‘Kringloopvisie is veel te vaag’

Is kringloop een gevaar of een kans? Daar kwamen ze in Driebergen ook niet uit. Een paar honderd boeren gingen in debat met minister Schouten over de toekomst van de landbouw.Eén ding is bij mij vooral blijven hangen: de minister is vaag. Ze weet zelf ook nog niet hoe het allemaal moet.Haar meest opvallende uitspraak vond ik dat de emissies van de landbouw bepalend zullen zijn. Het is volgens haar nu en in de toekomst nog steeds aan de boer of hij kringloop wil op zijn bedrijf. Daarbij maakte ze wel de intrigerende kanttekening: in Nederland of daarbuiten.Vertrekken naar het buitenlandDat geeft aanleiding tot nadenken. Schouten gaat er kennelijk niet vanuit dat alle boeren in Nederland de eindstreep in de kringlooplandbouw kunnen halen. Willen ze vertrekken naar het buitenland, prima. Dat is op zich geen nieuws, want het aantal boeren daalt elk jaar en er is geen reden om te denken dat dit stopt. Er zijn ook te weinig opvolgers op de bedrijven, dus gaat de schaalvergroting gewoon door.Emigratiegolf achter de rugNaar het buitenland gaan lijkt me wat moeilijker. De emigratiegolf van boeren is achter de rug en uit Denemarken komen boeren terug. Sommigen zien het daar niet zitten vanwege de hoge grondprijzen en slechte opbrengsten, anderen hebben de grondprijzen zo zien stijgen, dat ze de boel verkopen. Ze komen rijk terug in Nederland en genieten hier van hun nieuwe vrijheid.Vrije tijd is prachtig als je het niet hebt, maar zodra je zwemt in de vrije tijd, dreig je verzuipenNou ja, genieten, ik sprak ook met een terugkeerder uit Denemarken die het bedrijf erg miste. “Wat zou ik elke ochtend graag even naar de boerderij gaan om wat klussen te doen”, verzuchtte hij. “Vrije tijd is prachtig als je het niet hebt, maar zodra je zwemt in de vrije tijd, dreig je verzuipen”.Ruwe schetsTerug naar Driebergen en Schouten. Wat opviel was dat haar kringlooplandbouw nog maar een ruwe schets is. Alles moet nog ingevuld worden. Anders gezegd: het doel is bekend, maar de minister weet nog niet op welke wijze ze richting het doel kan reizen. Datzelfde geldt dus ook voor de Nederlandse boer.Dat kan een bevrijdend gevoel geven, maar ook beklemming. De bevrijding betekent dat je, vooral als je wat ouder bent, best gewoon door kunt boeren zoals je nu doet. Voor de jongere en de boer met opvolgers ligt het anders. Daar ligt de grens van de emissies als een monster op de loer. We hebben gezien wat een fosfaatplafond teweeg kan brengen. En nu weer de stikstofneerslag bij natuurgebieden. PAS wankelt.Te vrijblijvendBoeren die toekomstgericht zijn, hebben te weinig aan de opstelling van Schouten. De weg naar de kringloop is veel te vrijblijvend. Om een doel te bereiken moet je een route uitstippelen. Met de plannen van nu lukt dat niet.Dan val je weer terug op politici, die zonder veel verstand van zaken nieuwe normen en regels vaststellenJammer. Dan val je weer terug op politici, die zonder veel verstand van zaken nieuwe normen en regels vaststellen. Dat is een slecht vooruitzicht.Lees ook: Terugblik landbouwdebat: antwoorden van minister