Seizoensarbeid wordt duur onder WAB

De nieuwe Wet Arbeidsmarkt in Balans (WAB) herstelt weeffouten, maar de landbouw is slachtoffer.Een van de doelen van de Wet Werk en Zekerheid (WWZ), die in 2015 geïntroduceerd werd, was het creëren van meer vaste banen. Het tegendeel werd bereikt: werkgevers waren steeds minder bereid werknemers in vaste dienst te nemen. De nieuwe Wet Arbeidsmarkt in Balans (WAB) moet de ‘weeffouten’ in de WWZ oplossen. Enkele punten hieruit:WW-premie flexibel contract wordt hogerTransitievergoeding vanaf eerste werkdagOproepkrachten 4 dagen eerder oproepenKetenregeling van 2 naar 3 jaarProeftijd van 5 maanden wordt mogelijkEen aantal eisen die de WAB gaat stellen aan werkgevers zijn voor de agrarische sector heel vervelend. De WAB lijkt geen rekening te houden met seizoensarbeid. De belangrijkste knelpunten voor de sector in de WAB zijn: een hogere WW-premie, meer transitievergoedingen en strengere eisen rondom oproepkrachten.De agrarische sector kan niet zonder seizoensarbeid functioneren. De nieuwe WAB houdt daar geen rekening mee - foto: Peter Roek.Hoe de WAB er uiteindelijk uit gaat zien, is nog niet bekend. Die ligt nu ter beoordeling bij de Raad van State. In het najaar gaat de WAB naar de Tweede Kamer om in 2020 in werking te treden.Het ontwerp van de WAB is in april openbaar gemaakt, vervolgens was er een internetconsultatie. Die leverde maar liefst 278 reacties op. Een belangrijk deel daarvan – 80 – betrof reacties van agrarische ondernemers. Wat voor invloed de consultatieronde op het wetsvoorstel heeft gehad is nu nog onduidelijk. Die versie ligt nu immers nog bij de Raad van State.Hoog-laag WW-premieOm werkgevers in de richting van vaste contracten te sturen, wordt de sectorale WW-premie afgeschaft.Premiedifferentiatie afgeschaftVooruitlopend op de invoering van de WAB is al een aantal maatregelen rond de WW-premie ingevoerd. Bij de invoering van de WAB vervalt het systeem van de sectorale premiedifferentiatie per 2020. Er komt een hoog en een laag tarief naar de aard van het contract.Flexwerk/seizoensarbeid komt in het hoge tarief terecht. Nu bestaat het stelsel van 68 sectorale WW-fondsen nog. Daarbij bepaalt ieder voor zich de WW-premie die het UWV vervolgens in rekening brengt. Het sectorfonds Agrarisch & Groen heeft dat ook. Om te voorkomen dat werkgevers alsnog zullen proberen een herindeling met terugwerkende kracht te regelen, zijn op 29 juni per direct 3 maatregelen genomen:- Wijzigingen in de sectorindeling op verzoek van de werkgever zijn niet meer mogelijk, met terugwerkende kracht.- Gesplitste aansluitingen voor de sectorindeling zijn niet meer mogelijk voor nieuwe gevallen.- Concernaansluitingen en aansluitingen van nevenbedrijven en neveninstellingen zijn niet meer mogelijk voor nieuwe gevallen. Volgens minister Koolmees van Sociale Zaken en Werkgelegenheid is de sectorindeling voor de premieheffing sterk verouderd.Ook komen er twee nieuwe soorten WW-premies. Een lage premie voor vaste contracten en een hoge premie voor flexibele contracten. Volgens Hans Koehorst, specialist sociaaleconomisch beleid en fiscaliteit bij LTO Nederland, is deze oplossing veel te rigide.“Er wordt helemaal geen rekening gehouden met onze sector waarbij seizoensarbeid heel belangrijk is. Zelfs scholieren en studenten vallen straks onder het hoge tarief”, zegt hij.Werkgevers kunnen voor seizoenswerk niet sturen op contractvorm, daarmee zijn ze automatisch veroordeeld tot hogere lasten“In overleggen met minister Koolmees en politici benadrukken we dat vooral agrarische werkgevers met seizoensarbeid de keuze niet hebben om hun seizoenskrachten een vast contract te geven en daarmee te sturen op loonkosten zoals het Kabinet voorspiegelt. De werkgevers een keuze bieden is een aanlokkelijk streven, maar dan moet er wel wat te kiezen zijn.”“Werkgevers kunnen voor seizoenswerk – dat vanwege de natuurlijke en klimatologische omstandigheden in de kern altijd tijdelijk van aard is – daarom niet sturen op contractvorm. Daarmee zijn ze automatisch ‘veroordeeld’ tot hogere lasten.”Hoe hoog de premie voor flexibele arbeidskrachten gaat uitvallen, is nu nog niet bekend. Maar volgens Koehorst gaat het om substantiële bedragen.Zelfs scholieren en studenten vallen straks onder het hoge tarief van de WW-premie onder de WAB. Hoe hoog die premie uiteindelijk gaat worden, is nog niet bekend. Gezien het doel van de WAB zal het substantieel zijn - foto: Koos van der Spek.Kostbare wijziging transitievergoedingEen andere belangrijke en kostbare wijziging gaat over de transitievergoeding. Op dit moment begint de transitievergoeding pas te tellen na een dienstverband van 2 jaar. Bij de invoering van de nieuwe WAB-wet gaat die regeling in vanaf dag één. Dit geldt zowel voor vast als tijdelijk personeel.Een tijdelijk of vast contract maakt straks voor een transitievergoeding niet meer uitAls de arbeidsovereenkomst eindigt, heeft iedere werknemer dus recht op de transitievergoeding. Een voordeel is wel dat de transitievergoeding voor dienstjaren langer dan 10 jaar niet meer zwaarder wegen. Voor alle situaties geldt bij de invoering van de nieuwe wet dat voor elk jaar in dienstverband een derde maandsalaris betaald moet gaan worden.