Schoon melksysteem blijft punt van aandacht

Een melksysteem is noodzakelijk om kalveren gezond te houden. Reinigen en ontsmetten gaat gemiddeld wel goed, maar er liggen verbeterpunten.Hygiëne van het melkleidingsysteem blijft een belangrijk punt van aandacht op kalverbedrijven. In zowel melk- als waterleidingen kan aan de binnenkant van de leiding een biofilm ontstaan. Daarin zet zich een zachte laag af waar bacteriën, gisten en schimmels kunnen voorkomen. Deze kiemen verstoren in de darm het evenwicht van de aanwezige flora, wat kan leiden tot een lagere weerstand en grotere kans op ziekten.Niels Geurts, dierenarts bij DAP Thewi bv, waarschuwt vooral voor de onzichtbare problemen. “Gebruik van antibiotica en geen goede reiniging geven risico op resistente bacteriën. Het lastige is dat je dat niet direct ziet maar op lange termijn de negatieve gevolgen ervaart.” Foutief gebruik van reinigings- en/of desinfectiemiddelen kan overigens ook resistentie in de hand werken._{Tekst gaat verder onder de foto}Aandacht voor hygiëne moet er zijn vanaf de opslagsilo tot aan de voerbak. Een optimale hygiëne van de installatie kan anders gemakkelijk teniet worden gedaan. - Foto's: Henk RiswickWekelijks reinigen en desinfecterenIn VitaalKalf moet een kalverhouder minimaal wekelijks de installatie en leidingen reinigen en desinfecteren. Geurts heeft de indruk dat de meeste kalverhouders dat wel netjes doen. “Maar het werken volgens goede protocollen kan over het algemeen wel beter.” Ook komt hij situaties tegen waar door keuzes bij aanleg of fouten in gebruik van de installatie geen optimale reiniging plaatsvindt. De ondernemer heeft dat niet altijd in de gaten. Zo kunnen oneffenheden in de leidingen, dode einden of verzakkingen voor minder goede reiniging zorgen. Ook ziet hij soms nalatigheid zoals een koudwatervat dat niet is afgedekt of een niet goed gereinigde opslagsilo. Geurts benadrukt dat hygiëne niet exclusief voor de installatie geldt, maar begint bij de opslag en eindigt bij de speen en trog.Protocollair werkenMet protocollair werken zijn veel problemen te voorkomen. Een goed protocol kent een dagelijkse en een periodieke reiniging, zowel voor de installatie met leidingen als de ruimtes waarin deze staan. Voor de volledigheid mogen de waterleiding en troggen, slangen en andere onderdelen niet ontbreken. Het lastige is dat elk bedrijf en situatie anders is, dus moeten werkwijzen deels op maat zijn. “En protocollen controleren op effectiviteit. Het is belangrijk dat kalverhouders stilstaan bij hoe en waarom ze het doen zoals ze het doen.”_{Tekst gaat verder onder de foto}De kwaliteit en constructie van leidingen bepaalt mede de mate waarin vervuiling optreedt. Een goed aangelegd systeem en dito reiniging is belangrijker dan de materiaalkeuze.Gebruik waterstofperoxideVoor reinigen en ontsmetting van melkleidingen wordt meestal een middel op basis van natriumhypochloriet gebruikt. Gerrit Oosterhuis, productmanager Denkaveal bij Denkavit, ziet in de praktijk dat soms bezuinigd wordt op de hoeveelheid reinigingsmiddel. Ook een voldoende hoge temperatuur van het reinigingswater blijft een aandachtspunt. “In kalvermelk zitten vetten die niet gemakkelijk met koud water te verwijderen zijn. Als tijdens het reinigen de temperatuur onder de 50°C zakt, kan het vuil zich gemakkelijk weer aan de binnenkant van de melkleidingen hechten.”_{Tekst gaat verder onder het kader}Correct reinigen van de installatieWerk met een protocol rondom reiniging en ontsmetting van het hele melk-, water- en voersysteem. Leg de stappen vast in een bedrijfsregister.Hanteer minimaal de hoeveelheid middel op het etiket of een hogere dosering als dat wordt geadviseerd door dierenarts of integratie. Reinig altijd na gebruik van antibiotica.Gebruik voldoende en echt heet water. Een eindtemperatuur van minimaal 50 graden Celsius is nodig om effectief te blijven.Bekijk de mogelijkheid om een spons mee te laten voeren die zorgt voor een effectieve mechanische reiniging, vooral bij een bestaande biofilm.Zorg ervoor dat alle leidingen in het systeem in de standaardreiniging zitten, ook overstortleidingen. Het kan nodig zijn aanpassingen te doen aan de installatie.Vergeet de medicijnmenger en het tappistool niet na gebruik.Reinig silo’s voor opslag vochtige producten elke keer als ze leegkomen.Vergeet het watersysteem niet. Ook daar kan een biofilm aan de binnenkant de kwaliteit flink verstoren. Daarvoor zijn meerdere middelen op de markt.Duurzaam reinigingsprotocolEen ontwikkeling van de laatste jaren is de zoektocht naar een duurzaam reinigingsprotocol. Waterstofperoxide, dat wordt ingezet om waterleidingen schoon te houden, kan ook in melkleidingen goed werken. Oosterhuis zegt positieve resultaten te zien van eigen onderzoek van enkele jaren geleden. Het middel gaat dan na elke melkbeurt in een lage dosering in de leiding. “Het blijft dus de hele dag staan.” Met de volgende voerbeurt wordt het middel door de melk uit de leidingen gedrukt. Oosterhuis ziet vooral voordelen. “Er is geen heet water nodig, minder reinigingsmiddel en minder water in de put. Ook zijn kosten lager en het werkt heel effectief. De melkleiding blijft constant schoon.”_{Tekst gaat verder onder de foto}Met protocollair werken zijn problemen rondom hygiëne van de melkinstallatie te voorkomen. Een goed protocol kent een dagelijkse en een periodieke reiniging, zowel voor de installatie met leidingen als de ruimtes waarin deze staan.Een lastig aspect voor toepassing in de praktijk is de automatische dosering, met name vanwege de verschillende systemen in de markt. Hier ligt nog een uitdaging. Voordat kalverhouders een willekeurig waterstofperoxide gaan gebruiken benadrukt Oosterhuis dat niet alle producten in melkleidingen veilig en geschikt zijn.Technisch in ordeNaast gebruik van de juiste middelen via protocollen is het belangrijk dat de installatie technisch in orde is. Met name met verouderde systemen en/of situaties na een uitbreiding is de kans groter dat het systeem niet optimaal is. Frans Bostelaar, directeur van leverancier Frens Esveld, hanteert een maximale circuitinhoud van 300 tot 400 liter bij voeren met een slang en 500 tot 600 liter bij automatisch voeren. “Het is geen harde regel, het hangt van de uitvoering van de hele installatie af en voor een goede reinigbaarheid ook van de mogelijkheden van de voercomputer.”PerspectiefOndanks dat de installatie de basis is voor het systeem, zegt Bostelaar de invloed ervan wel in perspectief te moeten zien. “De eisen aan materialen van de voerleidingen en de reiniging ervan zijn terecht hoog. Maar als het voer in een smerige voertrog komt, is de vraag of de kalverhouder wel de juiste aandacht geeft.” Verder ziet hij in de praktijk verschillen in kwaliteit van materialen; van gelast rvs tot eenvoudig tyleen. Toch worden in alle situaties goede en minder goede resultaten gedraaid. “Er wordt soms ten onrechte naar de installatie gewezen terwijl er heel iets anders aan de hand is.”