Politiek nuanceert klimaatakkoord

De politiek heeft een stevige vinger in de pap gehad bij het opstellen van het definitieve klimaatakkoord. Op sommige punten hebben de regeringspartijen de plannen afgezwakt door normen te schrappen.Eind juni ging de kogel door de kerk: er was een politiek akkoord over de klimaatmaatregelen. De politieke onderhandelingen waren niet eenvoudig. In de coalitie is een stevige strijd gevoerd, met als resultaat een politiek akkoord dat op punten minder grote veranderingen teweeg brengt dan het oorspronkelijke voorstel van de klimaattafels. Wanneer het concept-klimaatakkoord van december vorig jaar en het uiteindelijke akkoord van juni naast elkaar worden gelegd, blijkt politiek Den Haag niet alleen op de grote onderwerpen als het extra budget en de maatregelen in het veenweidegebied te hebben ingegrepen.Landbouwminister Carola Schouten en voorzitter Pieter van Geel van de klimaattafel voor landbouw en landgebruik presenteerden het klimaatakkoord gezamenlijk aan de tafeldeelnemers. - Foto: Marc HeemanOnderhandelingen over klimaatakkoordIn de aanloop naar het zomerreces was het voor de bühne vrij stil op het gebied van klimaat. Coalitiegenoten VVD, CDA, D66 en ChristenUnie waren echter stevig aan het onderhandelen over het klimaatakkoord. In het conceptplan stonden namelijk een aantal punten waar met name VVD en CDA het niet meer eens waren. Haagse bronnen melden dat het er bij de klimaatonderhandelingen stevig aan toe ging, waarbij zelfs het opstappen van Kamerleden ter sprake is geweest. Door de nipte meerderheid van het Kabinet Rutte in de Tweede Kamer hebben alle Kamerleden van coalitiepartijen een rode knop in handen: als zij niet akkoord gaan met een voorstel en opstappen, is de coalitie haar meerderheid in de Kamer kwijt. Zover kwam het niet.Lees ook: Onzekerheid subsidie SDE+ neemt toeFors meer geldBij de presentatie van het definitieve klimaatakkoord viel het extra geld voor landbouw al gelijk op. In de eerste plannen was tot en met 2030 € 360 miljoen gereserveerd voor de landbouwsectoren vanuit de klimaatenvelop. In het definitieve akkoord is dit opgeschroefd naar € 970 miljoen voor de ambitie van 6Mton CO₂-reductie. Landbouwminister Carola Schouten heeft hard gestreden voor extra budget voor de extra klimaatdoelstellingen die de landbouw op zich wilde nemen. Dat Schouten nauw betrokken is bij het klimaatdossier is duidelijk: ze schoof zelf ook wel eens aan bij de overleggen van de klimaattafel. In Haagse kringen is ook veel waardering voor haar inzet voor extra budget.Vandaag presenteert het kabinet haar #klimaatakkoord. Minister Schouten vertelt wat de plannen zijn voor #landbouw en #landgebruik. En dankt deze #klimaattafel voor hun inzet. pic.twitter.com/hT9VEmZAcL— Ministerie van Landbouw, Natuur & Voedselkwaliteit (@minlnv) June 28, 2019VeenweidegebiedenNaast het extra geld, vallen ook de extra maatregelen in de veenweidegebieden op. Hierover is in de coalitie flink onderhandeld. Terwijl de ene partij geleidelijk wil ingrijpen, stond de andere partij op zo snel mogelijk maatregelen nemen. De onderhandelingen zijn uiteindelijk uitgemond in een akkoord waarbij de hoofddoelstelling, 1 Mton CO₂-reductie in 2030, hetzelfde is gebleven, maar de onderliggende plannen wat ambitieuzer zijn verwoord. In het nieuwe voorstel staat dat Nederland wereldwijd de eerste wil zijn die komt met een klimaatgerichte aanpak van veenbodems. ‘Het toekomstperspectief van de boer blijft centraal staan in de aanpak. Bestaande verdienmodellen worden pas overboord gegooid als alternatieve verdienmodellen beschikbaar zijn’, staat in