“Een tijdelijk of vast contract maakt straks voor een transitievergoeding niet meer uit”, aldus Ronald Mol, arbeidsjurist bij Abab accountants en adviseurs in Tilburg, “Dat is een stevige tegenvaller voor de agrarische sector met seizoensarbeid. Dat komt dan nog eens bovenop de hogere WW-premie waar boeren bijna niet aan kunnen ontkomen.”Compensatie transitievergoedingVeel werkgevers hebben grote moeite met de transitievergoeding zoals die onder de Wet Werk en Zekerheid (WWZ) is ingevoerd. Zeker in het geval als een werknemer ziek wordt en een werkgever 2 jaar lang alles gedaan heeft – ook financieel – om de werknemer weer in het arbeidsproces te doen terugkeren.Als dat niet lukt, stopt doorbetaling van loon en volgt een uitkering. De werkgever kan na 2 jaar de arbeidsovereenkomst beëindigen, maar moet dan wel alsnog een transitievergoeding betalen.Om daaraan te ‘ontsnappen’, kan een werkgever besluiten om het dienstverband niet te beëindigen. Er ontstaat dan een zogenoemd ‘slapend dienstverband’. Het enige ‘risico’ voor de werkgever is dat de zieke werknemer opeens weer opduikt in het bedrijf.Een werknemer die naar de rechter stapte omdat hij vond dat hier misbruik van het rechtssysteem werd gemaakt, kreeg nul op het rekest. Volgens de rechter bestaat er geen ontslagverplichting in de wet en een transitievergoeding is niet doorslaggevend voor ontslag.Minister Koolmees heeft om werkgevers tegemoet te komen in deze gevallen een compensatieregeling ontwikkeld: ‘de Regeling compensatie transitievergoeding’. Deze regeling kent een terugwerkende kracht tot 1 juli 2015, de invoeringsdatum van de WWZ.De compensatie is aleen een optie voor de transitievergoeding die geldt op het moment dat de werknemer 2 jaar ziek is. Als de werkgever pas later besluit om de arbeidsovereenkomst te beëindigen, wordt de transitievergoeding hoger. Dit verschil wordt door het UWV niet gecompenseerd.Arbeidsjurist Ronald Mol acht het aannemelijk dat werknemers zich opnieuw beroepen op misbruik van recht indien de werkgever ondanks de compensatieregeling het dienstverband alsnog slapend houdt. Mogelijk nu wel met meer kans van slagen.Nieuwe voorwaarden oproepcontractenEen derde verandering in de WAB die slecht uitpakt voor de agrarische sector is de aanpassing van de ‘negatieve effecten’ – zoals het ministerie dat noemt – van oproepcontracten.Na invoering van de WAB moeten oproepkrachten minimaal 4 dagen van tevoren worden opgeroepen. Daarbij moet alles schriftelijk worden vastgelegd. Gebeurt dat niet, dan hoeft de oproepkracht niet te komen. Wordt een oproep korter dan 4 dagen van te voren afgezegd, dan heeft de betreffende werknemer toch recht op het loon over de in eerste instantie afgesproken periode.Ik hoop dat het lukt om specifieke afspraken te maken, anders kom je in de oogstperiode in de problemenDaarnaast moet een werkgever na een jaar de oproepkracht een contract aanbieden met een vast aantal uren dat het gemiddelde aantal gewerkte uren over de laatste 12 maanden weerspiegelt.Mol: “Nu is het zo dat een werknemer zich na 3 maanden kan beroepen op het aanpassen van het contract op basis van de daadwerkelijk gewerkte uren. Dat wordt omgedraaid. Als de werkgever na 13 maanden niets doet,wordt het contract automatisch aangepast.”Er gelden nieuwe voorwaarden voor oproepcontracten - foto: Bert Jansen.De Abab-jurist heeft de hoop dat er een uitzondering komt voor de agrarische sector nog niet opgegeven. “Ik hoop dat het lukt specifieke afspraken te maken, in de oogstperiode kom je anders in de problemen. In de memorie van toelichting bij de WAB staat dat daar nog over wordt nagedacht.”Voordelen van de WABDe WAB biedt ook enkele verbeteringen ten opzichte van de WWZ. Zo wordt ontslag wat gemakkelijker door de invoering van de ‘cumulatiegrond’. Hierdoor kan de rechter op basis van meerdere ontslaggronden tot ontslag over gaan. Ook als het dossier misschien niet compleet is.Wel staat daar een hogere vergoeding tegenover. Tot maximaal de helft van de transitievergoeding die bovenop de verplichte transitievergoeding komt. Hiermee komt de kantonrechtersformule enigszins terug.Ook wordt de ketenregeling van 2 naar 3 jaar verruimd. Wel blijft het aantal tijdelijke contracten in die periode op drie staan. Ook de tussentijd tussen contracten blijft 6 maanden, maar kan in de cao worden teruggebracht naar 3 maanden.Koehorst: “Voor de agrarische sector is dit al in 2015 in de cao’s geregeld. De WWZ biedt die mogelijkheid namelijk ook. De opzet in de WAB is wel breder, wellicht interessant voor andere sectoren buiten de landbouw.Tot slot wordt ook de proeftijd bij een contract voor onbepaalde tijd naar 5 maanden verlengd. Volgens Koehorst zit daar geen voordeel in voor de sector. Gebruiken voor seizoensarbeid levert niets op. “Je betaalt dan de hogere WW-premie, dat heeft geen zin.”