Lekkere biggenpap voorkomt staartbijten

Varkenshouder Johnny Hogenkamp ziet sinds kort af van het staarten couperen. Om bijten te voorkomen, schenkt hij veel aandacht aan darmgezondheid.Na 2 jaar ervaring opdoen is Johnny Hogenkamp zover dat hij volledig afziet van het staarten couperen. In 2016 begon hij met 4 tomen biggen met krulstaarten. Dit gebeurde op verzoek van de handelaar. De Duitse slachterij Tönnies had namelijk afzet voor varkens met intacte staarten. Hogenkamp stond niet te trappelen om van het couperen af te zien. Hij heeft 30 jaar ervaring als varkenshouder en weet maar al te goed wat de risico’s zijn met krulstaarten.
_{Artikel gaat verder onder de foto.}Naam: Johnny Hogenkamp (51). Plaats: Dalfsen (Ov.). Bedrijf: Varkenshouderij met 1.600 zeugen en eigen aanfok. De gebruikte eindbeer is een Piétrain. Bij het bedrijf horen 2.600 plaatsen voor opfokzeugen en vleesvarkens. Op het bedrijf zijn vier fulltime medewerkers actief en vier parttime krachten. Het varkensbedrijf produceert energieneutraal door gebruik van zonnepanelen en houtsnipperskachels. Deze kachels produceren ook het hete water en de warmte voor het hygiëniseren van mest. Het bedrijf schoont en maalt zelf alle grondstoffen, tot 60 ton brijvoer op een dag. - Foto's: Ronald HissinkBoven verwachtingDesondanks waagt hij de stap. In de biggenstal hebben de krulstaarten eind februari de overhand. Bij de vleesvarkens zijn intussen ook de nodige dieren te vinden met intacte staarten. Het gaat eigenlijk boven verwachting, ervaart de varkenshouder. Van de varkens met intacte staart die hij zelf mest, is in 95% van de gevallen de staart gaaf. Hogenkamp wijst aan hoe de ‘ideale’ varkensstaart eruit ziet. Deze loopt spits toe en is voorzien van een fijne pluim van enige centimeters. Een staart die bot eindigt, heeft doorgaans averij opgelopen. Maar de ene staart is de andere niet, ervaart de varkenshouder. Het ene varken heeft nu eenmaal een mooiere staart dan zijn soortgenoot.
_{Artikel gaat verder onder de foto.}De perfecte varkensstaart. Deze eindigt in een punt met een fraai haarkwastje.€ 20 toeslag voor gave staartAls Hogenkamp het niet vertrouwt, voelt hij voor afleveren nog aan de staart om te checken of er geen wondjes of korsten onder de pluim zitten. Als aan de staart iets mankeert, biedt hij dat varken niet aan voor het concept. De slachterij checkt met camera’s de onthaarde staarten. Een varken met een beschadigde staart valt buiten het concept en de boer beurt daar niet de € 20 toeslag voor. Door zijn aanpak levert Hogenkamp vrijwel alleen varkens met gave staarten.BiggenvoedingEen hele serie oorzaken kan staartbijten veroorzaken. Hogenkamp zet vooral in op voeding om bijtgedrag tegen te gaan. Als de darmgezondheid in orde is en de biggen en varkens lekker in hun vel zitten, zijn ze minder geneigd tot kannibalisme, is zijn uitleg.Voor een goede darmgezondheid krijgen de dieren gefermenteerd voer. Dit wordt gemaakt volgens het huisrecept. De bacteriecultuur wordt op het bedrijf gekweekt in melktanks. De input komt van ferment, melkpoeder en water. Daarnaast wordt elk etmaal een mengsel van geschoonde tarwe, gerst en zonnebloem ontsloten in heet water van 65 graden. De tankinhoud is 13.000 liter, het percentage droge stof 25. Stap 3 is dat 250 liter cultuur aan het granenmengsel wordt toegevoegd. Dit blijft een etmaal staan en wordt dan aan het eindrantsoen van alle diergroepen toegevoegd. Een kwart van elk eindrantsoen bestaat uit gefermenteerd voer. De rest van het rantsoen komt van enkelvoudige, droge en natte bijproducten. De belangrijkste natte producten zijn vis, zuivel, stoomschillen en broodmelange.
