal pootgoed. Dan gaat het in deze paar landen al over tientallen miljoen euro’s, waar de veredelaars nog niet de helft van de licenties voor krijgen waar ze recht op hebben.”“Wereldwijd wordt ruim 380 miljoen ton aardappelen geproduceerd. Daar is minstens 15 miljoen ton pootgoed voor nodig. Er wordt ruim 1,3 miljoen ton gecertificeerd pootgoed geproduceerd. Minder dan 10% van het pootgoed dat wereldwijd wordt gebruikt is dus gecertificeerd. Er moet nog heel wat gebeuren voor over al dat pootgoed de licenties netjes worden afgedragen.”Hoe verloopt de inning van licenties buiten de EU?“Buiten de EU staat de inning van royalty’s echt nog in de kinderschoenen. Zeker als het gaat om het lokaal vermeerderen van licentierassen van tafelaardappelen. We hebben meer zicht op de licentierassen voor de verwerkende industrie. Zo is Breeders Trust al jaren achter de schermen bezig met de Turkse overheid en de dochterbedrijven van onze aandeelhouders in Turkije om een systeem op te zetten voor het innen van licenties. Ook willen we eenduidige afspraken maken over de handhaving en welke acties nodig zijn wanneer sprake is van illegale productie van en handel in uitgangsmateriaal. We zijn ook bezig met dergelijke initiatieven in onder meer Oekraïne en Wit-Rusland.”“In België int Breeders Trust de billijke vergoeding voor FSS (hoevepootgoed) namens de aandeelhouders. In veel andere lidstaten doen de nationale kwekersorganisaties dat, zoals Plantum in Nederland. In Duitsland zijn we bezig een geautomatiseerd systeem op te zetten om de inning van licenties te vergemakkelijken. In Polen heeft Breeders Trust met kwekers en handelsorganisaties afgesproken dat de Poolse kwekersorganisatie de komende jaren steeds meer telers schriftelijk gaat benaderen en de druk opvoert dat bij gebruik van kwekersrechterlijk beschermde rassen de telers verplicht zijn de zogenoemde billijke vergoeding te betalen.”Later hebben graszaadbedrijven zich aangesloten bij Breeders Trust. Hoe is de situatie in de graszaadsector?“De problematiek in de graszaadsector is wezenlijk anders dan in de pootaardappelsector. Veel nieuwe grasrassen worden niet beschermd. Graszaad is langer houdbaar dan pootgoed en wordt over de hele wereld getransporteerd. De fraude met graszaad is internationaler. Er is fraude met rasnamen, het verwisselen van rassen en graszaad aanlengen met slechte soorten. In Italië gaat er veel mis met graszaad, maar we hebben goede contacten met de overheid daar. Dat geldt ook voor Polen. Maar het is lastig om grip te krijgen op de aanvoer van illegaal graszaad van buiten Europa. Toch lukt het ons regelmatig illegale stromen flink te frustreren.”Met satellietbeelden gaan we controleren of een teler licentierechten heeft betaaldHoe kan de handhaving van het kwekersrecht worden verbeterd?“Een mooi voorbeeld daarvan is het proefproject dat Breeders Trust onlangs is gestart om met satellietbeelden te gaan controleren of een aardappelteler licentierechten heeft betaald voor het ras dat hij teelt. De satellietbeelden kunnen het ras herkennen dat op dat perceel staat. Breeders Trust heeft daar een contract voor getekend met Geo4A, een dochterbedrijf van het Oostenrijkse GeoVille. Geo4A is gespecialiseerd in dataverwerking van satellietbeelden. Zo hopen we straks met terugwerkende kracht, waar ook ter wereld, meer informatie te ontvangen over de aardappelrassen en hoeveel daarvan worden geteeld. We beginnen in eerste instantie met vijf aardappelrassen en schalen dat de komende jaren verder op.”“Satellietbeelden worden al toegepast in gewasherkenning. Deze vorm van rasherkenning wordt een van de handhavingsinstrumenten van Breeders Trust. Het maakt ons zoekwerk naar illegale vermeerdering en afdragen van royalty’s efficiënter en het levert een completer beeld op voor onze kwekers. Die willen uiteraard voorkomen dat hun rassen door anderen misbruikt worden. De samenwerking met Geo4A gaat daarbij helpen.”