‘RLI-rapport ‘Duurzaam en gezond’ slaat plank mis’

Het RLI-rapport ‘Duurzaam en gezond’ over een duurzame en gezonde voedselketen slaat op diverse punten de plank mis. De problematiek van duurzame voeding wordt teruggebracht tot een paar algemeenheden. Dat is geen basis voor de toekomst.Het rapport start met de mededeling dat de veehouderij 10% van de totale uitstoot van broeikasgassen veroorzaakt in Nederland. De onderstaande tabel toont de voornaamste veroorzakers van CO2 uitstoot (ook methaan en lachgas). Landbouw heeft sinds 1990 21% gereduceerd en behaalt daarmee de grootste reductie. De 10% emissie van de veehouderij is in de ogen van de RLI een groot probleem omdat bij ongewijzigd beleid deze 10% in de toekomst de hele toegestane CO2 uitstoot (op basis van het akkoord van Parijs) van Nederland op zal snoepen. Een merkwaardige denkwijze. Juist de landbouw is de afgelopen jaren al heel actief geweest in het terugbrengen van CO2 uitstoot. Er is dan ook geen enkele reden om aan te nemen dat het de landbouw niet zou lukken om nog meer CO2 te reduceren. Sterker nog, er is maar 1 sector die het vermogen heeft om ook CO2 vast te leggen en dat is de landbouw.Lees ook: Rli: met voedselbeleid voorsorteren op krimp veestapelVastleggen van CO2 in bodemHet vastleggen van CO2 wordt vaak niet meegenomen omdat dit kort-cyclisch zou zijn. In het geval van blijvend grasland is er echter sprake van een continu proces waarbij het product (gras) als element van de totstandkoming van methaan in de pens van de koe wel meetelt als component van methaanuitstoot maar het opgeslagen deel in de bodem niet meetelt als CO2 vastlegging. Volgens een studie van Wageningen UR en CBS is nu 29 Mton vastgelegd in de bodem. Door het verhogen van deze vastlegging kan er een aanzienlijke CO2 reductie binnen landbouw behaald worden. Het overschakelen van grasland naar andere plantaardige teelten heeft doorgaans een negatief effect omdat die teelten jaarlijks geoogst worden, waarbij er geen restant van de plant overblijft dat weer door gaat groeien. Voor de discussie over een verschuiving van gras naar andere teelten is dit een relevant aspect. Als er te weinig blijvend grasland in Nederland is, geldt er bovendien een omzetverbod. Gras zal dus zo efficiënt mogelijk moeten worden toegepast, de koe is bij uitstek het dier dat gras kan omzetten in eiwitten die de mens wel kan verteren. Het extra vastleggen van CO2 in de bodem wordt doorgaans als belangrijk onderwerp voor CO2 reductie gezien. In andere landen wordt daar al een bedrag per hectare voor betaald. Carbon leakage bij verminderen Nederlandse melkveehouderijDe RLI erkent dat de Nederlandse veehouderij een lagere CO2 footprint heeft dan veehouderij elders. De CO2 footprint van een liter melk is in Nederland 1,15 kg per liter (Sectorrapportage Duurzame Zuivelketen). In het buitenland ligt dit minstens op 2,4 kg per liter. Door melkveehouderij in Nederland te verminderen zal er wereldwijd een toename van CO2 uitstoot ontstaan. Dit noemt men carbon leakage.De RLI denkt echter dat de minder efficiënte bedrijven in Nederland zullen verdwijnen en dat het daarom wel mee valt met de carbon leakage. Dit suggereert dat er nu een groot verschil zit in CO2 efficiëntie van bedrijven. Maar de lage CO2 footprint van Nederlandse melk wordt juist niet veroorzaakt door enkele koplopers. Het is een gevolg van een efficiënt werkende bedrijfstak.Het verschil in CO2 efficiëntie tussen Nederlandse en sommige buitenlandse bedrijven is overigens heel groot: 1,25 kilo per liter melk. Gezien de positieve invloed van zuivel op de gezondheid, de goede waterkwaliteit bij melkveebedrijven en de gunstige CO2 footprint, is het merkwaardig dat dit rapport toch enkel aanstuurt op het doel ‘minder dierlijke eiwitten’. Dit rapport heeft het over een goed verdienmodel voor de boer. Via subsidies zou dit moeten worden opgelost. Zo’n losse opmerking over ‘sturen via subsidies’ doet weinig recht aan dit complexe traject. Ook hier lijkt het erop dat er niemand in het RLI team over de nodige kennis van zaken beschikt. Het rapport blijft hierdoor erg oppervlakkig. Het sturen met subsidies past ook niet bij de sentimenten in het veld. Een goed verdienmodel betekent juist niet afhankelijk zijn van subsidies.Rapport doet geen recht aan complexiteit duurzame voedingAlles bij elkaar verdient dit rapport geen schoonheidsprijs. Het onderwerp ‘duurzame voeding’ is ontzettend complex, dit rapport doet daar geen recht aan. Dit onderwerp verdient een gedegen advies, aspecten die in het advies ontbreken zijn in ieder geval: CO2-vastlegging, blijvend grasland, kunstmest, eetpatroon met goede bouwstoffen, carbon leakage, reststromen en de positie van Nederland in de Europese Unie, er is immers geen link tussen de productie van minder dierlijk eiwit in Nederland en de consumptie ervan.Ik stel voor dat we onder leiding van Minister Schouten het opnieuw gaan proberen! Drs HMA Verhoeven is beleidsgerichte milieukundige, met specialisatie in landbouw. Dit artikel verscheen in langere versie ook op degroenerekenkamer.nl.