‘Lessen voor Dijkhuizen’

Ervaringen met agrarisch natuurbeheer kunnen helpen bij het oplossen van het stikstofprobleem. Dat betoogt Alex Datema in een open brief aan Aalt Dijkhuizen, de voorzitter van het nieuwe landbouwcollectief.Het zijn turbulente tijden voor de landbouw. Er kwam de laatste jaren al veel op ons af: fosfaatrechten, discussies over landschapspijn, de afnemende biodiversiteit, het gebruik van gewasbeschermingsmiddelen en niet te vergeten het klimaat. Al deze thema’s hebben met elkaar gemeen dat ze een relatie hebben met onze manier van landbouw uitoefenen. Met als ‘kers op de taart’ de stikstofcrisis. We zullen als sector aan de bak moeten om deze zaken op een goede manier op te pakken om te waarborgen dat de landbouw in Nederland een goede toekomst heeft.Zoeken naar een uitwegDan is het goed dat we als sector de rijen sluiten en samen nadenken over hoe we dat moeten gaan doen. BoerenNatuur is geen directe belangenbehartiger van de landbouwsector. Wij zijn in de eerste plaats, samen met onze 40 collectieven, de uitvoerder van het agrarisch natuurbeheer. Vanuit onze ervaringen wil ik u een aantal ideeën en handreikingen meegeven die misschien van pas komen bij het zoeken naar een uitweg uit de stikstofcrisis.Doelen versus maatregelenSinds 2016 kunnen boeren niet meer op individuele basis deelnemen aan het agrarisch natuurbeheer, ze moet zich aansluiten bij een collectief. Dit is een bewuste keuze, want om een leefgebied te creëren voor de grutto of veldleeuwerik is het niet voldoende om op perceelsniveau maatregelen te nemen. Dat moet je op landschapsschaal doen. Dat vergt samenwerking tussen boeren. Bijkomend effect is dat de deelnemende boeren zich nu ook verantwoordelijk voelen voor het doel: meer grutto’s of veldleeuweriken. Terwijl het agrarisch natuurbeheer voordien vooral een zaak was van: de afgesproken maatregel correct uit te voeren.Meer boeren doen aan agrarisch natuurbeheerAls je een doel wilt halen dan ga je ook automatisch nadenken over de beste manier om dat te bereiken en worden er allerlei nieuwe maatregelen vanuit de praktijk voorgesteld en uitgetest. Gelukkig biedt het werken met collectieven veel meer flexibiliteit dan de oude individuele contracten. Daardoor zijn we ook in staat om de ideeën die uit de praktijk komen te gebruiken.Dit heeft er niet alleen toe geleid dat steeds meer boeren aan agrarisch natuurbeheer doen, maar ook dat ze steeds zwaardere maatregelen zijn gaan nemen.Concrete doelenOok bij het oplossen van het stikstofprobleem zouden we dus moeten inzetten op concrete doelen en vooral aan de boer de ruimte laten hoe hij die doelen wil bereiken. We pleiten voor een lange-termijnplan met heldere doelen. Deze doelen moeten vertaald worden in praktische maatregelen waaruit een boer een keuze kan maken. Natuurinclusieve landbouw met gesloten kringlopen is daarbij een passend perspectief.Integrale aanpakDe tweede les gaat over ‘integraliteit’. Van oudsher is het agrarisch natuurbeheer gericht op doelsoorten zoals de grutto, veldleeuwerik, kievit, gele kwikstaart. Alle maatregelen zijn daar op gericht. Collectieven worden nu ook benaderd om samen met boeren maatregelen te nemen om de waterkwaliteit te verbeteren of de waterbergingscapaciteit te vergroten of met flexibele peilen te gaan werken. Negen van de tien keer kunnen we deze nieuwe maatregelen heel goed combineren met ons weidevogelbeheer of akkervogelbeheer. Veelal versterken ze elkaar. Kies consequent voor oplossingen die integraal een bijdrage leveren aan een goede toekomst van onze boerenbedrijvenWe zijn ervan overtuigd dat we bij het aanpakken van het stikstofprobleem juist op zoek moeten naar maatregelen die ook een bijdrage leveren aan de klimaatdoelstellingen, het herstel van de biodiversiteit en de waterkwaliteit. Verlies daarom de integraliteit niet uit het oog. Sterker nog, kies consequent voor oplossingen die integraal een bijdrage leveren aan een goede toekomst van onze boerenbedrijven.Samen is het sleutelwoordDe derde les die wij geleerd hebben is dat ‘samen’ het sleutelwoord is van ons succes. Goed beheer uitvoeren kan alleen maar als onze boeren samenwerken en met de onmisbare vrijwilligers die veel veldwerk voor ons doen. Om dit als geheel goed te laten functioneren wordt dit allemaal gecoördineerd vanuit het collectief, dat doen we dus ook samen. Goed beheer werkt beter als je dit ook afstemt met je buren, ook als die geen boer zijn. Daarom werken we ook samen met de terreinbeherende organisaties om ook daar het beheer beter op elkaar aan te laten sluiten. Tot slot moeten we onze overige buren, de burgers, betrekken bij wat we doen. Alleen bij voldoende draagvlak houden we de ruimte om als boeren te kunnen ondernemen.Verantwoordelijkheid nemenDit zijn zomaar wat lessen vanuit het agrarisch natuurbeheer. We hopen dat u er uw voordeel mee doet. En natuurlijk zijn we als Boerennatuur bereid om onze verantwoordelijkheid te nemen bij het zoeken, uitwerken en uitvoeren van de integrale, gebiedsgerichte maatregelen die we nodig hebben in deze situatie.