Primeurteelt in regio waar je nooit de eerste bent

De familie Van Dam teelt al zeker 40 jaar plantuien en de laatste 8 jaar ook winterplantuien. Niet zozeer om vroeg te zijn, maar voor de grofte.De winterplantuien staan medio februari een centimeter of 10 boven de grond zich moedig te weren tegen de wind die altijd over de Noord-Hollandse Wieringermeer blaast. Het gewas lijkt nu nog niet zo homogeen, maar dat is volgens de ervaringsdeskundige Frans van Dam straks vlot voorbij. Met mooi, zonnig, vroeg voorjaarsweer in zicht gaat het gewas na de winterstop echt aan de groei. De uien krijgen bescherming tegen wind en verslemping van de meegezaaide rogge. Van Dam trekt wat plantjes uit de grond. “Hier gaat het om”, wijst hij. “Het wortelgestel. En dat ziet er goed uit zo. Dat is in deze fase van de teelt belangrijker dan de gewasstand. Uit dit plantuitje komt straks een mooie, nieuwe ui tevoorschijn.”
Even een rondje over het uienperceel met accountmanager Ron Spaans (links op de foto) van plantuienbedrijf Broer. Ze zijn tevreden over wat ze zien. - Foto's: Ruud PloegFrans van Dam bekijkt de stand van de winterplantuien met Ron Spaans.Het wortelgestel, daar gaat het in deze fase om bij de winterplantuien.Van Dam groeide met zijn broers Theo en Martien tussen de uien op. De familie teelt al zeker 40 jaar plantuien. De huidige generatie voegde daar zo’n 8 jaar geleden winterplantuien aan toe. “Een primeurteelt in een gebied waar normaal gesproken geen primeurs worden geteeld”, merkt Van Dam op. “We rooien ze de eerste helft van juli. Voor deze regio is dat heel mooi op tijd, al is het wel 3 weken later dan in Zuidwest-Nederland. Maar ik rooi ze niet groenig, ik laat ze uitgroeien. Het mooie van plantuien is dat ze mooi grof worden en dat heeft afnemer Stoop in Waarland graag voor de Britse markt. Dus het gaat me niet specifiek om de vroegheid van het gewas.”Akkerbouwer Frans van Dam in Wieringerwerf (N.-H.)
Frans van Dam (56) is akkerbouwer in Wieringerwerf. Hij teelt zowel winter- als voorjaarsplantuien en zaaiuien. Ook teelt en verwerkt hij pootaardappelen.Bedrijfsgegevens5 hectare winterplantuien10 hectare voorjaarsplantuien12 hectare zaauien80 hectare pootgoed5-55% afslibbare grondVroegere zeebodem levert kalkrijke grondOp een perceel 2 kavelpaden achter de boerderij groeit 5 hectare Troy-winterplantuien. Schelpenstukjes fleuren de zwarte grond van de in 1930 drooggelegde polder op. De vroegere zeebodem levert Van Dam kalkrijke grond. Wel zeer gevarieerd; van 5 tot 55% afslibbaar, van zavel tot klei.De winterplantuitjes gingen in de vierde week van oktober 2018 de (13% afslibare) grond in, zo’n 2.000 kilo per hectare in de maat 10-21 millimeter. Van Dam merkt dat het ras in de loop der jaren kwalitatief is verbeterd. “Koprot kom je bijvoorbeeld bijna niet meer tegen.” Accountmanager Ron Spaans van plantuienbedrijf Broer voegt toe: “Dat heeft te maken met de 32-gradenbehandeling die wij eerstejaars plantuien geven, een innovatie van ons. Dat remt de schimmel die koprot veroorzaakt af.”Ik dacht altijd dat MH zijn werk wel deed, tot de uien een keer vroegtijdig uitliepenIn het bouwplan voor 2019 is bovendien ruimte ingetekend voor 10 hectare voorjaarsplantuien, waarvan 1,5 hectare rode exemplaren. “Een niche”, verklaart Van Dam, een rustige en nuchtere ondernemer die graag iets nieuws probeert. Plantuien zijn niet overal een succes. “Het vraagt om een