het akkoord. Er komt een gebiedsgerichte aanpak waarbij per gebied wordt gekeken wat de beste oplossing is.StikstofproblematiekDe maatregel voor boeren in veenweidegebieden rondom Natura 2000-gebieden is door het kabinet toegevoegd aan het klimaatakkoord. Deze maatregel biedt gelijk een oplossing voor de stikstofproblematiek, nu de Raad van State het Programma Aanpak Stikstof heeft afgeschoten. Een win-winsituatie dus. Voor de vrijwillige stoppersregeling stelt het kabinet € 100 miljoen beschikbaar. Voor het totale veenweidebeleid is € 176 miljoen beschikbaar tot 2030. Van circa 90.000 hectare veenweidegebied wordt circa 10.000 hectare omgezet naar agrarische natuur; daarnaast wordt gekeken naar natte teelten, verhogen van het zomerwaterpeil en onderwaterdrainage.Advies van de Commissie Grondgebondenheid geschraptDoor politiek ingrijpen is de invoering van het advies van de Commissie Grondgebondenheid, dat ervoor pleit dat minimaal 65% van het eiwit in de voeding van het eigen bedrijf afkomstig moet zijn, geschrapt. In de concepttekst stond nog dat dit voorstel van NZO, LTO, WNF en andere partijen zou worden geïmplementeerd. VVD, maar ook CDA wilden dit echter pertinent niet in het voorstel opnemen, omdat ze hierbij problemen vrezen voor een grote groep (intensievere) melkveebedrijven. Dat zou de bedrijven juist aansturen op een nog grotere grasproductie per hectare, dat in strijd is met andere doelstellingen. De invoering ervan werd dus geschrapt. Wel is opgenomen dat de afhankelijkheid van eiwitrijk krachtvoer uit het buitenland zal afnemen, wat ongeveer 1 Mton CO₂-reductie zal opleveren. Het advies van de Commissie Grondgebondenheid is overigens niet geheel terzijde geschoven; het wordt in het klimaatakkoord nu nog wel genoemd als belangrijke randvoorwaarde voor sectorpartijen, maar de zin dat alle partijen van het klimaatakkoord achter dit plan staan, is geschrapt. Het wettelijk vastleggen van deze vorm van grondgebondenheid lijkt hiermee definitief van de baan. Zuivelorganisatie NZO is teleurgesteld dat politiek Den Haag niet achter het voorstel staat, maar benadrukt dat de sector het plan wel wil uitvoeren.Afspraken met afnemersDe minister van LNV maakt afspraken met afnemers, zoals supermarkten, over onder meer hun verantwoordelijkheid bij de verduurzaming van het aanbod en bij de totstandkoming van een redelijke vergoeding voor boeren en tuinders voor duurzaamheidsinspanningen.Opmerkelijke wijziging varkenshouderijVoor de varkenshouderij is ook een opmerkelijke wijziging doorgevoerd. Niet de Coalitie vitalisering varkenshouderij, maar het Rijk neemt het voortouw in het uitwerken van regelingen voor het stimuleren van innovaties en investeringen in emissiearme stalsystemen. Het Rijk pakt het wel breder op dan de sector aanvankelijk zou doen. Er wordt gekeken naar integraal duurzame en emissiearme stalsystemen met een brongerichte emissiereductie van broeikasgassen, ammoniak, geur en fijn stof. Naast managementmaatregelen op het gebied van voer en mest, gaat het om het ontwikkelen van meet- en sensortechnologie. De maatregelen richten zich op zowel de aanpassing van bestaande stalsystemen als de ontwikkeling van nieuwe stalsystemen. De sectorplannen, die al klaar zouden liggen op dit gebied, worden hiermee terzijde geschoven. Norm plantaardig voedsel geschraptDoor toedoen van de rechtse coalitiepartijen is in het definitieve akkoord gesneuveld dat het de bedoeling is dat in 2050 50% van het eiwit voor humane consumptie uit plantaardige bronnen moet komen. De doelstelling dat het voedselpatroon meer plantaardig eiwit moet gaan bevatten