_{Artikel gaat verder onder de foto.}Voeding is heel belangrijk. Hogenkamp checkt de pH van de bacteriecultuur.ZuurkoolluchtIn de voerkeuken bepaalt Hogenkamp de zuurgraad van het gefermenteerde voer. Deze zit op 3,2. De batch is geslaagd. De pH en reuk zijn voor Hogenkamp belangrijke indicatoren dat het proces is geslaagd. Het is zeker dat melkzuurbacteriën de overhand hebben; boven de tank met gefermenteerd voer hangt een echte zuurkoollucht.Geen lege trogDe biggen gedijen goed op het gefermenteerde voer. Ze maken een vitale indruk en de staarten zitten veelal in de krul. De trog mag niet lang leeg komen te staan. Het is belangrijk dat de biggen een verzadigd gevoel houden.Varkens houden met lange staarten is in de gangbare varkenshouderij balanceren op een koord. Op het bedrijf is een persoon continu bezig de biggen te observeren. Zodra het risico op staarbijten groeit, neemt de werknemer maatregelen. Jute is belangrijk. Een ander hulpmiddel om bijtgedrag in de kiem te smoren is luzerne- en koolzaadstro. Omdat de biggen op deels dichte vloer leven is stro verstrekken mogelijk. Hogenkamp vermoedt dat krulstaarten houden op volledig kunststof rooster kansloos is. Dat is een te steriele, saaie omgeving voor biggen, zodat bijtgedrag eerder optreedt.
_{Artikel gaat verder onder de foto.}De varkens mogen geen hongergevoel krijgen. De trog mag niet lang leeg staan.Dicht bij huisDe verwaarding van de varkens is een ding. Voor een varken met krulstaart wordt € 20 bonus betaald. De Zweden kopen een kwart van het karkas. De kunst is een groter aandeel van het karkas tegen een meerprijs af te zetten. Er liggen kansen voor antibioticavrij geproduceerde varkens. Deze zijn gewild bij hammenproducenten. De vleesvarkens in deze keten krijgen geen antibiotica.€ 70.000 geïnvesteerd in arbeidDe basis voor de krulstaartvarkens is het Tesco-concept. Een voorschrift daarbij is non-castratie. Beren maken het houden van krulstaartvarkens complexer. De Zweedse afnemer is echter amper geïnteresseerd hoe de boer het klaarspeelt om aan zijn voorwaarden te voldoen. Het gaat hen om het eindresultaat: een varken met gave staart. Om dat resultaat te halen, investeerde Hogenkamp vorig jaar € 70.000 in arbeid. De verwachting is dat hij dit jaar kan ‘oogsten’. Hij levert nu alle biggen en varkens met hele staarten, terwijl de kosten gelijk blijven. De bonus bij een big wordt ruwweg gedeeld tussen de fokker en mester.
_{Artikel gaat verder onder de foto.}De vleesvarkens. Hogenkamp mest beren en gelten door elkaar. Het afleveren is extra werk, omdat beren en gelten gescheiden op de wagen moeten.Collectief profiteert van POV-subsidieHet Collectief Gezonde Krulstaarten telt 10 deelnemers. 2 vermeerderaars en een aantal gesloten- en vleesvarkensbedrijven. Ze brengen wekelijks 1.500 krulstaartvarkens op de markt. Dit aantal groeit nog. Vooralsnog lijkt 2.000 krulstaartvarkens per week het maximum waar afzet voor is. De varkens gaan naar de Tönnies-slachterij in Sögel.Voor de verdere ontwikkeling van het concept hebben de 10 varkenshouders subsidie gekregen van de Producenten Organisatie Varkenshouderij (POV). Dit is betaald in het kader van de Regeling Ketenconcepten Varkenshouderij, van de POV. De aanvraag is collectief ingediend. De subsidie is maximaal € 10.000 per bedrijf. De uitgaven die een boer doet, tot een maximum van € 10.000, draagt de POV in dezelfde mate bij. De termijn is kort. De periode dat een varkenshouder kan declareren, ligt tussen 1 november 2017 en 9 maart dit jaar.De regeling is bedoeld om collectieven van varkenshouders in de keten te versterken. Het oogmerk is betere kwaliteit of smaak van het vlees, zo schrijft de POV.
Het bedrijf van Johnny Hogenkamp.