knap perceel dat niet te nat is, anders loop je het risico dat ze in de winter verzuipen.” Veel telers zijn er dan ook niet in deze regio. Daar zou Van Dam overigens ook niet blij mee zijn. “Overproductie verpest de markt. Nu gaat het juist goed. Je moet niet je eigen glazen en die van collega’s ingooien.”Zodra hij het moment van planten van de voorjaarsplantuien dichtbij ziet komen, ergens tussen eind februari en half april, roept hij zijn uitgangsmateriaal af via Spaans. “Dan heb je ze binnen een week. Zo hoeven ze hier niet ook nog te staan, temperatuurschommelingen zijn nooit goed voor zo’n product. Bovendien scheelt het ruimte.”Uien liever goed dan vroeg de grond inPlanten doet hij liever goed dan vroeg. “Dat is geheel weerafhankelijk.” Een hectare-opbrengst van 50 ton winterplantuien en 70 ton voorjaarsplantuien is mogelijk, schetst de Noord-Hollander in de kantine van het bedrijf. Hier staan veel stoelen om de grote tafel en aan de andere kant staat een aantal banken waarop het personeel zich kan ontspannen. Die ruimte blijkt voor het personeel dat Van Dam inzet voor het sorteren van pootgoed te zijn. 80 hectare van hemzelf, plus 10 hectare van derden.Heb een goed bod gehad voor de bewaaruien, maar ik wacht nog even af. Dat is een extra spannend dit jaarOok staat er een uienkiemproef in de kantine. “Gaat supergoed, geen schot gezien. Uit deze bak mist een paar, die hebben we opgegeten”, lacht hij. “De kiemremmer heeft in elk geval goed zijn werk gedaan afgelopen jaar.” De kiemproef doet Van Dam trouw sinds het een keer volledig misging. “Ik dacht altijd dat MH zijn werk wel deed, tot de uien een keer vroegtijdig uitliepen. Sindsdien doe ik altijd proefjes om dat goed in te kunnen schatten.”De uien komen geslaagd uit de kiemproef die Van Dam elk jaar doet sinds het een keer mis ging.6 keer beregenen was nodig voor goede opbrengstDat leidt ertoe dat Van Dam zijn zaaiuien met een behoorlijk gerust hart vrij verkoopbaar in de bewaring laat liggen. “Ik heb zeker wel een goed bod gehad, maar ik wacht liever nog even af. De opbrengst was goed, maar dat kostte me wel 6 keer beregenen. En beregening kost gemiddeld € 200 per hectare. De prijzen zijn hoog. Het gaat echt om geld dit jaar, dus dat is spannend. Ik wil ze graag verkopen, natuurlijk. Vorig jaar ging een deel helaas naar Polen. We zijn van een slechte naar een heel mooie markt gegaan.”
Een houten ventilatiekanaal, dat zie je niet zo vaak.Van Dam toont hoe hij de maat van de uien bepaalt. De zaaiuien liggen medio februari nog vrij.Op de thermometer is te zien hoe koel het in de uienhoop is; een mooie 6 graden.Er is variatie op uiengebied op Van Dams bedrijf. Zo teelt hij ook rode exemplaren.Helemaal vlekkeloos is de partij niet, geeft hij toe. Een fusariumrotje komt wel voor. “Misschien door het beregenen, ik weet het niet.” Veel kan het niet zijn, want de partij ruikt prima en vliegjes zien we niet. Opvallend is de houten toren die als ventilatiekanaal dient. En het raamwerk voor de uienhoop, waarop hij de maatsortering van uien bepaalt. Een grote klok toont de temperatuur in de uien: 6 graden. “Prima voor deze tijd van het jaar.”Van Dam is een trotse, maar ook kritische akkerbouwer. “Het moeilijkste van mijn werk vind ik alle regels die ons worden opgelegd”, omschrijft hij zijn gevoel bij het ondernemerschap. “Aardig blijven tegen mensen die denken te weten hoe wij ons werk moeten doen.”