blijft bestaan, maar er wordt geen norm meer aan gekoppeld. Dat ging de VVD, die baas in eigen koelkast wil blijven, te ver. Terwijl de sectorplannen ‘Klimaatverantwoorde zuivelsector in Nederland’ en de Vitalisering varkenshouderij eerder integraal onderdeel van het akkoord zouden worden, is dat in de definitieve versie geschrapt. Wel staan deze plannen aan de basis van het klimaatakkoord en worden ze uitgewerkt in een Uitvoeringsagenda Veehouderij klimaat.Scherpe randjes weggeschaafdOok in de details zijn her en der wat scherpe randjes weggeschaafd. Bij de afspraken rondom de ontwikkeling van blauwe ruimte voor zeewierproductie en natuurontwikkeling is de omvang van 14.000 km² geschrapt. Volgens het huidige akkoord zou een postzegel van deze blauwe ruimte al voldoende zijn. Tegelijkertijd zijn de doelstellingen voor bos en natuur wel verhoogd van 0,3 tot 0,6 naar 0,4 tot 0,8 Mton CO₂-reductie.Horten en stotenDe totstandkoming van het akkoord ging niet altijd even makkelijk. De irritatie bij CDA, D66 en VVD in de Tweede Kamer was groot toen LTO tijdens een technische briefing weigerde aan te geven hoeveel extra geld nodig zou zijn om de extra CO₂-reductie te realiseren. Dit liep zo hoog op, dat het ook bij een overleg aan de landbouwtafel werd besproken. Ook was er enige wrijving door de opstelling van de natuur- en milieuorganisaties die tijdelijk uit het overleg zijn gestapt omdat ze het niet eens waren met het concept-akkoord. Omdat de partijen zichzelf daarbij alleen maar buiten spel zetten, zijn ze uiteindelijk toch weer aangeschoven. Voorzitter Pieter van Geel kon daardoor zijn landbouwtafel bij elkaar houden. Deze tafel vergaderde tijdens de politieke onderhandelingen gewoon door, zij het op een iets minder hoge frequentie. Tot irritatie van sommige sectorpartijen werd de tafel echter niet op de hoogte gesteld van de politieke ontwikkelingen, waardoor ze ook geen invloed konden uitoefenen op het proces. Uiteindelijk zegt toch iedereen positief te zijn over het resultaat. In de uitwerking moet blijken hoe enthousiast iedereen daadwerkelijk is.Klimaatakkoord is typisch Nederlands polder-akkoordHet klimaatakkoord is een typisch polder-akkoord. Onder leiding van Ed Nijpels onderhandelden vertegenwoordigers van het bedrijfsleven en maatschappelijke organisaties aan 5 sectortafels over de klimaatmaatregelen die genomen moeten worden. Nederland wil het Klimaatakkoord van Parijs – 49% minder CO₂-uitstoot in 2030 – op deze manier uitvoeren. Het traject liep voor politieke begrippen zeer snel. Na een akkoord op hoofdlijnen in de zomer van 2018, werd in december 2018 een concept klimaatakkoord gepresenteerd. PBL en CPB hebben de effecten hiervan doorberekend, om te kijken wat de kosten en de effecten zouden zijn van de maatregelen.

In het voorjaar heeft het kabinet aangegeven de plannen verder te willen uitwerken. Daarbij werd ook duidelijk dat het kabinet bereid is om de extra doelstelling voor de landbouw – van 3,5 naar 6 Mton CO₂-reductie – te ondersteunen met extra geld. Op basis van de plannen van de klimaattafels heeft het kabinet het definitieve klimaatakkoord eind juni gesloten. Formeel moeten de achterbannen van de partijen die aan de tafels zaten nog goedkeuring geven.

LTO-voorzitter Marc Calon reageerde al dat LTO niet zomaar bij het kruisje tekent. De goedkeuring door de sectorpartijen lijkt echter een formaliteit, want ook als partijen niet instemmen, zullen ze het akkoord niet tegen kunnen houden. Ze moeten dus wel mee. De uitvoering van het klimaatakkoord gaat beginnen. Pieter van Geel leidt de opstart van dit uitvoeringstraject.